Chương 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH PHI NGÂN HÀNG Mục tiêu: Sau khi nghiên cứu chương này, người học sẽ bao quát được về những vấn đề chính của các tổ chức tài chính phi ngân hàng, môi trường kinh doanh và các hoạt động quản trị cơ bản mà các tổ chức này thực hiện. Những nội dung được đề cập tại chương này sẽ làm tiền đề để người học tiếp cận nghiên cứu kiến thức ở các chương tiếp theo. KHÁI QUÁT VỀ CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH PHI NGÂN HÀNG 1. Khái niệm và vai trò 1.
Khái niệm Các tổ chức tài chính phi ngân hàng có thể được hiểu là bộ phận các tổ chức tài chính không thực hiện đầy đủ các chức năng hoạt động cơ bản của một ngân hàng thương mại. Theo Carmichael, Jeffrey & Michael Pomerleano [3], các tổ chức tài chính phi ngân hàng sẽ được thực hiện một số hoạt động ngân hàng như là hoạt động kinh doanh thường xuyên nhưng không được nhận tiền gửi không kỳ hạn, không cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản của khách hàng. Theo Ngô Hướng và Tô Kim Ngọc [2], tổ chức tài chính phi ngân hàng được hiểu là các tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực tài chính - tiền tệ, được thực hiện một số hoạt động ngân hàng như là nội dung kinh doanh thường xuyên, nhưng không nhận tiền gửi không kỳ hạn và làm dịch vụ thanh toán. Cũng giống như các ngân hàng, các tổ chức tài chính phi ngân hàng cũng có chức năng trung gian tài chính (huy động tiền gửi có kỳ hạn để đưa vào đầu tư).
Họ cũng cung cấp một số loại dịch vụ ngân hàng như nhận đại lý, môi giới, ủy thác. và mỗi loại hình lại có các biến 15 thể tùy thuộc vào mục tiêu hoạt động của các tổ chức tài chính phi ngân hàng. Tuy nhiên, do không nhận tiền gửi không kỳ hạn và không thực hiện chức năng trung gian thanh toán như các ngân hàng thương mại, nên các tổ chức tài chính phi ngân hàng không tham gia vào quá trình tạo tiền và không bị chi phối, quản lý của ngân hàng trung ương. Nếu như các ngân hàng thương mại hướng phát triển cho vay vào các lĩnh vực thương mại và sản xuất thì các tổ chức tài chính phi ngân hàng lại đưa vốn vào các lĩnh vực chứng khoán, cho vay tiêu dùng và cho vay thế chấp mua nhà ở.
Các ngân hàng thương mại hướng phát triển dịch vụ thanh toán qua ngân hàng, trong khi đó các tổ chức tài chính phi ngân hàng tăng cường theo đuổi các dịch vụ môi giới, đại lý chứng khoán, các dịch vụ ủy thác và M&A. Những đặc điểm trên cho phép chúng ta phân biệt được ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính phi ngân hàng khi nhìn vào bảng cân đối tài sản. Tuy nhiên, ranh giới giữa hai nhóm này ngày càng bị “xóa nhòa” do xuất hiện ngày càng nhiều các sản phẩm dịch vụ hỗn hợp và khuynh hướng lấn sân sang nhau của hai nhóm tổ chức tài chính này. Chu chuyển các nguồn vốn và linh hoạt thời gian đáo hạn của dòng tiền Trong bối cảnh hội nhập, TCTC phi ngân hàng không chỉ là kênh chuyển tải nguồn lực tài chính từ các chủ thể thừa vốn đến các chủ thể thiếu vốn trong nước mà còn là kênh chuyển tải nguồn lực từ những nhà đầu tư quốc tế đến những người đi vay quốc tế.
Bằng cách đa dạng hóa hoạt động đầu tư khiến họ có thể chắn được rủi ro tốt hơn các hộ gia đình khi không có sự ăn khớp về thời gian đáo hạn giữa tài sản Có và Tài sản Nợ. Do đó, các tổ chức tài chính phi ngân hàng cung cấp các dịch vụ trung gian đáo hạn thanh toán cho phần còn lại của nền kinh tế khi không có sự phù hợp về kỳ hạn, các tổ chức tài chính phi ngân hàng có thể tạo ra các sản phẩm mới như cho vay dài hạn đối với hộ gia đình trong khi vẫn thực hiện huy động vốn ngắn hạn 16 của họ. Hơn nữa trong khi một số tổ chức tài chính phi ngân hàng phải đối diện với rủi ro lãi suất, những tổ chức tài chính lớn hơn vẫn có thể quản lý rủi ro này thông qua việc tiếp cận tốt hơn các thị trường và các công cụ tự bảo hiểm như các khoản cho vay kinh doanh và chứng khoán hóa, hoán đổi, hợp đồng quyền chọn và các công cụ tự bảo hiểm khác. Khắc phục tình trạng thông tin bất cân xứng trên thị trường tài chính Trong một tiến trình giao dịch vốn, người cần vốn bao giờ cũng nắm rõ thông tin về mức độ rủi ro và tỷ suất sinh lợi của dự án đầu tư mà anh ta đang tiến hành hơn người cấp vốn.
Vấn đề này gọi là “thông tin bất cân xứng”. Thông tin bất cân xứng làm nảy sinh lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức khiến người thừa vốn không sẵn lòng cung cấp vốn cho người cần vốn. Tính hợp lý cho sự tồn tại của các tổ chức tài chính phi ngân hàng là khả năng vượt trội của nó trong việc giải quyết vấn đề thông tin bất cân xứng và hai “hệ quả” là sự lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức. Các tổ chức tài chính phi ngân hàng chuyên môn hóa trong việc đánh giá rủi ro tiềm năng của người đi vay.
Chúng có thể tiếp cận các thông tin cá nhân của người vay (như tiền gửi, thu nhập, tài sản, nợ phải trả và tín dụng) và kiểm soát những hoạt động đầu tư của họ. Hay nói cách khác các tổ chức tài chính phi ngân hàng có ưu thế để đưa ra quyết định cung cấp các khoản nợ một cách hợp lý. Góp phần làm giảm chi phí giao dịch của xã hội Chi phí giao dịch là chi phí liên quan đến tiền và thời gian để thực hiện giao dịch tài chính. Một trong những yếu tố quan trọng của chi phí giao dịch là chi phí nghiên cứu.
Nếu không có các tổ chức tài chính, người vay vốn phải bỏ ra thời gian để tìm kiếm những người cho vay vốn đáp ứng nhu cầu của mình về lãi suất, khả năng nguồn và thời gian cho vay. Ngược lại, đối với những người cho vay vốn để quyết định cho vay vốn cần trải qua 2 công đoạn: (1) Tìm người cần vốn đáng tin cậy và 17 (2) Thiết lập hợp đồng vay vốn chặt chẽ. Thực hiện các hoạt động này đòi hỏi người cho vay vốn phải bỏ ra một lượng chi phí nhất định. Sự ra đời của các tổ chức tài chính phi ngân hàng góp phần làm giảm chi phí giao dịch do chúng có ưu thế về kinh tế quy mô, thông qua việc tập trung các nguồn tiền tệ tiết kiệm có quy mô nhỏ và đa dạng hóa các nghiệp vụ sử dụng vốn.
Do lợi thế về kinh tế quy mô, các tổ chức tài chính phi ngân hàng có thể tiết kiệm được chi phí giao dịch cho khách hàng. Thông thường những người đầu tư nhỏ sẽ phải trả chi phí hoa hồng cho các giao dịch đầu tư chứng khoán cao hơn mức chi phí giao dịch bình quân của các nhà đầu tư mua buôn. Nhưng khi các cá nhân đưa tiết kiệm vào các tổ chức tài chính phi ngân hàng (như quỹ tương hỗ, quỹ hưu trí) để họ thực hiện hoạt động đầu tư vào thị trường chứng khoán, do tổng lượng đầu tư đủ lớn để trở thành nhà đầu tư mua buôn nên khiến nhóm các hộ gia đình này có thể giảm chi phí giao dịch mua tài sản của họ. Thêm vào đó, mức chênh lệch mua - bán cùng thấp hơn so với các tài sản đã mua và đã bán với số lượng lớn.
Những hoạt động này của các tổ chức tài chính được thực hiện bởi một đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn cao. Với lợi thế về kinh tế quy mô, các tổ chức tài chính phi ngân hàng đã gộp tất cả các giao dịch tài chính riêng lẻ của từng cá nhân cho vay nên đã làm giảm đi nhiều chi phí giao dịch của xã hội. Bằng việc giảm đi chi phí giao dịch, các tổ chức tài chính phi ngân hàng mang đến lợi ích cả cho người tiết kiệm (người cho vay) và người đi vay. Góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và chất lượng cuộc sống Các tổ chức tài chính phi ngân hàng tạo điều kiện thuận lợi cho các dòng tiền tệ nhàn rỗi của xã hội dịch chuyển từ người thừa sang người thiếu, cải thiện tính hiệu quả kinh tế của quá trình này.
Dòng tiền được lưu thông sẽ làm cho chi tiêu vốn gia tăng và nâng cao năng suất lao động. Dưới góc độ của xã hội điều này khiến phúc lợi xã hội và tiêu chuẩn cuộc sống được nâng lên, tức là lợi ích thuần đối với xã hội được nảy sinh từ hoạt động của các tổ chức tài chính. 18 + Đối với người tiết kiệm: Bằng việc phát hành các chứng khoán thứ cấp, các tổ chức tài chính phi ngân hàng tập trung nguồn vốn nhàn rỗi của nhiều người tiết kiệm, biến nó thành đồng vốn sinh lời; khắc phục những khó khăn mà vốn dĩ từng người tiết kiệm gặp phải khi thực hiện đầu tư trực tiếp như: thiếu kinh nghiệm, thông tin, khả năng hạn chế tiếp cận đến thị trường, thiếu những công cụ tài chính có quy mô nhỏ và chi phí giao dịch tốn kém; tạo ra kinh tế quy mô và đa dạng hóa các sản phẩm tài chính từ đó phân tán rủi ro cho những người tiết kiệm. + Đối với người vay vốn: Các tổ chức tài chính phi ngân hàng làm giảm chi phí giao dịch, gắn kết chặt chẽ nhu cầu của người tiết kiệm và người đi vay; chuyển hóa nguồn vốn tiết kiệm ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu vay vốn dài hạn của các chủ thể trong nền kinh tế (cá nhân, tổ chức, chính quyền địa phương) đa dạng hóa các sản phẩm tài chính với nhiều loại quy mô và kỳ hạn khác nhau; tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, cá nhân/hộ gia đình tiếp cận để vay vốn.
Kích thích và tập trung các nguồn vốn tiết kiệm trong dân chúng Với mạng lưới rộng lớn và sự linh hoạt trong hoạt động, các tổ chức tài chính phi ngân hàng đã tập trung được những nguồn tiết kiệm trong xã hội, nhất là những khoản tiền nhỏ, lẻ để đưa vào thị trường tài chính.