MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc thực hiện đề tài - Rừng là một nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng. Giá trị của rừng được thể hiện qua giá trị về các mặt kinh tế, văn hóa, giáo dục và môi trường. Nhưng đang bị suy giảm cả về số lượng và chất lượng do hậu quả chiến tranh, nạn khai thắc rừng bừa bãi trái phép, tập tục du canh du cư, cháy rừng, quá trình đô thị hóa ồ ạt….
đồng nghĩa với việc các giá trị của rừng cũng bị suy giảm theo. Bên cạnh đó với nhu cầu gỗ cho xây dựng và các nhu cầu khác trên thị trường nội địa cũng được dự báo sẽ liên tục tăng. Để đáp ứng nhu cầu sử dụng gỗ ngày càng tăng của xã hội và hướng công nghiệp chế biến gỗ đến sự phát triển bền vững thì trồng rừng thâm canh là các biện pháp được các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp đặt ra từ nhiều năm qua. Trong hơn thập kỉ qua việc trồng rừng kinh tế đã được chú trọng.
Những loài cây trồng rừng kinh tế chủ yếu đó là những loài cây cho năng xuất cao như keo, bạch đàn…. cây keo được trồng phổ biến nhất gồm các loài: Keo lai, Keo tai tượng, Keo lá chàm, … đang được phát triển rộng rãi bởi tính ưu việt của nó. Cây Keo lai ngoại được đưa vào trồng vừa rút ngắn chu kì kinh doanh, vừa cho hiệu quả kinh tế cao, cải thiện môi trường tốt. Đây là giống có nhiều đặc điểm hình thái trung gian giữa bố và mẹ, đồng thời có ưu thế lai rõ rệt và sinh trưởng nhanh, có hiệu xuất bột giấy, độ bền cơ học và độ trắng của giấy cao hơn hẳn các loài bố mẹ, có khả năng cố định đạm khí quyển trong đất nhờ các nốt sần ở hệ rễ.
Là cây gỗ đa mục đích có thể cao từ 25-30m, đường kính 25-35cm. Thân thẳng tròn đều tán phát triển cân đối, vỏ ngoài h 2 màu xám, cành non vuông màu xanh lục. Lá có 3-4 gân mặt chính, lá hình mác, có chiều dài và rộng nhỏ hơn lá Keo tai tượng và lớn hơn lá Keo lá chàm (Lê Mộc Châu và Vũ Văn Dũng, 1999) [3]. Hiện nay cây Keo lai đã và đang được nhân giống theo nhiều phương pháp như hạt, mô, giâm hom… việc phục hồi và nâng cao chất lượng tài nguyên rừng để đáp ứng được nhu cầu sử dụng gỗ hiện nay là một quá trình lâu dài đòi hỏi phải đầu tư về mặt thời gian, nhân lực, vật lực và những nghiên cứu về tài nguyên rừng là công việc góp phần tích cực vào công cuộc đó.
Trong đó việc tạo giống là một công việc rất quan trọng để phục vụ xây dựng và tái thiết những khu cảnh quan môi trường phục vụ đời sống con người do đó việc tạo giống là một khâu hết sức cần thiết. Hiện nay phương pháp nhân giống bằng hạt là một trong những phương pháp có hiệu quả và đã được áp dụng ở Việt Nam từ rất lâu đời, đạt được những thành công nhất định trong nghiên cứu. Với nhu cầu sử dụng gỗ hiện nay nhằm mục đích cung cấp giống cho sản xuất cây Keo lai và đưa được những giống tốt, chất lượng tốt đến người tiêu dùng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Thực hiện quy trình sản xuất cây giống Keo lai (Acacia mangium x Acaci auriculiformis) bằng hạt tại công ty Lâm Nghiệp - Đồng Hỷ - Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu công việc của việc thực hiện quy trình sản xuất cây Keo ngoại bằng hạt 1.
Mục tiêu - Nắm vững quy trình sản xuất cây Keo lai bằng hạt nên tôi thực hiện đề tài: Thực hiện quy trình sản xuất cây giống Keo lai bằng hạt tại công ty Lâm Nghiệp - Đồng Hỷ - Thái Nguyên. - Thực hiện được trình tự các bước trong sản xuất cây Keo lai bằng hạt để tạo ra cây giống tốt có chất lượng cao đáp ứng cho công tác trồng rừng tại công ty Lâm Nghiệp - Đồng Hỷ - Thái Nguyên. Yêu cầu - Xác định được các bước thực hiện trồng và chăm sóc cây con trong vườn ươm. - Nắm rõ được các kĩ thuật gieo ươm hạt giống - Tìm hiểu các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại trong giai đoạn vườn ươm - Góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận, thông tin về cây Keo lai bằng hạt.
- Đề xuất được bản hướng dẫn kỹ thuật sản xuất giống cây Keo lai bằng hạt phục vụ cho thị trường giống loài cây này tại bản địa. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tổng quan tài liệu về vấn đề thực hiện 2. Ở Việt Nam Việt Nam là một nước có diện tích đất đồi núi chiếm ¾ tổng diện tích đất trên cả nước.
Với đặc điểm trên thì nước ta có điều kiện để phát triển mạnh nghành Lâm Nghiệp song có nhiều vấn đề tồn tại cần được khắc phục. Rừng ở nước ta trải dài trên diện tích rộng lớn, cây rừng sống lâu năm, trình độ cơ giới hóa trong sản xuất, nhân lực, vốn đầu tư có hạn. Rừng sau khi trồng ít có điều kiện chăm sóc do đó công tác giống có tầm quan trọng đặc biệt. Có thể nói giống là một khâu quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định đến sản lượng chất lượng rừng trồng.
Nhân giống bằng hạt là phương pháp nhân giống đem lại hiệu quả cao và áp dụng phổ biến trong suốt thời gian qua. Trong gieo ươm, việc xử lý hạt giống là một khâu quan trọng, tùy vào đặc điểm sinh lý, cấu tạo vỏ hạt của hạt giống khác nhau thì việc xử lý hạt giống khác nhau. Xử lý kích thích hạt giống là tác động đồng loạt lên lượng hạt giống cần gieo nhằm diệt mầm mống sâu bệnh hại, đồng thời kích thích hạt nảy mầm nhanh và đều, có nhiều phương pháp xử lý kích thích hạt giống khác nhau như: phương pháp vật lý, phương pháp hóa học, phương pháp cơ giới … nhưng hiện nay phương pháp vật lý (dùng nước có nhiệt độ để kích thích hạt nảy mầm) thường được sử dụng nhiều hơn. Phương pháp này đơn giản dễ làm mà lại còn an toàn có hiệu quả cao, áp dụng cho nhiều loại hạt.
Quá trình nảy mầm chia ra làm 3 giai đoạn gối nhau: + Giai đoạn vật lý: hạt hút nước và trương lên làm vỏ hạt nứt ra, dấu hiệu đầu tiên của nảy mầm. h 5 + Giai đoạn sinh hóa: dưới tác động của nhiệt độ và ẩm hoạt tính mem, hô hấp và đồng hóa tăng lên, các chất dự trữ được sử dụng và chuyển đến vùng sinh trưởng. + Giai đoạn sinh lý: Sự phân chia và lớn lên của các tế bào làm cho rễ mầm và chồi đâm ra ngoài hạt thành cây mầm. Các loại hạt khác nhau thì phương pháp xử lý kích thích khác nhau căn cứ vào độ dày của vỏ hạt, tinh dầu trong hạt để lựa chọn phương pháp xử lý.
Trong quá trình gieo ươm hạt giống cây cần chú ý đảm bảo độ dày lấp đất thích hợp để tạo điều kiện thuận lợi, thích hợp nhất cho quá trình nảy mầm của hạt giống. Khi rễ mầm và chồi mầm đâm ra ngoài hạt sẽ tiếp xúc với đất, tùy vào loại hạt mà chồi mầm lớn hay nhỏ và có sức đâm chồi xuyên qua lớp đất mặt lớn nhỏ khác nhau. Nếu lấp đất quá dày so với yêu cầu thì hạt sẽ khó đâm chồi lên được ngược lại quá mỏng mầm hạt sẽ bị côn trùng tấn công hoặc bị nhiệt độ làm hỏng. Xác định độ sâu lấp đất cho một loạt hạt phải căn cứ vào tổng hợp nhiều nhân tố: thời tiết, tính chất đất, kỹ thuật chăm sóc, thời kỳ nhú mầm… Song tốt nhất phải dựa vào kích thước của hạt, thường độ sâu lấp đất bằng 2-3 lần đường kính của hạt (Lương Thị Anh - Mai Quang Trường, 2007) [1].
Các loại hạt khác nhau thì độ dày lớp đất khác nhau. Những năm trước thời kì đổi mới chúng ta chưa đánh giá đúng tầm quan trọng và vai trò to lớn của công tác giống trong sản xuất lâm nghiệp. Sự quan tâm của công tác giống bấy giờ chủ yếu là làm sao có đủ số lượng giống cho rừng trồng, hầu như chưa coi trọng đến chất lượng giống. Sử dụng giống không rõ nguồn gốc xuất xứ, thu hái xô bồ, dẫn đến rừng trồng, có chất lượng kém, năng suất thấp phổ biến chỉ đạt 5 – 10 m³/ha/năm.
Đến những năm gần đây chúng ta mới bắt đầu chú trọng đến khâu sản xuất giống. Năng suất, chất h 6 lượng rừng đã tăng lên 30 – 70 m³/ha/năm. Năm 1998 Bộ Lâm Nghiệp (cũ) đã cho quyết định ban hành: quy phạm xây dựng rừng giống và vườn giống. Trong đó có quy định rõ các tiêu chuẩn về chọn lọc giống xuất xứ giống và cây giống cũng như các phương thức khảo nghiệm giống và xây dựng rùng giống, vườn giống.
Bộ Nông Nghiệp và phát triển nông thôn đã có chương trình tăng cường năng lực giống cây trồng, vật nuôi và lâm nghiệp. Công tác tuyển chọn, lai tạo, nhân giống bằng mô hon được phát triển giảm dần việc trồng rừng bằng giống xô bồ, không rõ nguồn gốc, tăng tỉ lệ giống có chất lượng cao. Nguyễn Minh Đường [5] và nhiều tác giả khác từ năm 1980 – 1985 cũng có những nghiên cứu chi tiết về gieo ươm và trồng rừng Sao dầu ở rừng miền Đông Nam Bộ. Từ những năm 2000 trở về đây nước ta đẩy mạnh các nghiên cứu về kĩ thuật lâm sinh nhằm mang lại hiệu quả vốn rừng cùng các chính sách hợp lý của Nhà nước.
Nguyễn Tuấn Bình (2002) [2] Khi nghiên cứu về Dầu song nàng (Dipterocarpus Dyeri Pierre) , nhận thấy độ tàn che 25% - 50% là thích hợp cho sự tăng trưởng của Dầu song nàng 12 tháng tuổi. Luận án tiến sĩ về đề tài phương pháp nhân giống thân cây gỗ nhiệt đới mới tại Đại học Sunshie Coast (USC – Úc) của Cao Đình Hùng. Ông gọi đó là những hạt nhân tạo “kiểu mới” và chúng có rất nhiều ưu điểm so với những hạt “kiểu cũ”. Cho chất lượng gỗ tốt, tăng trưởng nhanh, chịu được sâu bệnh và khí hậu lạnh.
Các chuyên gia thuộc Viện Ứng dụng công nghệ vừa nhân giống thành công hai loài hoa Lan hải quý: Hải Hằng (đặc hữu VN) và Hải Tam Đảo (đặc hữu Đông Dương) bằng phương pháp gieo hạt trong ống nghiệm h 7 Trung tâm khoa học sản xuất Lâm nghiệp Tây Bắc xây dựng hướng dẫn kỹ thuật gieo ươm từ khâu thu hút hạt giống, bảo quản hạt giống, xử lý hạt giống, kỹ thuật gieo ươm và chăm sóc cây con.