CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA VÀ QUY TRÌNH GIAO NHẬN HÀNG HÓA NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Tổng quan về dịch vụ giao nhận hàng hóa quốc tế 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hóa quốc tế 1. Khái niệm dịch vụ giao nhận hàng hóa Thương mại quốc tế là quá trình trao đổi hàng hóa giữa các nước thông qua hoạt động buôn bán nhằm mục đích kinh tế tối đa.
Trong hoạt động thương mại quốc tế, người bán và người mua hoặc người giao và người nhận thường ở nhưng quốc gia khác nhau. Do đó, việc vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ là một trong những nghiệp vụ vô cùng quan trọng, hoàn thành mặt thứ hai của lưu thông phân phối là phân phối vật chất sau khi mặt thứ nhất là thủ tục thương mại đã hoàn thành. Tất cả các công việc liên quan đến hoạt động chuyên chở như bao bì, đóng gói, lưu kho, đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, tổ chức xếp dỡ hàng hóa, chuyển tải hàng hóa dọc đường, giao hàng cho người nhận ở nơi đến được gọi chung là nghiệp vụ giao nhận. Giao nhận gắn liền và song hành với vận tải, thông qua giao nhận, các nghiệp vụ vận tải được tiến hành.
Có nhiều khái niệm khác nhau về dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding Service) nhưng nhìn chung các khái niệm này đều mang tính nhất quán. Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn các Hiệp hội giao nhận vận tải quốc tế (FIATA) thì giao nhận vận tải được định nghĩa như sau: “Giao nhận vận tải là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Tại Việt Nam, dịch vụ giao nhận được đề cập tại Luật Thương mại 2005. Trong đó, dịch vụ giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, theo đó người làm 4 dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức việc vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các thủ tục khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải, hoặc của người làm dịch vụ giao nhận khác (gọi chung là khách hàng).
Như vậy, nói một cách ngắn gọn, giao nhận là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng). Đặc điểm của dịch vụ giao nhận hàng hóa Một là, chủ thể của dịch vụ giao nhận gồm hai bên, đó là nhà cung cấp dịch vụ giao nhận và khách hàng. Điều 234 Luật Thương mại 2005 quy định: Thương nhân kinh doanh dịch vụ giao nhận là doanh nghiệp có đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ giao nhận theo quy định của pháp luật. Khách hàng là những người có hàng hóa cần gửi hoặc cần nhận và có nhu cầu sử dụng dịch vụ giao nhận.
Khách hàng có thể là người vận chuyển hay thậm chí là người làm dịch vụ khác. Như vậy, khách hàng có thể là thương nhân hoặc không phải thương nhân, có thể là chủ sở hữu hàng hóa hoặc không phải chủ sở hữu hàng hóa. Hai là, hoạt động giao nhận hàng hóa quốc tế không tạo ra sản phẩm vật chất, nó chỉ thay đổi vị trí về mặt không gian của đối tượng lao động ở đây là hàng hóa chứ không tác động về mặt kỹ thuật làm thay đổi các đối tượng đó. Ba là, hoạt động giao nhận hàng hóa quốc tế phụ thuộc vào cơ sở vật chất và trình độ nghiệp vụ của người kinh doanh dịch vụ giao nhận: Để tiến hành các công việc của dịch vụ giao nhận hàng hóa như gom hàng, bốc xếp, vận chuyển, nhận hàng,… đòi hỏi sự hỗ trợ đắc lực của các phương tiện chuyên chở, phương tiện quản lý liên lạc, phương tiện lưu giữ hàng hóa, các đội tàu.
Ngoài ra, các dịch vụ khác trong giao nhận hàng hóa như làm thủ tục hải quan, môi giới, lưu cước còn phụ thuộc rất nhiều vào trình độ, kinh nghiệm, bản lĩnh kinh doanh của người kinh doanh dịch vụ giao nhận. Vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hóa quốc tế 5 Giao nhận vận chuyển hàng hóa là yêu cầu tất yếu trong trao đổi mua bán hàng hóa, nó là một khâu không thể thiếu trong quá trình lưu thông đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ. Giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động ngoại thương nói chung và trong nền kinh tế quốc dân nói riêng, nó ảnh hưởng tới phạm vi buôn bán, mặt hàng sản xuất kinh doanh, khối lượng hàng hóa và kim ngạch của các quốc gia cũng như các doanh nghiệp. - Vai trò của giao nhận hàng hóa quốc tế đối với nền kinh tế + Giao nhận tạo điều kiện cho hàng hóa được lưu thông nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm mà không cần sự có mặt của người gửi cũng như người nhận tác nghiệp.
Hoạt động giao nhận là một chuỗi các công việc liên tục có quan hệ mật thiết, tương hỗ, tác động qua lại lẫn nhau. Nhờ có hoạt động giao nhận, hàng hóa được đảm bảo chu chuyển liên tục từ nhà sản xuất đến tay người tiêu dùng. Các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ giao nhận với đội ngũ nhân viên giàu kinh nghiệm, được trang bị đầy đủ kiến thức sâu rộng về nghiệp vụ cùng mối quan hệ hợp tác tốt đẹp với các hãng vận chuyển sẽ giúp khâu vận tải được quản lý tổ chức tốt hơn, xử lý thủ tục nhanh chóng, hạn chế tối đa rủi ro và chi phí trong quá trình vận tải nhằm bảo đảm hàng hóa được chuyển đến tay người tiêu dùng một cách an toàn, tiết kiệm và nhanh chóng nhất. + Giao nhận góp phần thúc đẩy thương mại quốc tế, liên kết các hoạt động kinh tế quốc tế Trong sự phát triển toàn cầu của thị trường thương mại hiện nay, giao nhận hàng hóa được coi như một phương tiện, công cụ liên kết các lĩnh vực khác nhau trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Giao nhận và vận tải quốc tế là hai hoạt động luôn song song hỗ trợ nhau tạo ra sự hữu dụng về thời gian và địa điểm cho hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp. Một công ty giao nhận có thể liên kết với một công ty kho bãi, vận tải, môi giới, hàng hải… để tạo thành chuỗi mắt xích chặt chẽ gắn kết các hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau của các doanh nghiệp khác nhau trong nền kinh tế trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, với thời kỳ kinh tế mở 6 cửa giao thương mạnh mẽ, sự phát triển của dịch vụ giao nhận hàng hóa quốc tế cũng thúc đẩy hoạt động ngoại thương trong nước phát triển, góp phần rút ngắn khoảng cách về trình độ với các quốc gia phát triển trên thế giới, đồng thời thúc đẩy mậu dịch quốc tế phát triển. + Giao nhận đóng vai trò đảm bảo yếu tố đúng thời gian – đúng thời điểm nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng dịch vụ logistic Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới theo hướng khu vực hóa, toàn cầu hóa đã làm cho sự vận động của hàng hóa trở nên phong phú và phức tạp hơn, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ, đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động giao nhận, vận tải.
Đồng thời, các doanh nghiệp luôn đặt ra bài toán làm sao để lượng hàng tồn kho đạt mức nhỏ nhất, vì vậy hoạt động logistic nói chung và hoạt động giao nhận hàng hóa nói riêng luôn đảm bảo thực hiện việc chuyên chở và giao nhận hàng đúng thời gian (just in time) và đúng nơi nhận hàng (right place). Điều đó sẽ đảm bảo mục tiêu khống chế lượng hàng tồn kho ở mức tối thiểu, giảm chi phí tồn kho chủ động, góp phần hoàn thiện và nâng cao tổ chức thực hiện chuỗi dịch vụ logistic đồng thời đạt mục tiêu thuận lợi hóa thương mại của từng quốc gia và từng doanh nghiệp. + Giao nhận hàng hóa quốc tế góp phần tạo công ăn việc làm cho người lao động, giảm tỉ lệ thất nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế Bắt nhịp với xu thế phát triển và ngày càng chiếm ưu thế của ngành kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa quốc tế, trên thị trường thương mại ngày nay đã xuất hiện một số lượng không nhỏ các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này. Điều đó đã tạo ra lượng công ăn việc làm cho hàng nghìn người lao động, vừa tận dụng được tối đa nguồn lực lao động có trình độ trong cả nước vừa mang lại nguồn thu nhập cho người lao động góp phần giải quyết nhu cầu lao động, giảm tỉ lệ thất nghiệp và thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
- Vai trò của giao nhận hàng hóa quốc tế đối với các doanh nghiệp + Nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu các chi phí cho doanh nghiệp 7 Trong nền thương mại quốc tế, không phải doanh nghiệp xuất nhập khẩu nào cũng có điều kiện và chuyên môn để vừa đảm nhận vai trò là nhà sản xuất, vừa đóng vai trò là người phân phối. Vì thế, dịch vụ giao nhận sẽ giúp các nhà xuất nhập khẩu tham gia vào quá trình lưu chuyển hàng hóa, nhờ đó góp phần giảm thiểu các chi phí không cần thiết như chi phí xây dựng kho, bến, bãi, chi phí đào tạo nhân công… Các doanh nghiệp không còn phải tự lo các chứng từ, thủ tục trong hải quan, xuất nhập khẩu hàng hóa, thay vào đó những người làm dịch vụ giao nhận chuyên nghiệp sẽ thay mặt doanh nghiệp thực hiện, tạo điều kiện cho nhà xuất nhập khẩu hàng hóa có khả năng tập trung quản lý những vấn đề khác trong sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh doanh. + Giảm giá thành của sản phẩm hàng hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Chi phí lưu thông, vận chuyển hàng hóa chiếm tỉ lệ khá lớn trong giá bán của sản phẩm. Mà dịch vụ giao nhận góp phần giảm thiểu các chi phí liên quan đến lưu chuyển hàng hóa và chi phí quản lý cho doanh nghiệp vì thế cũng góp phần giảm giá thành của sản phẩm.
Mặt khác, giá cả của sản phẩm là một trong những yếu tố tạo nên sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, giá thành giảm sẽ giúp sản phẩm của doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh trên thị trường.