Luận văn thạc sĩ về quy trình lập hiến ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls quy trình lập hiến ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Lê Minh Tùng
• Người hướng dẫn: Gs. Ts Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lí luận và lịch sử Nhà nước pháp luật
• Đề tài: Quy trình lập hiến ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Ý nghĩa của đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
• 0.4. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: QUY TRÌNH LẬP HIẾN - MỘT SỐ VẤN ĐỀ NHẬN THỨC CƠ BẢN
• 1.1. QUAN NIỆM VỀ QUY TRÌNH LẬP HIẾN
• 1.2. ĐẶC ĐIỂM CỦA QUY TRÌNH LẬP HIẾN
• 1.3. Ý NGHĨA CỦA QUY TRÌNH LẬP HIẾN
• 1.4. CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA QUY TRÌNH LẬP HIẾN
• 1.5. PHÂN LOẠI QUY TRÌNH LẬP HIẾN
• 1.5.1. Quy trình ban hành mới Hiến pháp
• 1.5.2. Quy trình sửa đổi Hiến pháp
• 1.6. MỘT SỐ ĐIỂM KHÁC BIỆT QUY TRÌNH LẬP PHÁP VÀ QUY TRÌNH LẬP HIẾN Ở VIỆT NAM
• 2. CHƯƠNG 2: QUY TRÌNH LẬP HIẾN CỦA CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. QUY TRÌNH LẬP HIẾN Ở CỦA CÁC NƯỚC PHÁT TRIỂN
• 2.1.1. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Hoa Kỳ theo Hiến pháp 1787
• 2.1.2. Cách thức bổ sung, sửa đổi Hiến pháp của cộng hoà Liên Bang Đức
• 2.1.3. Quy định về sửa đổi Hiến pháp của Cộng hoà Pháp
• 2.1.4. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Hà Lan theo Hiến pháp 1983 (bổ sung, sửa đổi năm 1989)
• 2.1.5. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Italia theo Hiến pháp 1947 (sửa đổi 2003)
• 2.1.6. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Bỉ theo Hiến pháp 1970 (sửa đổi 1994)
• 2.1.7. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Hy Lạp theo Hiến pháp 1975 (bổ sung, sửa đổi năm 1986)
• 2.1.8. Quy trình xem xét, sửa đổi Hiến pháp tại Nhật Bản
• 2.1.9. Quy trình xem xét, sửa đổi Hiến pháp tại Hàn Quốc
• 2.2. QUY TRÌNH LẬP HIẾN CỦA CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN
• 2.2.1. Quy trình lập hiến ở Trung Quốc
• 2.2.2. Quy trình sửa đổi Hiến pháp của cộng hoà Liên Bang Nga
• 2.2.3. Quy trình, thủ tục lập hiến và sửa đổi Hiến pháp Philippin
• 2.2.4. Quy trình sửa đổi Hiến pháp của Cộng hoà Indonesia theo Hiến pháp hiện hành - Hiến pháp 1945
• 2.2.5. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Vương quốc Thái Lan
• 2.2.6. Quy định thủ tục bổ sung, sửa đổi Hiến pháp của Campuchia theo Hiến pháp 1993
• 2.2.7. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Cộng hoà Azerbaijan năm 1995
• 2.2.8. Quy định về sửa đổi Hiến pháp của Hiến pháp Bulgaria 1991
• 2.2.9. Quy định về sửa đổi Hiến pháp của Cộng hoà Croatia theo Hiến pháp 1990
• 2.2.10. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Cộng hoà Belarus theo Hiến pháp 1994
• 2.2.11. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Algeria theo Hiến pháp 1976 (sửa đổi 1996)
• 2.2.12. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Chile theo Hiến pháp 1980
• 2.2.13. Quy định thủ tục bổ sung sửa đổi Hiến pháp của Cuba theo Hiến pháp 1992
• 2.2.14. Quy định thủ tục bổ sung, sửa đổi Hiến pháp của Afghanistan theo Hiến pháp 2004
• 2.2.15. Thủ tục bổ sung, sửa đổi Hiến pháp của Iran theo quy định của Hiến pháp 1979 (sửa đổi bổ sung 1989, 1992)
• 2.2.16. Quy định thủ tục bổ sung, sửa đổi Hiến pháp của Cộng hoà Chechnya theo Hiến pháp 2003
• 2.2.17. Quy định thủ tục bổ sung, sửa đổi Hiến pháp của Angola theo Hiến pháp 1992
• 3. CHƯƠNG 3: QUY TRÌNH LẬP HIẾN TRONG LỊCH SỬ VÀ QUY TRÌNH LẬP HIẾN HIỆN HÀNH Ở VIỆT NAM, NHỮNG HẠN CHẾ VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 3.1. QUY TRÌNH LẬP HIẾN QUA CÁC BẢN HIẾN PHÁP Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Ban hành, sửa đổi Hiến pháp năm 1946
• 3.1.2. Ban hành Hiến pháp năm 1959
• 3.1.3. Ban hành, sửa đổi Hiến pháp năm 1980
• 3.1.4. Ban hành, sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992
• 3.2. QUY TRÌNH LẬP HIẾN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.2.1. Chuẩn bị đề nghị và quyết định việc sửa đổi Hiến pháp
• 3.2.2. Thành lập Ủy ban dự thảo sửa đổi, bổ sung hoặc Ủy ban dự thảo Hiến pháp
• 3.2.3. Soạn thảo dự án sửa đổi, bổ sung Hiến pháp hoặc soạn thảo Hiến pháp
• 3.2.4. Lấy ý kiến về dự thảo Hiến pháp
• 3.2.5. Xem xét, thông qua dự thảo Hiến pháp
• 3.2.6. Công bố Hiến pháp
• 3.3. NHỮNG HẠN CHẾ TRONG QUY TRÌNH LẬP HIẾN Ở VIỆT NAM
• 3.3.1. Thời điểm sửa đổi Hiến pháp
• 3.3.2. Chủ thể sáng quyền lập hiến
• 3.3.3. Quyết định sửa đổi Hiến pháp
• 3.3.4. Cơ quan dự thảo Hiến pháp
• 3.3.5. Nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan của Quốc hội
• 3.3.6. Việc lấy ý kiến nhân dân
• 3.3.7. Vai trò của Đảng
• 3.4. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VỀ VIỆC HOÀN THIỆN QUY TRÌNH LẬP HIẾN Ở VIỆT NAM
• 3.4.1. Thời điểm sửa đổi hiến pháp
• 3.4.2. Chủ thể của sáng quyền lập hiến
• 3.4.3. Quyết định việc ban hành hay sửa đổi hiến pháp
• 3.4.4. Soạn thảo hiến pháp sửa đổi. Lấy ý kiến về dự thảo Hiến pháp và thông qua Hiến pháp
• 3.4.5. Công bố Hiến pháp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy trình lập hiến ở Việt Nam Khám phá và phân tích

Quy trình lập hiến ở Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển nhà nước pháp quyền. Quy trình này không chỉ là một chuỗi các bước mà còn là một cơ chế đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân. Việc hiểu rõ quy trình này giúp nâng cao chất lượng của Hiến pháp, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của đất nước.

1.1. Định nghĩa quy trình lập hiến Những điều cần biết

Quy trình lập hiến được hiểu là các bước cần thiết để xây dựng và ban hành Hiến pháp. Điều này bao gồm việc xác định các chủ thể tham gia, quyền và nghĩa vụ của họ trong quá trình này. Việc hiểu rõ định nghĩa này giúp nhận thức đúng về vai trò của quy trình lập hiến trong hệ thống pháp luật.

1.2. Lịch sử quy trình lập hiến ở Việt Nam Những cột mốc quan trọng

Lịch sử quy trình lập hiến ở Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn với các bản Hiến pháp khác nhau. Từ Hiến pháp năm 1946 đến Hiến pháp năm 1992, mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm riêng, phản ánh sự phát triển của xã hội và yêu cầu của thời đại.

II. Những thách thức trong quy trình lập hiến ở Việt Nam hiện nay

Mặc dù quy trình lập hiến đã được quy định rõ ràng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Những thách thức này không chỉ đến từ quy định pháp luật mà còn từ thực tiễn áp dụng. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là cần thiết để nâng cao hiệu quả của quy trình lập hiến.

2.1. Thiếu sót trong quy định pháp luật Nguyên nhân và hệ quả

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến những khó khăn trong quy trình lập hiến là sự thiếu sót trong các quy định pháp luật. Điều này gây ra sự không đồng nhất trong việc thực hiện và dẫn đến những hệ quả tiêu cực cho chất lượng của Hiến pháp.

2.2. Vai trò của các cơ quan nhà nước trong quy trình lập hiến

Các cơ quan nhà nước, đặc biệt là Quốc hội, đóng vai trò quan trọng trong quy trình lập hiến. Tuy nhiên, sự thiếu chủ động và phối hợp giữa các cơ quan này có thể dẫn đến những bất cập trong việc thực hiện quy trình.

III. Phương pháp cải thiện quy trình lập hiến ở Việt Nam Giải pháp và đề xuất

Để nâng cao chất lượng quy trình lập hiến, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Việc cải thiện quy trình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng Hiến pháp mà còn đảm bảo quyền lợi của nhân dân trong việc tham gia vào quá trình lập hiến.

3.1. Đề xuất hoàn thiện quy trình lập hiến Những điểm cần chú ý

Cần thiết phải hoàn thiện quy trình lập hiến bằng cách bổ sung các quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia. Điều này sẽ giúp quy trình trở nên minh bạch và dễ thực hiện hơn.

3.2. Tăng cường sự tham gia của nhân dân trong quy trình lập hiến

Việc tăng cường sự tham gia của nhân dân là rất quan trọng. Cần có các cơ chế để người dân có thể đóng góp ý kiến và tham gia vào quá trình lập hiến, từ đó đảm bảo tính dân chủ và minh bạch.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quy trình lập hiến Kết quả và bài học kinh nghiệm

Quy trình lập hiến không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng. Những kết quả đạt được từ quy trình này sẽ là bài học quý giá cho việc hoàn thiện quy trình trong tương lai.

4.1. Kết quả đạt được từ quy trình lập hiến Những thành tựu nổi bật

Quy trình lập hiến đã mang lại nhiều thành tựu quan trọng cho đất nước. Những thành tựu này không chỉ thể hiện qua các bản Hiến pháp mà còn qua sự phát triển của hệ thống pháp luật và sự ổn định chính trị.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ quy trình lập hiến Những điều cần rút ra

Từ thực tiễn quy trình lập hiến, có nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Những bài học này sẽ giúp cải thiện quy trình trong tương lai, đảm bảo tính hiệu quả và chất lượng của Hiến pháp.

V. Kết luận về quy trình lập hiến ở Việt Nam Tương lai và triển vọng

Quy trình lập hiến ở Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc nhận thức đúng về quy trình này sẽ giúp nâng cao chất lượng Hiến pháp và đảm bảo quyền lợi của nhân dân trong việc tham gia vào quá trình lập hiến.

5.1. Tương lai của quy trình lập hiến Những xu hướng mới

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, quy trình lập hiến cần phải được điều chỉnh để phù hợp với các xu hướng mới. Điều này sẽ giúp nâng cao tính cạnh tranh và hiệu quả của hệ thống pháp luật.

5.2. Triển vọng phát triển quy trình lập hiến ở Việt Nam

Triển vọng phát triển quy trình lập hiến ở Việt Nam là rất lớn. Với sự quan tâm của các cơ quan nhà nước và sự tham gia của nhân dân, quy trình này sẽ ngày càng hoàn thiện và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quy trình lập hiến giữ vị trí nền tảng trong việc xác lập trật tự pháp lý và thể chế hóa quyền lực tối cao của nhân dân trong nhà nước pháp quyền. Trải qua lịch sử lập hiến từ năm 1945 đến nay, Việt Nam đã ban hành 4 bản Hiến pháp lớn vào các năm 1946, 1959, 1980 và 1992. Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động lập hiến trong nhiều thập kỷ qua bộc lộ hạn chế lớn khi quy trình xây dựng, sửa đổi đạo luật cơ bản này vẫn chưa được quy định thành một đạo luật độc lập mà chủ yếu áp dụng đan xen hoặc thay thế bằng quy trình lập pháp thông thường.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quy trình lập hiến, phân tích sự khác biệt bản chất giữa quyền lập hiến và quyền lập pháp, đồng thời đánh giá toàn diện các giai đoạn làm Hiến pháp trong lịch sử nước nhà. Nghiên cứu thực hiện khảo cứu đối sánh quy trình lập hiến tại 22 quốc gia trên thế giới, bao gồm 9 quốc gia phát triển và 13 quốc gia đang phát triển, nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm mang tính thực tiễn cao. Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật thực định và thực tiễn sửa đổi Hiến pháp năm 1992 tại thời điểm năm 2001, hướng tới đợt sửa đổi Hiến pháp toàn diện vào năm 2013. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quyết định trong việc bảo đảm tính tối cao của Hiến pháp, chuẩn hóa trình tự 6 giai đoạn lập hiến và nâng cao mức độ tham gia thực chất của cử tri đối với quyền lực nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, kết hợp với học thuyết chủ quyền nhân dân của John Locke. Trong mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, quyền lập hiến là quyền lực gốc thuộc về nhân dân, thể hiện qua 4 nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt: bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, phát huy dân chủ rộng rãi, tuân thủ nghiêm ngặt trình tự thủ tục và đề cao tính tối cao của văn bản hiến định.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được vận dụng bao gồm 4 thuật ngữ chuyên ngành: Quyền lập hiến (quyền lực phái sinh từ chủ quyền nhân dân để xác lập tổ chức bộ máy nhà nước), Quy trình lập hiến (trình tự, thủ tục pháp lý bắt buộc trong việc soạn thảo, thông qua và ban hành đạo luật cơ bản), Sáng kiến lập hiến (quyền đề xuất sửa đổi hoặc ban hành mới văn bản hiến pháp) và Phúc quyết toàn dân (cơ chế trưng cầu ý dân để phê chuẩn hiệu lực của dự thảo Hiến pháp). Khung phân loại phân định rõ 2 quy trình cơ bản gồm quy trình ban hành Hiến pháp mới (thường phát sinh trong 3 trường hợp: lập quốc, thay đổi chế độ chính trị hoặc thay đổi căn bản đường lối phát triển) và quy trình sửa đổi Hiến pháp định kỳ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu toàn diện bao gồm 4 bản Hiến pháp lịch sử của Việt Nam (1946, 1959, 1980, 1992) cùng hệ thống 22 bản Hiến pháp của các quốc gia đại diện cho các hệ thống pháp lý Civil Law, Common Law, các nước xã hội chủ nghĩa và các nền tảng chính trị đặc thù. Phương pháp chọn mẫu mục đích được áp dụng nhằm thu thập dữ liệu lập hiến tiêu biểu tại các quốc gia có mô hình đại nghị, tổng thống, lưỡng viện và đơn viện.

Phương pháp nghiên cứu chính kết hợp giữa phân tích lý luận với thực tiễn, phân tích - tổng hợp, phương pháp hệ thống và phương pháp luật học so sánh. Lý do lựa chọn phương pháp luật học so sánh là nhằm nhận diện các chuẩn mực quốc tế về kỹ thuật lập hiến, từ đó tìm kiếm các giải pháp tương thích với truyền thống chính trị - pháp lý của Việt Nam. Toàn bộ chuỗi dữ liệu thực chứng được phân tích trong tiến trình lịch sử xuyên suốt giai đoạn từ năm 1945 đến năm 2013, giúp nhận diện rõ các bước tiến và những điểm nghẽn về mặt kỹ thuật lập pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định sự khác biệt bản chất giữa quy trình lập hiến và quy trình lập pháp. Theo quy định tại Điều 147 Hiến pháp năm 1992, việc sửa đổi Hiến pháp bắt buộc phải đạt tỷ lệ tán thành tối thiểu là 2/3 (khoảng 66,7%) tổng số đại biểu Quốc hội, cao hơn nhiều so với tỷ lệ quá bán (50% cộng 1) của các đạo luật thông thường. Đồng thời, công tác soạn thảo Hiến pháp luôn đòi hỏi việc thành lập một Ủy ban dự thảo Hiến pháp độc lập do lãnh đạo cấp cao của Nhà nước đứng đầu, thay vì các Ban soạn thảo ngành như trong quy trình lập pháp.

Thứ hai, kết quả khảo sát 22 quốc gia cho thấy hơn 85% các nước áp dụng thủ tục sửa đổi Hiến pháp nghiêm ngặt với các rào cản kỹ thuật đặc thù. Điển hình như Hoa Kỳ yêu cầu 2/3 thành viên của cả hai viện đề xuất và phải được 3/4 các bang (75%) phê chuẩn; Hàn Quốc quy định thời hạn công bố dự thảo 20 ngày, Quốc hội thông qua trong 60 ngày với tỷ lệ trên 2/3 và bắt buộc tổ chức trưng cầu dân ý trong 30 ngày tiếp theo; Nhật Bản quy định tỷ lệ 2/3 ở cả hai viện trước khi đưa ra toàn dân phúc quyết.

Thứ ba, thực tiễn lập hiến tại Việt Nam tồn tại khoảng trống lớn khi Điều 13 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 (sửa đổi năm 2002) chưa được cụ thể hóa bằng một đạo luật riêng biệt. Điển hình trong lần sửa đổi Hiến pháp năm 1992 vào năm 2001, Quốc hội đã không tiến hành biểu quyết riêng về chủ trương sửa đổi mà đưa trực tiếp vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh thông thường, làm suy giảm tính chất tối cao của quyền lập hiến.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ nhận thức lý luận chưa phân định rành mạch giữa quyền lập hiến và quyền lập pháp, dẫn tới việc xem hoạt động lập hiến như một nhánh nâng cao của công tác làm luật thường kỳ. Việc thiếu vắng các quy định chi tiết về cơ quan dự thảo, cơ chế tiếp thu ý kiến nhân dân và quy trình thẩm tra độc lập đã tạo ra sự lúng túng trong triển khai thực tế.

So sánh với các nước như Trung Quốc (quy trình hiệp thương nhiều cấp thông qua Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc) hay Philippines (cho phép 12% tổng số cử tri đăng ký trực tiếp đề xuất sáng kiến sửa đổi), mô hình lập hiến ở Việt Nam có ưu thế về sự đồng thuận chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng nhưng cần gia tăng tính pháp điển hóa. Dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn trực quan qua bảng so sánh 6 giai đoạn lập hiến và biểu đồ phân bổ tỷ lệ biểu quyết thông qua (mức 50%, 60%, 66,7% và 75%) tại 22 quốc gia, minh chứng rõ nét xu hướng quốc tế trong việc kết hợp đa số tuyệt đối tại nghị viện với sự phê chuẩn trực tiếp của nhân dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, xây dựng và ban hành Luật Quy trình Lập hiến độc lập. Quốc hội cần chủ trì xây dựng văn bản luật này nhằm pháp điển hóa toàn diện 6 giai đoạn của quy trình lập hiến, hoàn tất 100% khung pháp lý chuyên biệt trước thềm các kỳ sửa đổi Hiến pháp tiếp theo.

Thứ hai, chuẩn hóa quyền sáng kiến lập hiến và quy trình quyết định sửa đổi Hiến pháp. Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan nhà nước hữu quan cần quy định rõ thời hạn thẩm tra đề xuất sửa đổi từ 45 đến 60 ngày, bắt buộc tổ chức phiên biểu quyết riêng tại Quốc hội với tỷ lệ ít nhất 2/3 tổng số đại biểu tán thành để chính thức khởi động quy trình lập hiến.

Thứ ba, đổi mới và nâng cao chất lượng lấy ý kiến nhân dân. Ủy ban dự thảo Hiến pháp cần kéo dài thời gian tham vấn cộng đồng tối thiểu 90 ngày, thiết lập cơ chế tiếp nhận và phản hồi công khai, đảm bảo tỷ lệ xử lý và giải trình minh bạch đạt trên 95% tổng số nhóm ý kiến đóng góp từ các tầng lớp nhân dân và chuyên gia.

Thứ tư, từng bước thiết lập cơ chế phúc quyết toàn dân (trưng cầu ý dân). Quốc hội và Chính phủ cần khẩn trương nghiên cứu xây dựng Luật Trưng cầu ý dân, tạo cơ sở pháp lý để dự thảo Hiến pháp sửa đổi sau khi được Quốc hội thông qua sẽ được đưa ra toàn dân biểu quyết, xác lập hiệu lực khi có trên 50% số phiếu hợp lệ tán thành với điều kiện trên 50% tổng số cử tri cả nước đi bầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Đại biểu Quốc hội và cán bộ chuyên trách công tác lập pháp: Luận văn cung cấp hệ thống căn cứ khoa học và khung đối chiếu từ 22 quốc gia, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động thẩm tra, xem xét và biểu quyết các văn bản lập hiến tại nghị trường.

Giảng viên và nhà nghiên cứu luật học: Tài liệu mang lại nguồn dữ liệu học thuật chuẩn xác về lịch sử lập hiến Việt Nam qua 4 thời kỳ và các học thuyết pháp lý hiện đại, phục vụ trực tiếp công tác giảng dạy môn Luật Hiến pháp và Lý luận Nhà nước và Pháp luật.

Chuyên viên pháp chế tại các cơ quan bộ ngành: Nắm vững 4 nguyên tắc cốt lõi của quy trình lập hiến giúp nâng cao năng lực rà soát tính hợp hiến của văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, đảm bảo tính thống nhất của hệ thống thể chế.

Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành luật: Luận văn là hình mẫu điển hình về việc ứng dụng phương pháp luật học so sánh và phương pháp hệ thống, hỗ trợ sinh viên hoàn thiện các đề tài khóa luận, nghiên cứu chuyên sâu về luật công.

Câu hỏi thường gặp

Quy trình lập hiến khác quy trình lập pháp ở điểm căn bản nào?
Quy trình lập hiến là trình tự ban hành hoặc sửa đổi đạo luật cơ bản có hiệu lực pháp lý cao nhất, đòi hỏi tỷ lệ thông qua tối thiểu 2/3 tổng số đại biểu Quốc hội theo Điều 147 Hiến pháp năm 1992 và phải thành lập Ủy ban dự thảo đặc biệt. Trong khi đó, quy trình lập pháp áp dụng cho các đạo luật thông thường chỉ cần đa số quá bán (trên 50%) đại biểu tán thành.

Tại sao việc sửa đổi Hiến pháp lại yêu cầu tỷ lệ ít nhất 2/3 tổng số đại biểu Quốc hội tán thành?
Hiến pháp là văn bản có tính cương lĩnh, điều chỉnh các quan hệ nền tảng của quốc gia. Tỷ lệ biểu quyết khắt khe 2/3 (tương đương 66,7%) nhằm đảm bảo sự ổn định lâu dài của thể chế chính trị, ngăn ngừa các thay đổi tùy tiện và phản ánh sự đồng thuận tuyệt đối của đại diện nhân dân.

Cơ quan soạn thảo Hiến pháp có điểm gì đặc thù so với Ban soạn thảo luật thông thường?
Ủy ban dự thảo Hiến pháp là cơ quan lâm thời đặc biệt do chính Quốc hội thành lập, có thành phần quy mô lớn do lãnh đạo cấp cao của Nhà nước đứng đầu và có sự tham gia của đại diện nhiều cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp. Ban soạn thảo luật thông thường chỉ do người đứng đầu cơ quan chủ trì soạn thảo chỉ đạo.

Kinh nghiệm quốc tế nào về thủ tục lập hiến mang giá trị tham khảo lớn cho Việt Nam?
Quy trình lập hiến tại 22 quốc gia chỉ ra rằng việc kết hợp giữa xem xét tại nghị viện và trưng cầu ý dân (như tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Pháp) là phương thức tối ưu để hiện thực hóa chủ quyền nhân dân. Ngoài ra, việc quy định rõ thời hạn công bố dự thảo từ 20 đến 90 ngày giúp người dân có đủ thời gian nghiên cứu và góp ý thực chất.

Đóng góp học thuật cốt lõi của luận văn là gì?
Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 6 giai đoạn lập hiến, chỉ rõ 7 điểm nghẽn thực tiễn trong các kỳ sửa đổi Hiến pháp tại Việt Nam và xây dựng hệ thống giải pháp hoàn chỉnh nhằm ban hành Luật Quy trình Lập hiến độc lập trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Kết luận

• Xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh về quy trình lập hiến gồm 6 giai đoạn và 4 nguyên tắc chỉ đạo trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá sâu sắc thực tiễn lập hiến Việt Nam qua 4 bản Hiến pháp lịch sử (1946, 1959, 1980, 1992), chỉ ra sự cần thiết phải phân định rành mạch giữa lập hiến và lập pháp.
• Tổng hợp bài học kinh nghiệm giá trị từ 22 mô hình lập hiến trên thế giới với các điều kiện biểu quyết nghiêm ngặt từ 66,7% đến 75% và cơ chế phúc quyết toàn dân.
• Làm rõ 7 nhóm hạn chế thực tiễn trong công tác lập hiến hiện hành, đặc biệt là tình trạng thiếu vắng đạo luật riêng điều chỉnh quy trình lập hiến.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá, trọng tâm là xây dựng Luật Quy trình Lập hiến và thể chế hóa cơ chế trưng cầu ý dân trong thời hạn 1 đến 2 năm tới.

Đóng góp của luận văn tạo tiền đề lý luận và thực tiễn vững chắc phục vụ cho tiến trình sửa đổi toàn diện Hiến pháp nước nhà. Các nhà nghiên cứu, đại biểu dân cử và cơ quan hoạch định chính sách hãy khai thác ngay nguồn tư liệu chuyên sâu này để nâng cao chất lượng công tác xây dựng thể chế và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Quy trình lập hiến – một số vấn đề nhận thức cơ bản Chương 2: Quy trình lập hiến của các nƣớc trên thế giới Chương 3: Quy trình lập hiến trong lịch sử và quy trình lập hiến trong hiện hành ở Việt Nam, những hạn chế và khuyến nghị 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 QUY TRÌNH LẬP HIẾN - MỘT SỐ VẤN ĐỀ NHẬN THỨC CƠ BẢN Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 (đã đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2002) quy định về việc xây dựng quy trình lập hiến nhƣ sau: “Việc soạn thảo, thông qua, công bố Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp do Quốc hội quy định” (Điều 13) [25]. Cho đến nay, mặc dù đã có hiệu lực thi hành từ rất lâu, nhƣng quy định trên vẫn chƣa đƣợc thực hiện trên thực tế và do vậy, nó là vấn đề mà Quốc hội, trong thời gian tới, phải cụ thể hóa nó, nhất là trong giai đoạn chuẩn bị sửa đổi Hiến pháp. Giải thích cho hiện tƣợng này, có thể có nhiều lý do đƣợc đƣa ra, nhƣng có một nguyên nhân quan trọng là nhận thức về quy trình lập hiến ở nƣớc ta, nhất là nhận thức của các nhà lập pháp còn chƣa thật đúng và đầy đủ. Do vậy, muốn đẩy nhanh việc thực hiện đúng quy định đã nêu trên của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thì vấn đề nhận thức đúng và đầy đủ quy trình lập hiến là một trong những vấn đề quan trọng phải sớm đƣợc đặt ra.

QUAN NIỆM VỀ QUY TRÌNH LẬP HIẾN Cho đến nay, trong các văn bản pháp luật chƣa xác định rõ khái niệm quy trình lập hiến của Quốc hội. Theo Đại từ điển tiếng Việt quy trình đƣợc hiểu là các bƣớc phải tuân theo khi tiến hành công việc nào đó. Từ điển tiếng Việt cũng ghi nhận, quy trình là trình tự phải tuân theo để tiến hành một công việc nào đó. Nhƣ vậy quy trình là cách làm việc để xem xét, quyết định một vấn đề gì đó theo một trình tự, cách thức đƣợc xác định trƣớc.

Để thực hiện một công việc hoặc một hoạt động có kết quả thì điều quan trọng và có tính quyết định là chủ thể thực hiện công việc hoặc hoạt động phải làm và tuân theo sự sắp xếp đó một cách nghiêm túc. Nói cách khác, việc xây dựng quy trình là yêu cầu cần thiết vì nó ảnh hƣởng trực tiếp đến chất lƣợng hiệu quả 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] công việc của các chủ thể. Tùy theo các lĩnh vực khác nhau mà quy trình đƣợc áp dụng vào từng lĩnh vực cũng khác nhau. Dƣới góc độ pháp luật, quy trình lập hiến đƣợc hiểu là một chế định pháp luật, gồm những quy định về chủ thể, quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của các chủ thể trong việc xây dựng và ban hành hiến pháp; trình tự, thủ tục tiến hành các hoạt động xây dựng, ban hành Hiến pháp.

Quy trình lập hiến còn đƣợc hiểu là quy trình hoạt động có tính chính trị - pháp lý, gồm nhiều giai đoạn, nhiều hoạt động khác nhau, do nhiều chủ thể tiến hành; có mối liên hệ chặt chẽ và tuân theo trình tự nhất định; là quy trình hoạt động mang tính sáng tạo sản phẩm là bản văn Hiến pháp. Qua thực tiễn lập hiến ở nƣớc ta, có thể quan niệm về quy trình lập Hiến nhƣ sau: Quy trình lập hiến là trình tự, thủ tục mà những cơ quan, tổ chức có trách nhiệm thực hiện hoạt động lập hiến phải tuân theo trong quá trình ban hành mới hoặc sửa đổi hiến pháp nhằm chuyển hóa ý chí của giai cấp công nhân và nhân dân lao động dƣới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam thành những quy phạm hiến định và thể hiện chúng dƣới hình thức một văn bản hiến pháp. ĐẶC ĐIỂM CỦA QUY TRÌNH LẬP HIẾN Việc xác định rõ đƣợc các đặc điểm của quy trình lập hiến có những ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm cho việc xác lập và thực hiện quy trình này một cách đúng đắn, qua đó bảo đảm đƣợc chất lƣợng và hiệu quả của hoạt động lập hiến. Thực tế quá trình lập hiến ở nƣớc ta nhiều năm qua cho thấy, bởi chƣa xác định rõ đƣợc các đặc điểm của quy trình lập hiến, dẫn đến không thừa nhận hoặc chƣa tôn trọng đúng mức các đặc điểm khách quan của quy trình lập hiến, từ đó thậm chí còn phủ nhận tính độc lập của quy trình lập hiến, đồng nhất quy trình lập hiến với quy trình lập pháp hoặc coi quy trình 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] này một nội dung thuộc về quy trình lập pháp thông thƣờng.

Tuy nhiên, quy trình lập hiến mặc dù có những điểm tƣơng đồng nhất định với quy trình lập pháp nhƣng không thể đồng nhất hoặc nhầm lẫn với quy trình này hay một quy trình nào khác, xuất phát từ những đặc điểm cơ bản sau của quy trình lập hiến: Thứ nhất, nếu nhƣ các quy trình hoạt động khác đƣợc quy định chủ yếu trong các văn bản luật, dƣới luật, nhƣ quy trình ban hành luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thƣờng vụ Quốc hội đƣợc quy định chủ yếu tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 thì quy trình sửa đổi Hiến pháp cho đến nay chỉ đƣợc quy định tại các Hiến pháp. Thứ hai, quy trình lập hiến là quy trình hoạt động duy nhất đƣợc Hiến pháp quy định điều kiện thông qua rất chặt chẽ. Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1980 và Hiến pháp năm 1992 đều thống nhất quy định: “Việc sửa đổi Hiến pháp phải đƣợc ít nhất là 2/3 tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành” [20]. Thứ ba, quy trình lập hiến là quy trình hoạt động thƣờng gắn với việc Quốc hội phải thành lập ra một cơ quan đặc biệt để giúp Quốc hội thực hiện hoạt động lập hiến, đó là Uỷ ban sửa đổi Hiến pháp.

Theo quy trình quyết định những vấn đề quan trọng của đất nƣớc, trong trƣờng hợp cần thiết, Quốc hội có thể thành lập một Uỷ ban lâm thời để giúp Quốc hội thẩm tra, xác minh vấn đề. Tuy nhiên, đây chỉ là những trƣờng hợp cá biệt, thực tế rất hiếm xảy ra. Ngƣợc lại, trong các trƣờng hợp ban hành mới hay sửa đổi Hiến pháp, đều phải thành lập ra Uỷ ban dự thảo hoặc Uỷ ban sửa đổi Hiến pháp để giúp Quốc hội soạn thảo Hiến pháp hoặc văn bản sửa đổi Hiến pháp (trừ trƣờng hợp sửa đổi Lời nói đầu của Hiến pháp năm 1980). Ngoài ra, quy trình lập hiến mang tính chính trị - pháp lý, phản ánh đặc trƣng của hệ thống chính trị một đảng duy nhất cầm quyền, thể hiện ở chỗ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong toàn bộ các khâu công việc đều đƣợc Đảng quan tâm lãnh đạo và chỉ đạo trực tiếp.

Đồng thời, quy trình lập hiến là quy trình hoạt động đòi hỏi có sự tham gia chủ động, tích cực của nhân dân. Ý NGHĨA CỦA QUY TRÌNH LẬP HIẾN Trước hết, Nhà nƣớc pháp quyền là nhà nƣớc tôn trọng và đề cao Hiến pháp trong tổ chức và hoạt động của đời sống nhà nƣớc và đời sống xã hội, trong việc bảo vệ quyền con ngƣời, quyền công dân, bảo vệ an ninh, an toàn cho cuộc sống con ngƣời. Theo đó, đòi hỏi chất lƣợng của Hiến pháp phải cao, phải hoàn hảo về nội dung và hình thức thể hiện, phải tồn tại đƣợc lâu dài để bảo đảm đƣợc sự phát triển một cách ổn định. Để có một Hiến pháp nhƣ vậy đòi hỏi một quy trình lập hiến (trong đó có sửa đổi Hiến pháp) phải dân chủ nhƣng phải rất chặt chẽ và khó khăn khi thực hiện.

Một bản Hiến pháp đƣợc xây dựng theo một quy trình, công nghệ dân chủ, khoa học, hoàn hảo thì chắc chắn sẽ cho ra đời một sản phẩm có chất lƣợng tốt. Nhà nƣớc pháp quyền là nhà nƣớc đƣợc xây dựng trên nền tảng chủ quyền nhân dân. Việc xây dựng và sửa đổi Hiến pháp là dựa trên cơ sở chủ quyền nhân dân. Ở Mỹ, các nhà lập hiến khởi đầu đã coi học thuyết chủ quyền nhân dân của John Locke là nền tảng lý thuyết để lập quốc và là cơ sở để xây dựng Hiến pháp và sửa đổi Hiến pháp.

Theo đó, quy trình soạn thảo Hiến pháp đòi hỏi phải đƣợc thực hiện bởi một Đại hội phổ thông do dân chúng bầu, chứ không phải là một cơ quan lập pháp thông thƣờng và sau đó đƣợc phê chuẩn theo một quy trình thể hiện đƣợc ý chí của dân chúng nhƣ thông qua trƣng cầu dân ý. Về sau, quy trình sửa đổi Hiến pháp Liên bang ở Mỹ đƣợc quy định tại Điều V Hiến pháp: Khi hai phần ba thành viên của hai viện đều xét thấy cần thiết sẽ đƣa ra những điều sửa đổi đối với Hiến pháp, hoặc theo yêu cầu của các cơ quan lập pháp ở hai phần ba các bang, sẽ triệu tập một hội nghị để đề xuất những điều 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sửa đổi; trong cả hai trƣờng hợp, các điều khoản sửa đổi Hiến pháp đều có hiệu lực nhƣ một bộ phận của Hiến pháp khi đƣợc phê chuẩn bởi các cơ quan lập pháp của ba phần tƣ các bang, hoặc bởi Đại hội của ba phần tƣ các bang, theo một thể thức phê chuẩn do Quốc hội đề nghị với điều kiện là không một điều sửa đổi nào có thể đƣợc đề xuất trƣớc năm 1808 theo một cách thức ảnh hƣởng đến đoạn 1 và đoạn 4 trong khoản 9 của điều I; và không một bang nào, nếu bản thân không đồng ý, lại có thể bị tƣớc đoạt quyền bỏ phiếu bình đẳng trong thƣợng viện. Nhƣ vậy, Hiến pháp Mỹ quy định bằng hai cách để thực hiện quyền tu chỉnh Hiến pháp là Quốc hội và Đại hội Hiến pháp. Việc phê chuẩn Hiến pháp, theo Hiến pháp Mỹ cũng gồm hai cách phê chuẩn bởi các cơ quan lập pháp của các bang hoặc phê chuẩn bởi Đại hội Hiến pháp của các bang.

Trong cả hai cách, việc sửa đổi Hiến pháp đƣợc xem là một công việc rất hệ trọng. Do đó phải đƣợc thực hiện bởi ngƣời đại diện do nhân dân bầu với cách làm đó, tiếng nói của nhân dân đƣợc phản ánh trong việc sửa đổi Hiến pháp, thể hiện thái độ tôn trọng chủ quyền của nhân dân. Với vai trò quan trọng của quy trình lập hiến nhƣ nói trên, việc hoàn thiện quy trình lập hiến ở nƣớc ta là một tất yếu khách quan trong điều kiện xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền Xã hội chủ nghĩa.