đặt vấn đề không những là phải xây dựng cùng một lúc ở nhiều khu khác nhau, mà còn phải cải tạo lại các hệ thống thiết bị và giao thông trên và dƣới mặt đất cho cả vùng Berlin: hệ thống cống rãnh, điện, nƣớc, điện thoại, tàu điện ngầm, xe lửa, xe điện, xe hơi. Thành công của quy hoạch tái thiết thủ đô Berlin là đã tạo nên bộ mặt mới của thành phố, trở thành một thủ đô hiện đại, xứng đáng với vị trí của nƣớc Đức ở châu Âu và trên thế giới [17]. Nhƣ vậy, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng ở Cộng hòa Liên bang Đức không phải là các quy hoạch riêng rẽ mà là các quy hoạch ngành, quy hoạch bộ phận trong hệ thống quy hoạch lãnh thổ và quy hoạch vùng. Vì vậy, mối quan hệ giữa hai loại quy hoạch này có sự thống nhất về không gian và thời gian quy hoạch; cơ bản phù hợp với nhau và hỗ trợ lẫn nhau về nội dung quy hoạch.
Những mâu thuẫn, đối kháng lẫn nhau về mục tiêu và nội dung giữa hai loại quy hoạch đƣợc điều chỉnh, đƣợc hạn chế nhằm đạt mục tiêu chung là phát triển mọi mặt kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trƣờng. Một số đặc điểm Quy hoạch vùng ở Mỹ: Quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng ở Mỹ là bộ phận của quy hoạch vùng. Về mặt lý thuyết, quy hoạch vùng ở Mỹ hiện nay có hai xu hƣớng chính: Thứ nhất, đặt trọng tâm vào hiệu quả kinh tế thuần tuý, thƣờng dựa trên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 6 việc đƣa ra các mô hình toán và kinh tế định lƣợng rất phức tạp để phân tích hoạt động kinh tế vùng và từ đó đề ra các hƣớng đầu tƣ hữu hiệu nhất; thứ hai, nghiên cứu quy hoạch vùng mang tính chất phát triển kinh tế - xã hội hơn là nhấn mạnh hiệu quả kinh tế thuần tuý; xu hƣớng quy hoạch này mang tính công bằng xã hội nhiều hơn tính hiệu quả kinh tế, nên chú ý nhiều hơn đến yếu tố môi trƣờng và phát triển bền vững nên hay đƣợc áp dụng trong thực tế hơn [12]. Trên thực tế, quy hoạch vùng ở Mỹ gồm quy hoạch vùng nhiều bang, quy hoạch vùng bang hoặc vùng một vài quận trong một bang.
Trong đó, quy hoạch cấp vùng nhiều bang thực chất là quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở quy mô lớn, còn quy hoạch vùng bang hoặc vùng một vài quận thực chất là quy hoạch phối hợp phát triển giữa đô thị trung tâm với các vùng nông thôn xung quanh. Nhƣ vậy, mối quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng ở Mỹ thực chất thể hiện chủ yếu ở mối quan hệ giữa quy hoạch xây dựng ngành của các tập đoàn kinh tế với quy hoạch sử dụng đất của chính quyền các địa phƣơng. Mặc dù là một nƣớc phát triển, các quy hoạch này đƣợc thống nhất trong quy hoạch phát triển chung là quy hoạch vùng nhƣng giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng ở Mỹ trong thực tế thƣờng vẫn có những mâu thuẫn nảy sinh cần giải quyết mà nguyên nhân chính là do quyền lợi chính trị, kinh tế của các chủ thể thực hiện quy hoạch rất khác nhau. Thực tế ở Mỹ, mỗi địa phƣơng có một hệ thống rất phức tạp các cơ quan quy hoạch, đƣa ra nhiều biện pháp quy hoạch chồng chéo trên địa bàn địa phƣơng.
Chỉ có các dự án ngành nhƣ giao thông, thủy lợi - thủy điện, truyền tải điện,. hoặc các dự án phát triển tổng hợp (bao gồm cả hạ tầng xã hội nhƣ giáo dục, y tế.) trong đó Chính phủ Liên bang giúp đỡ tài chính cho các chính quyền địa phƣơng nhằm mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan - mới có sức hấp dẫn và có thể hiện thực hoá tốt. Quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng ở Trung Quốc Bên cạnh Luật đất đai, Trung Quốc đã ban hành Luật Quy hoạch nông thôn và đô thị (có hiệu lực từ ngày 01/01/2008). Công tác quy hoạch ở Trung Quốc hiện nay chịu sự điều chỉnh chủ yếu của hai Luật này.
Quy hoạch sử dụng đất và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 7 quy hoạch xây dựng ở Trung Quốc là các quy hoạch độc lập nhƣng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, tƣơng đối thống nhất với nhau. Quy hoạch sử dụng đất đai cả nƣớc của Trung Quốc đƣợc lập lần đầu tiên vào năm 1987, lần thứ hai vào năm 1998 và lần thứ ba vào năm 2003; nội dung quy hoạch qua các lần dần dần đƣợc hoàn thiện, phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Quy hoạch sử dụng đất của Trung Quốc đƣợc triển khai với các nhiệm vụ: đẩy mạnh việc sử dụng đất hợp lý, bảo đảm các lợi ích; bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và cải thiện chất lƣợng môi trƣờng; đẩy mạnh việc sử dụng đất bền vững; đẩy mạnh phát triển kinh tế; đẩy mạnh việc quản lý nhà nƣớc. Mục tiêu cơ bản trong quy hoạch sử dụng đất của Trung Quốc là: - Định rõ việc sử dụng đất hợp lý để giảm thiểu mâu thuẫn sử dụng đất cũng nhƣ chi phí kinh tế xã hội; - Bảo vệ đất canh tác, nƣớc và tài nguyên thiên nhiên khác cũng nhƣ di sản văn hoá và thiên nhiên; - Đất sử dụng cho mục đích công đƣợc bảo đảm và phân bổ hợp lý; - Kìm chế sự phát triển lộn xộn khu vực đô thị, cải thiện khu vực sinh sống của con ngƣời theo hƣớng bền vững; - Khai thác và củng cố đất có hiệu quả khi cần; đẩy mạnh việc sử dụng đất có hiệu quả hơn; - Cải tiến việc ra quyết định và quản lý nhà nƣớc.
Quy hoạch sử dụng đất ở Trung Quốc bao gồm các loại hình: Quy hoạch tổng thể (bắt buộc theo luật mang tính chiến lƣợc, toàn diện, quy định chính sách); quy hoạch chuyên ngành (mang tính chuyên đề, đặc thù); quy hoạch chi tiết (quy hoạch bố trí trên thực địa). Quy hoạch xây dựng ở Trung Quốc đƣợc điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Quy hoạch nông thôn và đô thị. Chính phủ Trung Quốc đã đề ra chính sách phát triển chăm lo nhà ở cho nhân dân lao động là chính sách trung tâm. Trong thời gian qua, Trung Quốc đã đặc biệt chú trọng công tác cải tiến quản lý ngành xây dựng và nhà đất, quản lý thị trƣờng bất động sản [13].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 8 Luật Quy hoạch nông thôn và đô thị của Trung Quốc nhấn mạnh các điểm chính sau: - Trong khu vực quy hoạch không đƣợc chiếm dụng đất nông nghiệp để xây dựng doanh nghiệp, cơ sở công cộng, công trình công cộng và khu nhà ở. - Khi khảo sát thiết kế và thực hiện quy hoạch, phải bảo vệ nguồn tài nguyên và di sản văn hóa lịch sử, bảo đảm duy trì bản sắc địa phƣơng, bản sắc dân tộc và phong cách truyền thống. Trong quá trình khai thác và xây dựng khu phố mới, phải bảo vệ nguồn tài nguyên và môi trƣờng sinh thái, thể hiện đặc thù địa phƣơng. Khi sửa chữa khu phố cũ, phải bảo vệ di sản văn hóa và phong cách truyền thống.
- Nghiêm cấm bất kỳ đơn vị và cá nhân tùy tiện thay đổi quy hoạch. Trƣớc khi sửa đổi quy hoạch, cơ quan tổ chức thiết kế quy hoạch phải tổng kết tình hình thực hiện quy hoạch ban đầu đồng thời báo cáo lên cơ quan phê duyệt. Về quản lý quy hoạch, thực hiện theo nguyên tắc: - Phân cấp cụ thể trong việc xét duyệt quy hoạch. - Khống chế một cách nghiêm ngặt về việc xây dựng các khu chức năng, bảo đảm thống nhất với quy hoạch và quản lý toàn diện của thành phố.
- Quy hoạch chung và quy hoạch cụ thể phải quy định rõ ràng những nội dung mang tính bắt buộc. Bất cứ đơn vị và cá nhân nào đều không đƣợc điều chỉnh những nội dung có tính bắt buộc trong quy hoạch chung và quy hoạch cụ thể mà đã đƣợc phê chuẩn. - Quản lý một cách nghiêm ngặt về việc sửa đổi quy hoạch chung sử dụng đất đai, quy hoạch chung thành phố và quy hoạch làng xã cũng nhƣ thị trấn. - Quy hoạch xây dựng phải gắn liền với quy hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội và quy hoạch thời gian vừa và dài ngành bất động sản.
- Quy mô sử dụng đất đai trong quy hoạch chung thành phố, quy hoạch làng xã và quy hoạch thị trấn không đƣợc vƣợt quá quy mô sử dụng đất đai đƣợc xác định trong quy hoạch chung sử dụng đất đai. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 9 - Quy hoạch chung thành phố, quy hoạch làng xã và quy hoạch thị trấn phải coi phạm vi bảo hộ đồng ruộng cơ bản trong khu quy hoạch là nội dung mang tính bắt buộc. Nhƣ vậy, giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng của Trung Quốc có sự thống nhất cơ bản về mục tiêu, nội dung quy hoạch. Quy mô sử dụng đất của quy hoạch xây dựng phải phù hợp với quy mô đƣợc xác định trong quy hoạch sử dụng đất đai.
Việc quản lý thực hiện quy hoạch ở Trung Quốc đƣợc quy định tƣơng đối chặt chẽ, thể hiện ở các khía cạnh: các quy hoạch phải xác định những nội dung có tính bắt buộc; quy định chặt chẽ những trƣờng hợp đƣợc phép thay đổi, điều chỉnh quy hoạch; nguyên tắc bảo vệ đất nông nghiệp, bảo vệ nguồn tài nguyên, di sản văn hóa, bảo vệ môi trƣờng… Các quy định về quy hoạch và quản lý quy hoạch ở Trung Quốc là một trong những nhân tố chính bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong mối quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng. Một vài nhận xét qua nghiên cứu kinh nghiệm quy hoạh ở một số nước trên thế giới Qua nghiên cứu tình hình về mối quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng của các nƣớc trên thế giới, đại diện là quy hoạch của các nƣớc đƣợc trình bày ở trên, chúng ta có thể rút ra một số nội dung cần đƣợc xem xét để áp dụng nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng ở Việt Nam. Hầu hết các nƣớc trên thế giới, kể cả các nƣớc phát triển (nhƣ Đức, Mỹ) và đang phát triển (nhƣ Trung Quốc), có quy trình quy hoạch sử dụng đất đai mang tính đặc thù riêng.