Khóa luận chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho bò sữa tại trại Phạm Thị Lam, Mộc Châu

Luận văn trình bày quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và điều trị bệnh cho đàn bò sữa tại trại bò Phạm Thị Lam, Mộc Châu, Sơn La.

• Tác giả: Bùi Mai Lan
• Người hướng dẫn: Nguyễn Mạnh Cường
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Thực hiện quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho đàn bò sữa nuôi tại trại bò Phạm Thị Lam, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện cơ sở thực tập
• 2.2. Điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của cơ sở thực tập
• 2.3. Đối tượng và các kết quả sản xuất của cơ sở
• 2.4. Tổng quan tài liệu và những kết quả nghiên cứu trong ngoài nước có liên quan đến nội dung của chuyên đề
• 2.5. Quy trình chăm sóc nuôi dưỡng bò sữa
• 2.5.1. Kỹ thuật chăm sóc bê sơ sinh (0-6 tháng tuổi)
• 2.5.2. Thức ăn cho bê giai đoạn sơ sinh 0 – 6 tháng
• 2.5.3. Kỹ thuật chăm sóc bê hậu bị (7-24 tháng tuổi)
• 2.5.4. Kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng bò chửa đẻ
• 2.5.5. Kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng và vắt sữa bò có chửa, bò đẻ, bò cái vắt sữa
• 2.5.6. Một số bệnh thường gặp ở bò sữa và cách điều trị
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
• 3.1. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2. Nội dung thực hiện. Các chỉ tiêu và phương pháp thực hiện. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.3. Phương pháp theo dõi và thu thập thông tin
• 3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác vệ sinh phòng bệnh
• 4.2. Kết quả thực hiện công tác vệ sinh khử trùng
• 4.3. Kết quả thực hiện công tác tiêm phòng
• 4.4. Kết quả thực hiện công tác chăm sóc và quản lý đàn bò sữa tại trung tâm
• 4.5. Kết quả chẩn đoán và điều trị một số bệnh ở bò sữa tại trung tâm
• 4.5.1. Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh viêm vú cho đàn bò sữa nuôi tại trung tâm
• 4.5.2. Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh viêm móng cho đàn bò sữa nuôi tại trung tâm
• 4.5.3. Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh viêm khớp cho đàn bê nuôi tại trại
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quy trình chăm sóc bò sữa

Quy trình chăm sóc bò sữa tại trại bò Phạm Thị Lam được thực hiện một cách khoa học và bài bản. Quy trình chăm sóc bò sữa bao gồm các bước từ việc chọn giống, chăm sóc dinh dưỡng đến việc theo dõi sức khỏe. Đặc biệt, việc chăm sóc bê sơ sinh là rất quan trọng. Sau khi bê được sinh ra, cần phải lau khô và đặt ở chuồng sạch sẽ. Bê cần được cho uống sữa đầu ngay sau khi sinh để đảm bảo sức khỏe và khả năng miễn dịch. Thức ăn cho bê trong giai đoạn này chủ yếu là sữa và các loại thức ăn bổ sung khác. Việc vệ sinh chuồng trại cũng được thực hiện thường xuyên để đảm bảo môi trường sống sạch sẽ cho bê.

1.1. Kỹ thuật chăm sóc bê sơ sinh

Kỹ thuật chăm sóc bê sơ sinh từ 0 đến 6 tháng tuổi rất quan trọng. Bê cần được cho uống sữa đầu ngay sau khi sinh, vì sữa đầu chứa nhiều kháng thể giúp bê khỏe mạnh. Thức ăn cho bê trong giai đoạn này bao gồm sữa, thức ăn tinh hỗn hợp và cỏ khô. Việc vệ sinh chuồng trại và cung cấp nước sạch cũng cần được chú trọng. Đảm bảo cho bê có không gian vận động sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh viêm khớp, một bệnh thường gặp ở bê.

1.2. Kỹ thuật chăm sóc bò chửa và bò đẻ

Chăm sóc bò chửa và bò đẻ là một phần quan trọng trong quy trình chăm sóc bò sữa. Bò cần được bổ sung dinh dưỡng đầy đủ trong giai đoạn mang thai, đặc biệt là trong 3 tháng cuối. Trước khi bò đẻ, cần chuẩn bị chuồng trại sạch sẽ và thoáng mát. Sau khi bò đẻ, cần theo dõi sức khỏe của bò mẹ và bê con, đảm bảo bê được lau khô và cho uống sữa đầu ngay lập tức. Việc chăm sóc đúng cách sẽ giúp bò mẹ nhanh hồi phục sức khỏe và bê con phát triển tốt.

II. Nuôi dưỡng bò sữa

Nuôi dưỡng bò sữa tại trại bò Phạm Thị Lam được thực hiện theo quy trình khép kín và khoa học. Nuôi dưỡng bò sữa không chỉ bao gồm việc cung cấp thức ăn đầy đủ mà còn phải đảm bảo sức khỏe cho đàn bò. Thức ăn cho bò sữa chủ yếu là cỏ voi, cỏ Alfalfa, và thức ăn hỗn hợp. Việc theo dõi sức khỏe và tiêm phòng định kỳ cũng rất quan trọng để phòng ngừa bệnh tật. Trại bò đã áp dụng các biện pháp quản lý dịch tễ hiệu quả, giúp giảm thiểu rủi ro từ dịch bệnh.

2.1. Thức ăn cho bò sữa

Thức ăn cho bò sữa tại trại được lựa chọn kỹ lưỡng để đảm bảo dinh dưỡng. Các loại thức ăn như cỏ tươi, cỏ khô, và thức ăn hỗn hợp được sử dụng luân phiên. Việc cung cấp thức ăn đúng thời điểm và đủ lượng sẽ giúp bò sữa phát triển tốt và cho năng suất sữa cao. Ngoài ra, việc bổ sung khoáng chất và vitamin cũng rất cần thiết để duy trì sức khỏe cho đàn bò.

2.2. Theo dõi sức khỏe và phòng bệnh

Theo dõi sức khỏe cho bò sữa là một phần không thể thiếu trong quy trình chăm sóc bò sữa. Trại bò thực hiện tiêm phòng định kỳ cho đàn bò để ngăn ngừa các bệnh truyền nhiễm. Việc phát hiện sớm các triệu chứng bệnh cũng rất quan trọng để có biện pháp điều trị kịp thời. Các bệnh thường gặp như viêm vú, viêm khớp cần được theo dõi chặt chẽ để giảm thiểu thiệt hại cho người chăn nuôi.

III. Phòng trị bệnh cho bò sữa

Phòng trị bệnh cho bò sữa tại trại bò Phạm Thị Lam được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt. Phòng trị bệnh bò sữa không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cho đàn bò mà còn đảm bảo năng suất sữa ổn định. Các biện pháp phòng bệnh bao gồm tiêm phòng vắc xin, vệ sinh chuồng trại và theo dõi sức khỏe định kỳ. Khi phát hiện bệnh, cần có biện pháp điều trị kịp thời để tránh lây lan trong đàn.

3.1. Các bệnh thường gặp ở bò sữa

Các bệnh thường gặp ở bò sữa bao gồm viêm vú, viêm khớp và các bệnh truyền nhiễm khác. Viêm vú là một trong những bệnh phổ biến nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sữa. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại. Ngoài ra, các bệnh về chân móng cũng cần được chú ý, vì chúng có thể gây ra nhiều vấn đề cho bò trong quá trình di chuyển và sản xuất sữa.

3.2. Biện pháp điều trị bệnh

Biện pháp điều trị bệnh cho bò sữa cần được thực hiện theo đúng quy trình và hướng dẫn của bác sĩ thú y. Việc sử dụng thuốc kháng sinh và các loại thuốc điều trị khác cần được thực hiện cẩn thận để tránh tình trạng kháng thuốc. Ngoài ra, việc chăm sóc và nuôi dưỡng đúng cách cũng sẽ giúp bò nhanh chóng hồi phục sức khỏe sau khi điều trị.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam ghi nhận sự chuyển dịch về cơ cấu giống khi các đàn bò lai $F_1, F_2$ dần được thay thế bằng bò lai $F_3$ và các giống bò thuần cao sản nhập khẩu từ Mỹ, Úc. Theo thống kê của Cục Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) tính đến tháng 10 năm 2018, tổng đàn bò sữa toàn quốc đạt 294,38 ngàn con; sản lượng sữa tươi nguyên liệu cả nước đạt 936 ngàn tấn (Tổng cục Thống kê, 01/10/2018). Tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, tổng quy mô đàn đạt 25.000 con (bao gồm hệ thống nông hộ liên kết gần 600 hộ chịu sự giám sát kỹ thuật của Công ty Cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu), cung cấp sản lượng sữa bình quân khoảng 250 tấn/ngày.

Song song với việc gia tăng quy mô và sản lượng, hoạt động chăn nuôi bò sữa thâm canh đối mặt với các rào cản kỹ thuật về con giống, dinh dưỡng, quản lý chuồng trại và kiểm soát dịch bệnh. Trong khi các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng đường máu đã được khống chế tương đối hiệu quả nhờ vắc xin và thuốc tẩy trừ định kỳ, các hội chứng bệnh ngoại khoa và sản khoa như viêm vú, bệnh chân móng, viêm tử cung ở bò sinh sản và viêm khớp ở bê non thường xuất hiện đột ngột, gây suy giảm nghiêm trọng sản lượng sữa và phát sinh chi phí thú y lớn. Xuất phát từ thực tế sản xuất, khóa luận tập trung thực hiện và đánh giá quy trình chăn nuôi, phòng trị bệnh tại cơ sở cụ thể.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Đánh giá tình hình chăn nuôi tại trại bò Phạm Thị Lam, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
2. Áp dụng quy trình kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng cho đàn bò sữa nuôi tại trại.
3. Xác định tình hình nhiễm, áp dụng và đánh giá hiệu quả của quy trình phòng, trị bệnh cho đàn bò sữa nuôi tại trại.

Yêu cầu nghiên cứu:

• Đánh giá được tình hình chăn nuôi tại cơ sở thực tập.
• Áp dụng quy trình kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng cho đàn bò sữa đạt hiệu quả thực tế.
• Xác định được tỷ lệ mắc và đánh giá chính xác hiệu lực của các phác đồ điều trị bệnh trên đàn bò sữa và bê con.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ đàn bò sữa và bê (quy mô 60 con) thuộc giống bò Holstein Friesian (HF).
• Phạm vi không gian: Trại bò Phạm Thị Lam (thuộc đơn vị chăn nuôi 77, liên kết kỹ thuật với Công ty Cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu), thị trấn Nông trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
• Phạm vi thời gian: Thời gian theo dõi và thu thập số liệu thực địa kéo dài từ ngày 01/07/2019 đến ngày 18/11/2019 (tổng cộng 18 tuần).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên các cơ sở khoa học về sinh lý dinh dưỡng gia súc nhai lại, quy chuẩn kỹ thuật chăn nuôi bò sữa VietGAP và bệnh lý học thú y ngoại khoa - sản khoa:

• Khung lý thuyết và tiêu chuẩn áp dụng:

  • Đặc điểm giống: Bò sữa Holstein Friesian (HF) có nguồn gốc từ đàn Hà Lan - Cuba, được nâng cấp di truyền qua nhiều thế hệ bằng tinh bò thuần nhập nội từ Mỹ và Úc.
  • Dinh dưỡng và thức ăn: Nguyên lý phối hợp khẩu phần hỗn hợp hoàn chỉnh TMR (Total Mixed Ration), kết hợp thức ăn thô xanh (cỏ voi, cỏ mật, ngô sinh khối, cỏ khô Alfalfa, lúa mạch) và thức ăn ủ chua, bã bia.
  • Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế nhiễm khuẩn tuyến vú (Streptococcus agalactiae, Staphylococcus aureus, E. coli); cơ chế tổn thương tổ chức móng do ẩm độ nền chuồng và vi khuẩn yếm khí; bệnh lý viêm khớp ở bê do Mycoplasma mycoides hoặc kế phát nhiễm trùng rốn; bệnh lý viêm tử cung sau sinh.
  • Chẩn đoán: Quy trình kiểm tra lâm sàng (quan sát, sờ nắn, kiểm tra tính chất cảm quan của sữa) và phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng phát hiện viêm vú tiềm ẩn bằng phản ứng CMT (California Mastitis Test) dựa trên mật độ tế bào soma/bạch cầu.

• Phương pháp nghiên cứu thực tế:

  • Phương pháp điều tra, theo dõi lâm sàng: Trực tiếp tham gia vận hành công đoạn nuôi dưỡng, vệ sinh chuồng trại, vắt sữa và kiểm tra sức khỏe đàn bò hàng ngày vào các buổi sáng và chiều.
  • Phương pháp can thiệp thú y: Áp dụng phác đồ vệ sinh tiêu độc bằng hóa chất Bencocid (tỷ lệ pha 1/3200); tiêm phòng định kỳ vắc xin Tụ huyết trùng P52 và vắc xin Lở mồm long móng Aftopor; thực hiện gọt móng cơ học, thụt rửa, tiểu phẫu dẫn lưu ổ viêm và sử dụng các nhóm kháng sinh, kháng viêm chuyên biệt.
  • Công thức tính toán chỉ tiêu: $$\text{Tỷ lệ mắc bệnh (%)} = \frac{\text{Tổng số con mắc bệnh}}{\text{Tổng số con theo dõi}} \times 100$$ $$\text{Tỷ lệ khỏi bệnh (%)} = \frac{\text{Tổng số con khỏi bệnh}}{\text{Tổng số con điều trị}} \times 100$$

• Nguồn dữ liệu và xử lý số liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp từ sổ nhật ký theo dõi dịch tễ, sổ phối giống, biểu ghi sản lượng sữa tại trại và hệ thống quản lý của Công ty Cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu. Toàn bộ số liệu được tổng hợp, phân loại và xử lý thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Excel 2007.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng quan về điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng của trại thực nghiệm và cơ sở lý luận về kỹ thuật nuôi dưỡng cũng như bệnh học bò sữa:

• Điều kiện cơ sở: Cơ sở đặt tại Thị trấn Nông trường Mộc Châu (diện tích tự nhiên 108,39 $\text{km}^2$, nhiệt độ trung bình năm $18,5^\circ\text{C}$, độ ẩm không khí bình quân 85%). Quy mô trại gồm 10 ha diện tích chuồng trại (chuồng kích thước $100\text{ m} \times 10\text{ m}$, chia 2 dãy có đường đi và sân chơi riêng biệt) và 20 ha đất trồng cỏ voi, ngô và lúa mạch. Nhà vắt sữa lắp đặt 3 máy vắt cơ giới, định kỳ vệ sinh đường ống bằng dung dịch $\text{NaOH}$. Cơ cấu nhân lực gồm 1 chủ trại, 2 kỹ thuật viên giám sát từ công ty, 2 công nhân và 1 sinh viên thực tập. Quy mô đàn duy trì 60 con, sản lượng khai thác đạt 150–200 tấn sữa/năm.
• Quy trình nuôi dưỡng theo giai đoạn:
  • Bê sơ sinh (0–6 tháng tuổi): Cho uống sữa đầu trong vòng 1 giờ sau sinh (3–4 kg sữa/ngày trong 2–5 ngày đầu), tách mẹ ngay, vận động 1–2 giờ/ngày. Định mức thức ăn giai đoạn 0–6 tháng: 450–500 kg sữa thường/sữa thay thế, 144 kg thức ăn tinh hỗn hợp, 90 kg cỏ khô Alfalfa, 1500 kg cỏ xanh, 3–4 kg muối và 4–5 kg khoáng bổ sung.
  • Bê hậu bị (7–24 tháng tuổi): Khẩu phần 1 ngày đêm gồm 25 kg cỏ xanh, 1 kg cỏ khô Alfalfa, 1,2 kg tinh hỗn hợp, 2 kg thức ăn ủ chua; hướng tới khối lượng phối giống $\ge 250\text{ kg}$ ở tháng thứ 24.
  • Bò chửa và bò vắt sữa: Phối giống lại sau đẻ 30–60 ngày; bổ sung thêm 0,5 kg tinh hỗn hợp/ngày ở tháng chửa thứ 7–9; cách ly chuồng đẻ trước 10–15 ngày; khung giờ vắt sữa mùa hè (4h30–5h30 và 17h00–18h00), mùa đông (5h00–6h00 và 16h30–17h30).
• Tổng quan bệnh học: Phân tích nguyên nhân, triệu chứng và nguyên lý can thiệp của 4 bệnh lý chính: viêm khớp ở bê (do Mycoplasma hoặc chuồng chật), viêm vú (phân loại thể thanh dịch, cata, có mủ, áp xe, có máu, hoại tử và viêm vú cận lâm sàng), bệnh viêm móng (do nền xi măng ẩm ướt, tích tụ vi khuẩn kỵ khí) và viêm tử cung (viêm nội mạc, viêm cơ, viêm tương mạc).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp tiến hành

Trình bày chi tiết phương pháp tiếp cận thực nghiệm tại trại bò Phạm Thị Lam:

• Xác định quy mô theo dõi trên toàn bộ đàn 60 con (gồm bò vắt sữa, bò cạn sữa, bê hậu bị, bê sơ sinh).
• Thiết lập quy trình 4 nội dung công việc: (1) Thực hiện vệ sinh, tiêu độc khử trùng; (2) Tổ chức tiêm phòng vắc xin; (3) Chăm sóc, quản lý khẩu phần ăn và phát hiện bò ốm; (4) Chẩn đoán lâm sàng và trực tiếp áp dụng phác đồ điều trị đối với viêm vú, viêm móng và viêm khớp.
• Chuẩn hóa các bước theo dõi, lập bảng biểu thống kê ca bệnh và tính toán tỷ lệ khỏi bệnh theo từng tháng theo dõi (tháng 7 đến tháng 11/2019).

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ dữ liệu thực tế thu được qua 18 tuần can thiệp:

• Công tác vệ sinh thú y và phòng bệnh:
  • Khử trùng chuồng trại bằng Bencocid (tỷ lệ 1/3200) đạt 72 lượt (tần suất 4 lần/tuần).
  • Vệ sinh rửa máng nước và rửa nền chuồng đạt 126 lượt (tần suất 7 lần/tuần, tỷ lệ hoàn thành 100%).
  • Vệ sinh phát quang ngoại cảnh đạt 54 lượt (3 lần/tuần).
  • Tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng P52 (tiêm bắp lần 2) và vắc xin Lở mồm long móng Aftopor (tiêm bắp lần 2) đạt 100% chỉ tiêu (60/60 con), tỷ lệ bảo hộ an toàn $100%$, không ghi nhận phản ứng phụ sau tiêm.
• Công tác quản lý, chăm sóc đàn: Hoàn thành 126/126 lần vệ sinh máng ăn, 126/126 lần kiểm tra hệ thống vòi nước tự động, 252/252 lần theo dõi bò ăn hàng ngày và thực hiện cách ly 8/8 lượt bò có biểu hiện bệnh lý.
• Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh lý:
  • Bệnh viêm vú: Ghi nhận 13 lượt bò mắc bệnh rải rác từ tháng 7 đến tháng 11. Áp dụng phác đồ kết hợp bơm thuốc Ancomast (loại 10g) vào núm vú viêm (1 lần/ngày) và tiêm bắp kháng sinh DOXYTYL-L liều $1\text{ ml}/10\text{ kg}$ thể trọng (1 lần/ngày). Kết quả chữa khỏi 11/13 con, đạt tỷ lệ khỏi bệnh $90%$.
  • Bệnh viêm móng (hà móng): Xuất hiện 32 lượt bò mắc bệnh. Áp dụng quy trình gọt sạch ổ hoại tử, xịt TETRAVET AEROSOL Blue (1 lần/ngày) kết hợp tiêm bắp Pharty liều $50\text{ ml}/\text{con}$ (1 lần/ngày). Điều trị khỏi 26/32 con, đạt hiệu lực $83,1%$.
  • Bệnh viêm khớp ở bê: Phát hiện 8 ca bệnh ở đàn bê. Sử dụng phác đồ tiêm Penicillin ($30.000\text{ UI}/\text{kg}$ thể trọng) phối hợp Oxytetracyclin hoặc Kanamycin ($20\text{ mg}/\text{kg}$ thể trọng), kết hợp kháng viêm Dexamethazon ($1\text{ ml}/15\text{ kg}$ thể trọng) và tiểu phẫu trích rạch, thụt rửa ổ bã đậu. Kết quả điều trị khỏi 7/8 ca bệnh (tỷ lệ khỏi ghi nhận $93,3%$).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính và số liệu thực nghiệm

Khóa luận đã lượng hóa toàn bộ các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng và can thiệp thú y trên đàn bò sữa HF tại trại Phạm Thị Lam qua bảng tổng hợp số liệu:

Hạng mục công việc / Bệnh lý	Chỉ tiêu theo dõi	Khối lượng / Số ca	Số ca khỏi bệnh	Tỷ lệ thành công / Tỷ lệ khỏi
Phun khử trùng Bencocid	Số lượt thực hiện (18 tuần)	72 lần	-	100% kế hoạch (4 lần/tuần)
Rửa nền chuồng & máng nước	Số lượt thực hiện (18 tuần)	126 lần	-	100% kế hoạch (7 lần/tuần)
Tiêm vắc xin Tụ huyết trùng P52	Số con tiêm bắp (lần 2)	60 con	60 con an toàn	100% an toàn
Tiêm vắc xin LMLM Aftopor	Số con tiêm bắp (lần 2)	60 con	60 con an toàn	100% an toàn
Điều trị bệnh viêm vú	Tổng số lượt mắc (T7 - T11)	13 con	11 con	90,0%
Điều trị bệnh viêm móng	Tổng số lượt mắc (T7 - T11)	32 con	26 con	83,1%
Điều trị bệnh viêm khớp ở bê	Tổng số lượt mắc (T7 - T11)	8 con	7 con	93,3%

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật của tác giả

• Duy trì chế độ vận động bắt buộc từ 1–2 giờ/ngày tại sân chơi ngoài trời nhằm tăng cường trao đổi chất, hỗ trợ hấp thu canxi và hạn chế nguy cơ thoái hóa khớp, viêm khớp ở bê.
• Nâng cấp độ dốc nền chuồng đạt mức chuẩn $1,5 - 2%$ (hoặc $3 - 5%$ hướng ra hệ thống rãnh thoát), xử lý triệt để các vũng đọng nước cục bộ trên nền xi măng; áp dụng đệm lót cao su hoặc rải mùn cưa, cát khô tại khu vực bò nằm nghỉ nhằm giảm thiểu áp lực cơ học lên móng chân.
• Thực hiện nghiêm ngặt quy trình vệ sinh đầu vú trước và sau khi vắt: nhúng dung dịch sát trùng chuyên dụng, lau khô bằng khăn sạch riêng cho từng cá thể, kiểm tra tia sữa đầu trên cốc lọc màng đen hoặc đĩa thử CMT để phát hiện sớm mầm bệnh trước khi chuyển sang thể viêm lâm sàng có mủ hoặc hoại tử.
• Thiết lập hố ngâm chân khử trùng chứa dung dịch đồng sunfat ($\text{CuSO}_4\text{ }5%$) tại lối đi vào nhà vắt sữa để làm cứng móng và tiêu diệt vi khuẩn kỵ khí.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận cung cấp các dẫn liệu thực nghiệm cụ thể về hiệu lực điều trị lâm sàng của các phác đồ thuốc thú y hiện hành (Ancomast kết hợp DOXYTYL-L cho viêm vú; TETRAVET Blue kết hợp Pharty cho viêm móng) trong điều kiện tiểu khí hậu và phương thức chăn nuôi nông hộ tại cao nguyên Mộc Châu, đóng góp cơ sở dữ liệu thực tế cho công tác quản lý dịch tễ tại các đơn vị chăn nuôi liên kết.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Quy mô nghiên cứu giới hạn tại một nông hộ chăn nuôi đơn lẻ với tổng đàn 60 con; dung lượng mẫu mắc bệnh ở một số chỉ tiêu còn thấp (8 ca viêm khớp, 13 ca viêm vú).
  • Thời gian thực tập kéo dài trong 5 tháng (từ tháng 7 đến tháng 11), chưa bao quát hết chu kỳ thời tiết cả năm, đặc biệt là giai đoạn rét đậm rét hại của mùa đông - xuân tại Mộc Châu.
  • Việc đánh giá bệnh viêm vú và viêm móng chủ yếu dựa trên triệu chứng lâm sàng và đáp ứng điều trị thực địa, chưa thực hiện đầy đủ các kỹ thuật phân lập vi sinh vật hoặc kháng sinh đồ chuyên sâu cho từng ca bệnh do điều kiện trang thiết bị tại trại.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng phạm vi theo dõi trên nhiều trang trại có quy mô khác nhau trong chuỗi liên kết của Công ty Cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu.
  • Thực hiện các xét nghiệm vi sinh định danh loài vi khuẩn gây viêm vú và viêm tử cung nhằm tối ưu hóa phác đồ sử dụng kháng sinh, hạn chế hiện tượng kháng thuốc.
  • Theo dõi biến động sản lượng sữa và các chỉ tiêu sinh sản (khoảng cách giữa hai lứa đẻ, tỷ lệ thụ thai) sau khi điều trị khỏi các bệnh sản khoa và ngoại khoa.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị ứng dụng thực tiễn cho sinh viên, kỹ sư ngành Chăn nuôi, Thú y và người trực tiếp quản lý các trang trại bò sữa:

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y làm đồ án, khóa luận tốt nghiệp; kỹ thuật viên thú y tại các trạm khuyến nông, công ty sữa; chủ hộ chăn nuôi bò sữa quy mô gia trại và trang trại vừa.
• Nội dung giá trị:
  • Bảng định mức khối lượng thức ăn chi tiết cho bê sơ sinh (0–6 tháng) và bê hậu bị (7–24 tháng) theo chuẩn phát triển đàn bò HF.
  • Quy trình và tần suất tiêu độc khử trùng chuồng trại bằng Bencocid.
  • Phác đồ điều trị chi tiết kèm liều lượng cụ thể cho 3 hội chứng bệnh phổ biến: viêm vú, viêm kẽ móng/hà móng và viêm khớp ngoại khoa ở gia súc non.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận được thực hiện trên đối tượng giống bò nào và tại địa bàn nào?
Nghiên cứu được tiến hành trên đàn bò và bê giống Holstein Friesian (HF) thuần và lai cao sản với quy mô 60 con, nuôi tại trại bò Phạm Thị Lam (thuộc đơn vị 77 liên kết với Công ty Cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu), thị trấn Nông trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.

2. Phác đồ điều trị bệnh viêm vú được tác giả áp dụng gồm những loại thuốc nào và đạt hiệu quả ra sao?
Phác đồ sử dụng gồm thuốc Ancomast (loại 10g) bơm trực tiếp vào thùy vú bị viêm (1 lần/ngày) kết hợp tiêm bắp kháng sinh DOXYTYL-L với liều $1\text{ ml}/10\text{ kg}$ thể trọng (1 lần/ngày). Phác đồ được áp dụng trên 13 lượt bò mắc bệnh, điều trị khỏi 11 con, đạt tỷ lệ chữa khỏi $90,0%$.

3. Quy trình tiêm phòng vắc xin định kỳ cho đàn bò tại trại gồm những loại vắc xin nào?
Trong thời gian thực nghiệm, toàn bộ 60/60 con bò và bê tại trại ($100%$) được tiêm phòng đầy đủ mũi tiêm bắp lần 2 đối với hai loại vắc xin: vắc xin Tụ huyết trùng P52 và vắc xin Lở mồm long móng Aftopor, đạt mức độ an toàn sinh học $100%$.

4. Khẩu phần ăn hàng ngày của bê hậu bị giai đoạn 7–24 tháng tuổi tại cơ sở được thiết lập như thế nào?
Khẩu phần 1 ngày đêm cho một cá thể bê hậu bị bao gồm: 25 kg cỏ xanh (cỏ voi, cỏ mật, cây ngô), 1 kg cỏ khô Alfalfa, 1,2 kg thức ăn tinh hỗn hợp và 2 kg thức ăn ủ chua, nhằm đảm bảo thể trọng đạt từ $250\text{ kg}$ trở lên vào tháng thứ 24 để phục vụ phối giống.

5. Phương pháp xử lý và điều trị bệnh viêm móng (hà ăn chân) trên đàn bò sữa được thực hiện như thế nào?
Quy trình gồm gọt sạch phần móng bị khuyết lõm, nạo bỏ toàn bộ tổ chức hoại tử mưng mủ, tạo đáy móng phẳng, sau đó xịt dung dịch TETRAVET AEROSOL Blue (1 lần/ngày) kết hợp tiêm bắp Pharty liều $50\text{ ml}/\text{con}$ (1 lần/ngày). Kết quả đã chữa khỏi 26/32 ca mắc, đạt tỷ lệ $83,1%$.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Bùi Mai Lan đã phản ánh toàn diện quy trình kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho đàn bò sữa Holstein Friesian quy mô 60 con tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La trong thời gian 18 tuần thực tập thực địa. Các biện pháp an toàn sinh học, lịch trình vệ sinh tiêu độc bằng Bencocid và tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng P52, Lở mồm long móng Aftopor đã được triển khai đạt tỷ lệ hoàn thành $100%$, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho đàn vật nuôi. Các phác đồ can thiệp thú y đối với bệnh viêm vú (tỷ lệ khỏi $90%$), viêm móng (tỷ lệ khỏi $83,1%$) và viêm khớp bê non (tỷ lệ khỏi $93,3%$) chứng minh tính hiệu quả thực tế, cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác quản lý và chăm sóc đàn bò sữa tại các nông hộ liên kết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cùng với sự phát triển nhanh số lượng đàn bò trong nước, đàn bò sữa nước ta trong những năm gần đây tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng. Các đàn bò lai F1, F2 dần được thay thế bằng đàn bò lai F3 và bò cao sản được nhập từ Mỹ, Úc. và vì thế sản lượng sữa tươi trong nước cũng tăng, đáp ứng được một phần nhu cầu sữa tươi trong nước. Theo Cục Chăn nuôi – Bộ Nông nghiệp, tính đến tháng 10/2018, số lượng bò sữa đạt 294,38 ngàn con với sự phân bố đều khắp cả nước.

Với tổng đàn bò sữa như trên, theo số liệu ngày 1/10/2018 của Tổng cục Thống kê, tổng sản lượng sữa tươi nguyên liệu sản xuất trong nước đạt 936 ngàn tấn. Huyện Mộc Châu có tổng đàn bò 25.000 con (gồm cả bò sữa liên kết với gần 600 hộ dân dưới sự giám sát chặt chẽ về quy trình chăn nuôi cũng như chất lượng của doanh nghiệp), sản lượng sữa mỗi ngày của Mộc Châu Milk đạt 250 tấn. Tuy nhiên song hành với phát triển ngành chăn nuôi thì luôn tồn tại các vấn đề như con giống, dinh dưỡng, kỹ thuật chăm sóc, dịch bệnh và rác thải chăn nuôi. Trong đó dịch bệnh là khâu khó giải quyết nhất, gây thiệt hại lớn nhất, và người chăn nuôi luôn quan tâm nhiều nhất.

Đối với những bệnh lây lan nhanh, mạnh, khó kiểm soát như bệnh truyền nhiễm thì đã có vaccine can thiệp rất hiệu quả, hay khó điều trị như bệnh ký sinh trùng thì luôn được người chăn nuôi phòng và tẩy trừ rất sớm nên 2 nhóm bệnh này thường ít xảy ra trên bò sữa. Duy chỉ có các bệnh sản khoa, các bệnh về chân móng và bệnh viêm vú thì rất hay gặp ở đối tượng bò sữa, ngoài ra còn có bệnh viêm khớp ở bê non, mà các bệnh này thường xảy ra không dự báo trước được, gây nhiều khó khăn và thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Xuất phát từ những yêu cầu trên, dưới sự hướng dẫn của Thầy giáo TS. Nguyễn Mạnh Cường, em tiến hành chuyên đề: “Thực hiện quy m 2 trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và điều trị bệnh cho đàn bò sữa tại trại bò Phạm Thị Lam, Mộc Châu, Sơn La ”.

Mục tiêu và yêu cầu 1. Mục tiêu - Đánh giá tình hình chăn nuôi tại trại bò Phạm Thị Lam, H. Mộc Châu, Sơn La. - Áp dụng quy trình kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng cho đàn bò sữa nuôi tại trại - Xác định tình hình nhiễm, áp dụng và đánh giá hiệu quả của quy trình phòng, trị bệnh cho đàn bò sữa nuôi tại trại.

Yêu cầu - Đánh giá được tình hình chăn nuôi tại trại bò Phạm Thị Lam, H. Mộc Châu, Sơn La. - Áp dụng quy trình kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng cho đàn bò sữa nuôi tại trại đạt hiệu quả cao. - Xác định được tình hình nhiễm, áp dụng và đánh giá hiệu quả của quy trình phòng, trị bệnh cho đàn bò sữa nuôi tại trại.

m 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Điều kiện cơ sở thực tập 2. Điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của cơ sở thực tập 2. Vị trí địa lý Thị trấn Nông trường Mộc Châu được thành lập từ ngày 15 tháng 11 năm 1968.

Đến ngày 26 tháng 2 năm 1980, toàn bộ xã Chờ Lồng và hai bản Bó Bun, Chiềng Đi của xã Phiêng Luông được hợp nhất với thị trấn Nông trường Mộc Châu trước đó để tạo thành thị trấn Nông trường Mộc Châu như ngày nay. Thị trấn Nông trường Mộc Châu có diện tích là 108,39 km², và dân số năm 2018 là 23.507 người, mật độ dân số đạt 315 người/km². Thị trấn Nông trường Mộc Châu có tuyến đường liên xã nối đến quốc lộ 6 tại xã Phiêng Luông.