Chương 3: Quản Trị Sản Xuất - Khái Niệm, Mục Tiêu và Vai Trò

Chuyên khảo kinh tế phân tích Chapter 3 quản trị sản xuất, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Quản Trị Sản Xuất
• Đề tài: Quản Trị Sản Xuất: Hiểu Biết Cơ Bản và Mục Tiêu
• Loại tài liệu: bài giảng

Mục lục chi tiết

• 3. CHƯƠNG 3: QUẢN TRỊ SẢN XUẤT
• 3.1. MỤC TIÊU
• 3.2. TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ SẢN XUẤT
• 3.2.1. Khái niệm
• 3.2.2. Quan điểm tiếp cận
• 3.2.3. Mục tiêu của quản trị sản xuất
• 3.2.4. Chất lượng
• 3.2.5. Tiêu chuẩn chất lượng của một số sản phẩm/dịch vụ
• 3.2.6. Tốc độ
• 3.2.7. Sự tin cậy
• 3.2.8. Sự linh hoạt
• 3.2.9. Chi phí
• 3.2.10. Vai trò của chức năng sản xuất
• 3.2.11. Chức năng sản xuất tại một số tổ chức
• 3.2.12. Chức năng sản xuất liên quan đến các quyết định
• 3.2.13. Những thách thức của quản trị sản xuất đương đại
• 3.3. THIẾT KẾ SẢN PHẨM/DỊCH VỤ
• 3.3.1. Ý tưởng về sản phẩm và dịch vụ mới
• 3.3.2. Thiết kế sản phẩm
• 3.3.3. Thiết kế dịch vụ
• 3.4. THIẾT KẾ QUY TRÌNH SẢN XUẤT
• 3.4.1. Loại hình sản xuất
• 3.4.1.1. Loại hình sản xuất sản phẩm đơn chiếc
• 3.4.1.2. Loại hình sản xuất sản phẩm hàng loạt
• 3.4.1.3. Loại hình sản xuất sản phẩm khối lượng lớn
• 3.4.1.4. Loại hình sản xuất sản phẩm liên tục
• 3.4.1.5. Loại hình sản xuất dịch vụ chuyên nghiệp
• 3.4.1.6. Loại hình sản xuất dịch vụ đơn chiếc
• 3.4.1.7. Loại hình sản xuất dịch vụ hàng loạt
• 3.4.2. Hình thức bố trí sản xuất
• 3.4.2.1. Hệ thống bố trí sản xuất theo quá trình (Process Focused)
• 3.4.2.2. Hệ thống sản xuất bố trí theo sản phẩm (Product Focused)
• 3.4.2.3. Hệ thống sản xuất hàng loạt theo nhu cầu của khách hàng (Mass Customization)
• 3.4.3. So sánh các loại quy trình sản xuất
• 3.5. HOẠCH ĐỊNH VÀ KIỂM SOÁT SẢN XUẤT
• 3.5.1. Bản chất

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Trị Sản Xuất Khái Niệm và Mục Tiêu

Quản trị sản xuất là một lĩnh vực quan trọng trong quản lý doanh nghiệp, liên quan đến việc tối ưu hóa quy trình sản xuất để tạo ra giá trị gia tăng. Mục tiêu chính của quản trị sản xuất là đảm bảo đáp ứng nhu cầu của khách hàng một cách hiệu quả nhất. Điều này bao gồm việc quản lý chất lượng, tốc độ, sự tin cậy, sự linh hoạt và chi phí. Hiểu rõ các yếu tố này giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và cạnh tranh hơn trong thị trường.

1.1. Khái Niệm Quản Trị Sản Xuất Định Nghĩa và Vai Trò

Quản trị sản xuất được định nghĩa là tập hợp các hành động nhằm tạo giá trị gia tăng cho tổ chức thông qua việc biến đổi đầu vào thành đầu ra. Vai trò của nó không chỉ là sản xuất hàng hóa mà còn bao gồm việc cung cấp dịch vụ, đảm bảo chất lượng và hiệu quả trong quy trình sản xuất.

1.2. Mục Tiêu Của Quản Trị Sản Xuất Đảm Bảo Nhu Cầu Khách Hàng

Mục tiêu tổng quát của quản trị sản xuất là đảm bảo thoả mãn tối đa nhu cầu của khách hàng. Các mục tiêu cụ thể bao gồm chất lượng sản phẩm, tốc độ sản xuất, sự tin cậy trong cung ứng và chi phí sản xuất hợp lý.

II. Những Thách Thức Trong Quản Trị Sản Xuất Hiện Đại

Quản trị sản xuất hiện đại đối mặt với nhiều thách thức như toàn cầu hóa, sự thay đổi nhanh chóng của nhu cầu khách hàng và yêu cầu về sản phẩm thân thiện với môi trường. Các doanh nghiệp cần phải linh hoạt và sáng tạo để đáp ứng những thay đổi này. Việc quản lý chuỗi cung ứng cũng trở nên phức tạp hơn khi các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến quy trình sản xuất.

2.1. Toàn Cầu Hóa Cạnh Tranh Trên Thị Trường Quốc Tế

Toàn cầu hóa đã làm gia tăng cạnh tranh cho doanh nghiệp. Các hệ thống sản xuất tại một quốc gia phải cạnh tranh với các hệ thống khác trên toàn cầu, đòi hỏi sự cải tiến liên tục trong quy trình sản xuất.

2.2. Yêu Cầu Về Sản Phẩm Thân Thiện Với Môi Trường

Người tiêu dùng ngày càng có nhu cầu cao về sản phẩm thân thiện với môi trường. Do đó, doanh nghiệp cần thiết kế sản phẩm và quy trình sản xuất tiêu hao ít nguyên liệu và sử dụng vật liệu tái chế.

III. Phương Pháp Tối Ưu Hóa Quy Trình Sản Xuất

Để tối ưu hóa quy trình sản xuất, doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp như Lean Manufacturing và Six Sigma. Những phương pháp này giúp giảm thiểu lãng phí, cải thiện hiệu suất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ mới cũng là một yếu tố quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình sản xuất.

3.1. Lean Manufacturing Giảm Lãng Phí Trong Sản Xuất

Lean Manufacturing tập trung vào việc loại bỏ lãng phí trong quy trình sản xuất. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất, từ đó tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

3.2. Six Sigma Cải Thiện Chất Lượng Sản Phẩm

Six Sigma là một phương pháp quản lý chất lượng nhằm giảm thiểu sai sót và cải thiện quy trình sản xuất. Bằng cách áp dụng các công cụ thống kê, doanh nghiệp có thể đạt được chất lượng sản phẩm cao hơn và giảm thiểu chi phí.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Trị Sản Xuất

Quản trị sản xuất không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các doanh nghiệp. Việc áp dụng các phương pháp quản lý sản xuất hiệu quả giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm. Các nghiên cứu cho thấy rằng doanh nghiệp áp dụng quản trị sản xuất hiệu quả có khả năng cạnh tranh tốt hơn trên thị trường.

4.1. Nâng Cao Năng Suất Kinh Nghiệm Từ Doanh Nghiệp Thành Công

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công các phương pháp quản trị sản xuất để nâng cao năng suất. Ví dụ, một nhà máy sản xuất ô tô đã giảm thời gian sản xuất bằng cách tối ưu hóa quy trình lắp ráp.

4.2. Giảm Chi Phí Chiến Lược Từ Các Doanh Nghiệp Lớn

Các doanh nghiệp lớn thường áp dụng các chiến lược giảm chi phí thông qua việc cải thiện quy trình sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh.

V. Kết Luận Tương Lai Của Quản Trị Sản Xuất

Quản trị sản xuất sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của doanh nghiệp. Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, các doanh nghiệp cần phải liên tục cải tiến quy trình sản xuất. Tương lai của quản trị sản xuất sẽ gắn liền với việc áp dụng công nghệ mới và các phương pháp quản lý hiện đại.

5.1. Xu Hướng Công Nghệ Trong Quản Trị Sản Xuất

Công nghệ 4.0 đang thay đổi cách thức sản xuất. Các doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu chi phí sản xuất.

5.2. Tương Lai Của Quản Trị Sản Xuất Cơ Hội và Thách Thức

Tương lai của quản trị sản xuất sẽ đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức. Doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng để thích ứng với những thay đổi trong nhu cầu thị trường và công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Học phần Quản trị sản xuất (Operations / Production Management) giữ vị trí then chốt trong khối kiến thức cơ sở ngành và chuyên ngành của chương trình đào tạo trình độ đại học và sau đại học thuộc các ngành Quản trị Kinh doanh, Quản lý Công nghiệp, Kinh tế và Quản trị Chuỗi cung ứng. Nội dung giáo trình cung cấp nền tảng lý thuyết và phương pháp phân tích nhằm giải quyết các quyết định tác nghiệp trong quá trình biến đổi các yếu tố đầu vào thành hàng hóa và dịch vụ.

Về mục tiêu học tập (Learning Outcomes), giáo trình trang bị cho người học:

• Bản chất, các yếu tố cấu thành của quá trình sản xuất và phương pháp phân loại hệ thống sản xuất theo các tiêu thức quản trị.
• Khái niệm, 5 mục tiêu cụ thể của quản trị sản xuất, vị trí của chức năng sản xuất trong mối quan hệ tương tác với chức năng tài chính và marketing.
• Hệ thống 10 nhóm quyết định tác nghiệp trọng yếu trong doanh nghiệp.
• Khái quát quá trình hình thành, xu hướng phát triển và 6 thách thức đương đại của quản trị sản xuất.
• Phương pháp thiết kế sản phẩm, dịch vụ và kỹ thuật thiết kế quy trình, bố trí mặt bằng sản xuất.
• Bản chất của hoạt động hoạch định, kiểm soát sản xuất và phương thức đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu vào.

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo cách tiếp cận hệ thống chuyển hóa, dựa trên khung lý thuyết của Heizer, Render, & Munson (2016) kết hợp với quan điểm tiếp cận của Slack et al. Theo đó, hệ thống sản xuất được nhìn nhận là một chức năng tạo giá trị gia tăng thông qua việc chuyển hóa nguồn lực đầu vào thành đầu ra là một "hàng hóa phức hợp" chứa đựng cả thành phần sản phẩm hữu hình (Goods) và dịch vụ vô hình (Services).

Điểm đặc trưng của giáo trình là sự tích hợp đồng thời giữa quản trị sản xuất vật chất truyền thống và quản trị tác nghiệp trong khu vực dịch vụ. Các mô hình phân loại quy trình, cấu trúc chi phí và phương án bố trí mặt bằng được hệ thống hóa chi tiết bằng các bảng so sánh và tiêu chí định lượng rõ ràng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được cấu trúc thành 5 chủ đề chuyên môn có mối liên kết logic chặt chẽ:

1. Tổng quan về quản trị sản xuất:

   • Khái niệm: Sản xuất là quá trình tạo ra sản phẩm gồm sản phẩm hữu hình và dịch vụ vô hình. Quản trị sản xuất là tập hợp các hành động nhằm tạo giá trị gia tăng cho tổ chức thông qua biến đổi nguồn lực đầu vào thành đầu ra (Heizer, Render, & Munson, 2016).
   • Mục tiêu: Mục tiêu tổng quát là tối đa hóa mức độ thỏa mãn nhu cầu khách hàng trên cơ sở sử dụng hiệu quả đầu vào. Hệ thống 5 mục tiêu cụ thể gồm: Chất lượng ("làm đúng thứ cần làm"), Tốc độ (khả năng đáp ứng nhanh), Sự tin cậy (cung ứng đúng cam kết), Sự linh hoạt (khả năng thích ứng với thay đổi), và Chi phí (cắt giảm thông qua cải thiện năng suất, giảm thời gian ngừng máy, giảm tồn kho và phế phẩm).
   • Vai trò: Là một trong 3 chức năng cốt lõi (Sản xuất, Tài chính, Marketing) trực tiếp tạo giá trị gia tăng. Đi kèm là 10 nhóm quyết định tác nghiệp: thiết kế sản phẩm/dịch vụ; quản trị chất lượng; quyết định công suất; xây dựng quy trình sản xuất; bố trí và logistics nội bộ; bố trí lao động và định mức; quản lý nguồn cung ứng; quản lý hàng tồn kho; lập kế hoạch và kiểm soát sản xuất; bảo trì, bảo dưỡng máy móc thiết bị (MMTB).
   • 6 Thách thức đương đại: Toàn cầu hóa; sự liên kết trên chuỗi cung ứng; khuynh hướng thân thiện với môi trường; đòi hỏi phát triển sản phẩm mới nhanh; khả năng tùy biến khối lượng lớn (mass customization); và hệ thống sản xuất tinh gọn (Lean manufacturing).

2. Thiết kế sản phẩm và dịch vụ:

   • Nghiên cứu và phát triển (R&D): Chia thành 3 nhóm gồm nghiên cứu cơ bản (khám phá tri thức mới), nghiên cứu ứng dụng (tìm kiếm tiềm năng ứng dụng), và phát triển - thực thi (cụ thể hóa tri thức vào sản phẩm/dịch vụ). Hoạt động mở rộng và hiệu chỉnh sản phẩm là kết quả tiếp nối của R&D.
   • Tiến trình phát triển sản phẩm 8 bước (Heizer et al., 2016): (1) Định nghĩa khái niệm $\rightarrow$ (2) Đánh giá khả thi $\rightarrow$ (3) Nghiên cứu, xác định nhu cầu khách hàng $\rightarrow$ (4) Xác định đặc tính chức năng $\rightarrow$ (5) Xác định tiêu chuẩn sản phẩm và hệ thống sản xuất (bản vẽ kỹ thuật, cấu trúc sản phẩm) $\rightarrow$ (6) Thử nghiệm thị trường $\rightarrow$ (7) Giới thiệu sản phẩm mới $\rightarrow$ (8) Đánh giá hiệu quả.
   • Mối quan hệ Marketing - Sản xuất: Marketing nhận diện nhu cầu và đưa ra khái niệm; Sản xuất chuyển hóa khái niệm thành bản vẽ kỹ thuật, tiêu chuẩn kỹ thuật và ra quyết định sử dụng nguồn lực.
   • Thiết kế dịch vụ: Ứng dụng kỹ thuật phân tích quy trình (Process analysis) dựa trên mức độ tham gia của khách hàng, phân tách thành 3 nhóm: tương tác trực tiếp (gọi món, thu ngân), bán tương tác trực tiếp (chuẩn bị món trong bếp, may đo theo số đo), và không có tương tác trực tiếp (sơ chế nguyên liệu, đăng ký phòng).

3. Thiết kế quy trình sản xuất:

   • Phân loại loại hình sản xuất sản phẩm: Sản xuất đơn chiếc (chủng loại đa dạng, quy mô nhỏ, linh hoạt cao, chi phí đơn vị cao); Sản xuất hàng loạt (quy mô lớn hơn, có tính lặp lại, chi phí giảm); Sản xuất khối lượng lớn (1 loại sản phẩm, chuyên môn hóa cao, chi phí thấp); Sản xuất liên tục (sản lượng rất cao, dòng chuyển động liên tục không ngừng nghỉ như lọc hóa dầu, cán thép, giấy).
   • Phân loại loại hình sản xuất dịch vụ: Dịch vụ chuyên nghiệp (tùy biến cao, tiếp xúc cao như tư vấn pháp luật, khám chữa bệnh); Dịch vụ đơn chiếc (nằm giữa chuyên nghiệp và hàng loạt như ngân hàng, du lịch, khách sạn); Dịch vụ hàng loạt (chuẩn hóa cao, ít biến động như hàng không).
   • 3 Hình thức bố trí sản xuất: Bố trí theo quá trình (Process focused - nhóm MMTB cùng chức năng, sản xuất gián đoạn, Make-to-order); Bố trí theo sản phẩm (Product focused - sắp xếp MMTB theo trình tự quy trình, sản xuất liên tục, Make-to-stock); Bố trí theo nhu cầu khách hàng (Mass customization - kết hợp sản xuất module chuẩn theo sản phẩm và lắp ráp theo đơn hàng Make-to-order).

4. Hoạch định và kiểm soát sản xuất:

   • Bản chất: Là tập hợp giải pháp điều tiết nhằm giúp cung và cầu gặp nhau một cách hiệu quả. Hoạch định là việc lập kế hoạch hành động tương lai dựa trên dữ liệu dự báo; Kiểm soát là tiến trình xử lý các sai lệch thực tế so với dữ liệu dự báo.
   • Nhân tố ảnh hưởng: Sự không chắc chắn của cung - cầu; đặc điểm nhu cầu (nhu cầu độc lập và nhu cầu phụ thuộc); mối quan hệ giữa thời điểm đặt hàng và thời điểm sản xuất.

5. Quản trị vật liệu:

   • Xây dựng định mức nguyên vật liệu, định mức lao động, quản lý dòng luân chuyển logistics nội bộ và quản trị hàng tồn kho.

Bảng so sánh 3 mô hình bố trí quy trình sản xuất theo giáo trình:

Tiêu thức so sánh	Bố trí theo quá trình (Process Focus)	Bố trí theo sản phẩm (Product Focus)	Tùy biến đại chúng (Mass Customization)
Chủng loại & Khối lượng	Nhiều chủng loại, khối lượng nhỏ	Ít chủng loại, khối lượng lớn	Nhiều chủng loại, khối lượng lớn
Mức độ tồn kho	Tồn kho ít	Tồn kho nhiều	Tồn kho ít
Phương thức đáp ứng	Sản xuất theo đơn hàng (Make-to-order)	Sản xuất để tồn kho (Make-to-stock)	Lắp ráp theo đơn hàng (Assemble-to-order)
Kế hoạch sản xuất	Phức tạp	Lặp lại, giản đơn	Phức tạp theo đơn hàng
Cấu trúc chi phí	Chi phí cố định thấp, biến đổi cao	Chi phí cố định cao, biến đổi thấp	Chi phí cố định cao, biến đổi thấp

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các khung lý thuyết quản trị tác nghiệp cơ bản:

• Lý thuyết chuyển hóa giá trị gia tăng (Transformation Theory): Mô hình hóa quá trình biến đổi các yếu tố đầu vào (vốn, lao động, nguyên vật liệu, công nghệ) thành đầu ra có giá trị sử dụng cao hơn cho tổ chức (Heizer et al., 2016).
• Khung tiếp cận hàng hóa phức hợp (Bundle of Goods and Services): Quan điểm của Slack et al. về việc xóa bỏ ranh giới tuyệt đối giữa sản phẩm và dịch vụ, định vị mọi tổ chức đều cung cấp một tập hợp các đặc tính hữu hình và vô hình.
• Nguyên lý đánh đổi (Trade-off Principles): Phân tích tương quan giữa chi phí cố định (Fixed Costs) và chi phí biến đổi (Variable Costs), giữa tính chuyên môn hóa quy mô và tính linh hoạt thích ứng.
• Hệ thống sản xuất tinh gọn (Lean Manufacturing) & Tùy biến đại chúng (Mass Customization): Cơ chế loại bỏ lãng phí, rút ngắn thời gian chu kỳ và tối ưu hóa hệ thống bằng cấu trúc module hóa.

Kỹ năng phát triển

Thông qua các nội dung trên, giáo trình hình thành 3 nhóm kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Kỹ năng đọc và lập bản vẽ kỹ thuật, bản mô tả chi tiết sản phẩm; kỹ năng thiết lập định mức lao động trực tiếp, định mức nguyên vật liệu và giờ máy; kỹ thuật phân tích quy trình cung ứng dịch vụ.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Kỹ năng phân tích cấu trúc chi phí sản xuất; phân tích các điểm tiếp xúc khách hàng trong dịch vụ; đánh giá và lựa chọn mặt bằng sản xuất tối ưu theo đặc tính sản phẩm.
• Kỹ năng thực hành tác nghiệp (Practical competencies): Kỹ năng xây dựng quy trình lập kế hoạch sản xuất theo mô hình Make-to-order hoặc Make-to-stock; kỹ năng kiểm soát sai lệch giữa dự báo và thực tế; kỹ năng thiết kế quy trình tinh gọn giảm thiểu phế phẩm và thời gian gián đoạn.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm tiếp cận hệ thống và giải quyết vấn đề (Problem-based Learning). Nội dung kết hợp giữa việc truyền đạt khung lý thuyết quản trị và phân tích dữ liệu thực tế của các hệ thống sản xuất - dịch vụ điển hình.

Hệ thống bài tập tình huống (Case studies) được phân bố theo các ngành nghề cụ thể:

• Đo lường tiêu chuẩn chất lượng: Phân tích tiêu chuẩn chẩn đoán đúng bệnh, chữa khỏi và thái độ y bác sĩ tại Bệnh viện; độ bền, an toàn, thẩm mỹ và tiêu hao nhiên liệu tại Nhà máy sản xuất xe hơi; tính đúng giờ và vệ sinh tại đơn vị Dịch vụ giao thông công cộng; cách bài trí hàng hóa và thái độ phục vụ tại Siêu thị.
• Nhận diện chức năng sản xuất: Phân tích hoạt động tác nghiệp tại Ngân hàng (kinh doanh tiền tệ, điều phối xe chở tiền, quy trình giao dịch); Cửa hàng thức ăn nhanh (sản xuất thức ăn, vệ sinh nhà hàng/bếp, bảo trì thiết bị); Nhà cung cấp dịch vụ Internet (bảo trì thiết bị, lắp đặt hệ thống); và Sân bay (đảm bảo an ninh, kiểm soát lịch bay, tác nghiệp cung cấp thực phẩm).

Hệ thống bài tập thực hành (Practical exercises) bao gồm:

• Bài tập phân loại và sơ đồ hóa quy trình cung ứng dịch vụ thành 3 nhóm: tương tác trực tiếp, bán tương tác trực tiếp, không tương tác trực tiếp nhằm tối ưu hóa chi phí hoặc gia tăng chất lượng.
• Bài tập tính toán và lựa chọn mô hình bố trí theo quá trình (Process focused), bố trí theo sản phẩm (Product focused) hoặc tùy biến đại chúng (Mass customization) dựa trên dữ liệu sản lượng và cấu trúc chi phí.
• Bài tập thiết kế quy trình phát triển sản phẩm mới tuân thủ tiến trình 8 giai đoạn theo chuẩn của Heizer et al. (2016).

Phương pháp đánh giá kết quả học tập (Assessment methods) gồm:

• Đánh giá quá trình: Các bài kiểm tra ngắn về khái niệm, bài tập thực hành nhóm về thiết kế quy trình tác nghiệp và phân tích cấu trúc chi phí vận hành.
• Đánh giá tổng kết: Bài thi tự luận và giải quyết tình huống tổng hợp, yêu cầu người học ra quyết định lựa chọn công nghệ, mặt bằng và phương thức hoạch định - kiểm soát cung cầu.

Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Người học cần tiếp cận tuần tự theo logic 5 chủ đề, lập bảng tổng hợp đối chiếu các mô hình bố trí mặt bằng, và tự liên hệ các mô hình sản xuất thực tế tại địa phương (tiệm may, nhà máy cán thép, xưởng cơ khí, dây chuyền đóng chai) để kiểm chứng lý thuyết.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình phản ánh các bước phát triển của lý thuyết quản trị tác nghiệp hiện đại thông qua các nội dung cập nhật:

• Tích hợp toàn diện khu vực dịch vụ: Phá vỡ quan niệm truyền thống coi quản trị sản xuất chỉ dành cho khối công nghiệp nặng. Giáo trình chuẩn hóa các công cụ thiết kế dịch vụ, quản trị quy trình tương tác và tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ (ngân hàng, hàng không, y tế, viễn thông).
• Cập nhật 6 xu thế vận hành đương đại:
  1. Toàn cầu hóa: Tác động của việc giảm chi phí vận tải toàn cầu lên tính cạnh tranh của các hệ thống sản xuất nội địa.
  2. Liên kết chuỗi cung ứng: Giải pháp phối hợp liên tổ chức trước thực trạng vòng đời sản phẩm bị rút ngắn.
  3. Sản xuất xanh (Green Production): Yêu cầu thiết kế sản phẩm và quy trình giảm tiêu hao năng lượng, sử dụng vật liệu thân thiện và có khả năng tái chế.
  4. R&D tốc độ cao: Thúc đẩy khả năng sáng tạo và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm mới ra thị trường.
  5. Tùy biến đại chúng (Mass Customization): Ứng dụng các module chuẩn hóa để sản xuất sản phẩm cá nhân hóa ở quy mô công nghiệp lớn với chi phí thấp (ví dụ: công nghiệp sản xuất ô tô).
  6. Sản xuất tinh gọn (Lean Manufacturing): Phương pháp nhận diện và loại bỏ lãng phí, duy trì sản xuất đúng số lượng vào đúng thời điểm khách hàng yêu cầu (Just-in-time).
• Giao thoa chức năng liên phòng ban: Phân định rõ ranh giới và điểm tiếp giáp giữa Marketing (xác định nhu cầu, đưa ra khái niệm) và Sản xuất (chuyển hóa thành bản vẽ kỹ thuật, định mức và phân bổ nguồn lực), cùng mối liên hệ với Tài chính trong quản trị chi phí trực tiếp và chi phí khấu hao.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ 2 hoặc năm thứ 3 thuộc các ngành Quản trị Kinh doanh, Quản lý Công nghiệp, Logistics và Quản lý Chuỗi cung ứng, Kinh tế Phát triển, Kế toán - Kiểm toán (phần quản trị chi phí sản xuất).
• Học viên sau đại học: Học viên các chương trình Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA), Thạc sĩ Quản lý Kinh tế sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về thiết kế hệ thống tác nghiệp và hoạch định chiến lược vận hành.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần:
  • Nguyên lý Quản trị học (nắm vững 4 chức năng hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát).
  • Kinh tế vi mô (hiểu cấu trúc chi phí cố định, chi phí biến đổi, lý thuyết sản xuất và quy mô).
  • Thống kê kinh doanh (hiểu phương pháp dự báo chuỗi thời gian và phân tích dữ liệu).
• Giảng viên: Sử dụng làm khung tài liệu chuẩn để xây dựng đề cương chi tiết học phần Quản trị sản xuất / Quản trị tác nghiệp, thiết kế bài giảng, bài tập tình huống và ngân hàng câu hỏi đánh giá.
• Chuyên viên và cán bộ quản lý: Tài liệu tham khảo cho các giám đốc sản xuất, kỹ sư điều độ, quản đốc phân xưởng, chuyên viên kế hoạch vật tư tại các doanh nghiệp sản xuất và các nhà quản lý vận hành trong khối dịch vụ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế cho sinh viên đại học, học viên cao học khối ngành Kinh tế, Quản trị Kinh doanh, Quản lý Công nghiệp, cùng các giảng viên và nhà quản trị tác nghiệp tại các doanh nghiệp chế tạo và dịch vụ.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần trang bị kiến thức nền tảng về Nguyên lý Quản trị học, Kinh tế vi mô (lý thuyết chi phí và hàm sản xuất), và Thống kê ứng dụng (các công cụ phân tích dữ liệu và dự báo nhu cầu).

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình tiếp cận quản trị sản xuất theo quan điểm "hàng hóa phức hợp" (Slack et al.), tích hợp đồng đều giữa sản xuất hàng hóa hữu hình và cung ứng dịch vụ vô hình. Đồng thời, giáo trình lượng hóa các mô hình bố trí mặt bằng (Process Focus, Product Focus, Mass Customization) qua các tiêu chí kinh tế - kỹ thuật rõ ràng.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên bám sát tiến trình 5 chủ đề: nắm vững 5 mục tiêu vận hành $\rightarrow$ nghiên cứu quy trình phát triển sản phẩm 8 bước $\rightarrow$ phân tích bảng so sánh 3 mô hình bố trí quy trình $\rightarrow$ giải các bài tập tình huống thực tế (Bệnh viện, Siêu thị, Sân bay, Nhà máy ô tô) để hiểu cơ chế hoạch định và kiểm soát cung cầu.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Nội dung giáo trình được đối chiếu và phát triển dựa trên các công trình học thuật chuẩn mực quốc tế, tiêu biểu là giáo trình Operations Management của Heizer, Render, & Munson (2016) và các nghiên cứu về hệ thống vận hành của Slack et al.

---

Kết luận

Giáo trình Quản trị sản xuất cung cấp hệ thống tri thức hoàn chỉnh về việc thiết kế, vận hành và kiểm soát các hệ thống sản xuất và cung ứng dịch vụ. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở tính logic, cấu trúc chuẩn hóa và việc làm rõ bản chất kinh tế của các quyết định tác nghiệp trong doanh nghiệp.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Giai đoạn 1: Nghiên cứu tổng quan, 5 mục tiêu vận hành và 10 nhóm quyết định tác nghiệp.
2. Giai đoạn 2: Làm chủ quy trình thiết kế sản phẩm 8 bước (Heizer et al., 2016) và kỹ thuật phân tích quy trình dịch vụ 3 cấp độ.
3. Giai đoạn 3: Phân tích loại hình sản xuất và lựa chọn mô hình bố trí mặt bằng tối ưu.
4. Giai đoạn 4: Ứng dụng kỹ thuật hoạch định, kiểm soát cung cầu và quản trị định mức vật tư.

Người học có thể tham khảo mở rộng các chuyên khảo của Heizer, Render, & Munson (2016) và Slack et al. để hoàn thiện năng lực nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 3: QUẢN TRỊ SẢN XUẤT 2 MỤC TIÊU 1. Hiểu được bản chất và các yếu tố của quá trình sản xuất. Biết cách phân loại sản xuất theo các tiêu thức khác nhau, hiểu rõ đặc điểm của từng loại sản xuất ảnh hưởng đến công tác QTSX trong doanh nghiệp. Nắm rõ khái niệm, mục tiêu của QTSX, vai trò và mối quan hệ của chức năng sản xuất với các chức năng khác trong doanh nghiệp.

Nhận thức được các nội dung chủ yếu của công tác QTXS trong doanh nghiệp. Khái quát được quá trình hình thành và xu hướng phát triển của QTSX. Hiểu được bản chất và biết đánh giá hiệu quả sản xuất của doanh nghiệp. Tổng quan về quản trị sản xuất 2.

Thiết kế sản phẩm/dịch vụ 3. Thiết kế quy trình sản xuất 4. Hoạch định và kiểm soát sản xuất 5. Quản trị vật liệu 5 1.

TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ SẢN XUẤT  Khái niệm  Mục tiêu  Vai trò  Thách thức 6 KHÁI NIỆM Sản xuất là quá trình (Process) tạo ra hàng hóa (product). Hàng hóa hay đầu ra của quá trình sản xuất gồm:  sản phẩm hữu hình (Goods)  dịch vụ vô hình (Services). Quản trị sản xuất là tập hợp các hành động nhằm tạo giá trị gia tăng cho tổ chức thông qua việc biến đổi đầu vào, là các nguồn lực mà tổ chức sử dụng, thành đầu ra là hàng hóa và dịch vụ (Heizer, Render, & Munson, 2016). 7 QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN Chúng ta có thể coi mọi tổ chức sử dụng nguồn lực của mình để cung cấp cho khách hàng một hàng hóa phức hợp, chứa đựng cả sản phẩm hữu hình và dịch vụ vô hình (Slack et al.

Với quan điểm này, chúng ta sẽ tiếp cận quản trị sản xuất với vai trò là chức năng sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu vào để tạo ra đầu ra, là phức hợp giữa đặc tính hữu hình và vô hình, cho tổ chức. 8 MỤC TIÊU CỦA QUẢN TRỊ SẢN XUẤT Mục tiêu tổng quát: đảm bảo thoả mãn tối đa nhu cầu của khách hàng trên cơ sở sử dụng hiệu quả nhất các yếu tố đầu vào của sản xuất. Mục tiêu cụ thể:  Chất lượng  Tốc độ  Sự tin cậy  Sự linh hoạt  Chi phí 9 CHẤT LƯỢNG Chất lượng được định nghĩa là “khả năng đáp ứng nhu cầu khách hàng” hay đó là “làm đúng thứ cần làm”. Trong mỗi sản phẩm/dịch vụ cụ thể, có thể có những tiêu chuẩn khác nhau để đo lường, đánh giá chất lượng.

10 TIÊU CHUẨN CHẤT LƯỢNG CỦA MỘT SỐ SẢN PHẨM/DỊCH VỤ Bệnh viện Nhà máy sản xuất xe hơi Khả năng chuẩn đoán đúng bệnh Độ bền, sự an toàn của xe hơi Khả năng chữa khỏi bệnh Thẩm mỹ của xe hơi Sự tư vấn tận tình, dễ hiểu của y Lượng tiêu hao nhiên liệu bác sĩ Sự thân thiện của y bác sĩ Dịch vụ giao thông công cộng Siêu thị Sự đúng giờ và phù hợp của khung Chất lượng của SP trong siêu thị giờ Sự sạch sẽ, gọn gàng của siêu thị Sự sạch sẽ của phương tiện Thẩm mĩ trong thiết kế, bài trí HH Sự thân thiện, lịch sự của đội ngũ Sự thân thiện, lịch sự của đội ngũ nhân viên nhân viên 11 TỐC ĐỘ Tốc độ: khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu của khách hàng. • bệnh nhân phải chờ đợi bao lâu để có kết quả xét nghiệm? • khách hàng chờ đợi bao lâu để nhận được xe sau khi đặt hàng? • người tiêu dùng mất bao nhiêu thời gian để hoàn tất một lần mua sắm tại siêu thị? Tốc độ phụ thuộc vào: • thiết kế của hệ thống sản xuất (không gian, quy trình sản xuất) • máy móc thiết bị • công nghệ sử dụng • khả năng cung ứng đầu vào và phân phối đầu ra 12 SỰ TIN CẬY Tin cậy: là khả năng cung ứng cho khách hàng đúng sản phẩm/dịch vụ như cam kết vào đúng lúc họ cần. Sự tin cậy: mọi tiêu chuẩn cam kết. 13 SỰ LINH HOẠT Linh hoạt: là khả năng thay đổi của hệ thống sản xuất.

Sự linh hoạt được đo lường bởi khả năng: • tung sản phẩm/dịch vụ mới ra thị trường • đa dạng hóa chủng loại sản phẩm/dịch vụ • thay đổi quy mô sản xuất • thay đổi thời hạn giao hàng 14 CHI PHÍ Trong cấu trúc chi phí, chức năng sản xuất thường có tác động lớn và trực tiếp. Chức năng sản xuất ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí NVL, NL, chi phí LĐTT, chi phí khấu hao CPSX có thể được cắt giảm thông qua:  cải thiện năng suất  giảm thời gian ngừng, gián đoạn trong quá trình sản xuất  giảm tồn kho  giảm sai sót, phế phẩm. 15 VAI TRÒ CỦA CHỨC NĂNG SẢN XUẤT Sản xuất là một trong 3 chức năng chính, chức năng tham gia trực tiếp vào tạo giá trị gia tăng của doanh nghiệp: sản xuất, tài chính và marketing. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, không có ranh giới rõ ràng giữa các chức năng của một tổ chức.

16 CHỨC NĂNG SẢN XUẤT TẠI MỘT SỐ TỔ CHỨC NGÂN HÀNG CỬA HÀNG THỨC ĂN NHANH Chức năng trung gian tín dụng Sản xuất thức ăn Thanh toán, kinh doanh tiền tệ Lau chùi không gian nhà hàng, bếp… Hoạch định và điều phối xe chở tiền Bảo trì thiết bị Xây dựng và kiểm soát quy trình giao Cung ứng thức cho khách hàng dịch NHÀ CUNG CẤP DỊCH VỤ INTERNET SÂN BAY Bảo trì thiết bị Bảo trì MMTB Lắp đặt hệ thống Hoạch định và kiểm soát hoạt động của MMTB Đảm Bảo an ninh sân bay Quản lý tác nghiệp cung cấp thực phẩm Hoạch định và kiểm soát lịch bay 17 CHỨC NĂNG SẢN XUẤT LIÊN QUAN ĐẾN CÁC QUYẾT ĐỊNH Thiết kế sản phẩm và dịch vụ: hình thành bản vẽ thiết kế/bản mô tả chi tiết sản phẩm dịch vụ và xây dựng định mức lao động, định mức nguyên vật liệu, giờ máy… Quản trị chất lượng: xác định tiêu chuẩn chất lượng và các chính sách, thủ tục để hệ thống đạt được các tiêu chuẩn chất lượng đã đề ra Quyết định về công suất của hệ thống Xây dựng quy trình sản xuất: thiết kế nhà xưởng, MMTB, quy trình sản xuất… 18 CHỨC NĂNG SẢN XUẤT LIÊN QUAN ĐẾN CÁC QUYẾT ĐỊNH Quyết định bố trí và logistics nội bộ Quyết định bố trí lao động trong khu vực sản xuất và xác định định mức lao động Quyết định về quản lý nguồn cung ứng Quyết định về quản lý hàng tồn kho Các quyết định về lập kế hoạch và kiểm soát sản xuất Bảo trì, bảo dưỡng MMTB 19 NHỮNG THÁCH THỨC CỦA QUẢN TRỊ SẢN XUẤT ĐƯƠNG ĐẠI Toàn cầu hóa: chi phí vận tải toàn cầu liên tục giảm dẫn tới việc dịch chuyển hàng hóa, NVL trên phạm vi toàn cầu thuận lợi hơn. Điều này làm gia tăng cạnh tranh cho doanh nghiệp, dẫn tới các hệ thống sản xuất tại một quốc gia phải cạnh tranh với các hệ thống sản xuất khác trên phạm vi toàn cầu. Sự liên kết trên chuỗi cung ứng: chu kì sống của sản phẩm ngắn hơn, nhu cầu khách hàng, MMTB, NVL, công nghệ thay đổi nhanh hơn đòi hỏi sự hợp tác của các đối tác trên toàn chuỗi cung ứng để cùng liên kết trong việc gia tăng khả năng đáp ứng nhu cầu khách hàng. 20 NHỮNG THÁCH THỨC CỦA QUẢN TRỊ SẢN XUẤT ĐƯƠNG ĐẠI Khuynh hướng thân thiện với môi trường: càng ngày người tiêu dùng càng có nhu cầu về sản phẩm thân thiện với môi trường.

Vì vậy, chức năng sản xuất phải nỗ lực thiết kế sản phẩm và quy trình sản xuất tiêu hao ít nguyên, nhiên liệu, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, và có khả năng tái chế… Đòi hỏi phát triển sản phẩm mới nhanh: nhu cầu người tiêu dùng thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi hệ thống sản xuất phải linh hoạt, gia tăng khả năng hợp tác, sáng tạo để đáp ứng nhanh chóng và hiệu quả sự thay đổi của sản phẩm/dịch vụ 21 NHỮNG THÁCH THỨC CỦA QUẢN TRỊ SẢN XUẤT ĐƯƠNG ĐẠI Khả năng sản xuất khối lượng lớn đáp ứng nhu cầu cá nhân hóa của khách hàng (mass customization): hệ thống sản xuất cần phải có khả năng linh hoạt đáp ứng được nhu cầu đa dạng, cá nhân hóa của từng khách hàng một cách hiệu quả. Hệ thống sản xuất tinh gọn (Lean manufacturing): hướng tới gia tăng sự hài lòng của khách hàng và nhân viên với việc giảm lãng phí trong sản xuất. Hệ thống sản xuất phải được xây dựng hiệu quả hơn, nhà quản trị phải tạo ra các công việc để có thể thúc đẩy sự sáng tạo không ngừng của mọi nhân viên, nỗ lực sản xuất và cung ứng sản phẩm/dịch vụ đúng số lượng vào đúng lúc khách hàng cần. THIẾT KẾ SẢN PHẨM/DỊCH VỤ Ý tưởng về sản phẩm và dịch vụ mới Thiết kế sản phẩm Thiết kế dịch vụ 23 Ý TƯỞNG VỀ SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ MỚI Nghiên cứu và phát triển (R&D): là tập hợp các hoạt động liên quan đến việc nhận diện ý tưởng mới, gồm 3 nhóm chính:  Nghiên cứu cơ bản: khám phá ra tri thức mới  Nghiên cứu ứng dụng: khám phá tri thức mới có tiềm năng ứng dụng vào sản phẩm/dịch vụ  Phát triển và thực thi: cụ thể hóa sự phát triển của tri thức vào việc sản xuất sản phẩm/dịch vụ cụ thể Mở rộng và hiệu chỉnh sản phẩm: là kết quả của hoạt động nghiên cứu, phát triển và triển khai thực hiện.

 Mỗi hành động mở rộng hay hiệu chỉnh sản phẩm có thể tạo ra sản phẩm/dịch vụ mới 24 THIẾT KẾ SẢN PHẨM Tiến trình phát triển sản phẩm/dịch vụ gồm những bước cơ bản sau (Heizer et al., 2016): • Định nghĩa khái niệm: ý tưởng ban đầu về sản phẩm • Đánh giá khả thi: doanh nghiệp có khả năng thực hiện được ý tưởng mới không? • Nghiên cứu, xác định cụ thể nhu cầu của khách hàng: mô tả chi tiết nhu cầu của khách hàng • Xác định đặc tính chức năng của sản phẩm/dịch vụ: sản phẩm có những đặc tính chức năng gì? 25 THIẾT KẾ SẢN PHẨM Tiến trình phát triển sản phẩm/dịch vụ gồm những bước cơ bản sau (Heizer et al., 2016): • Xác định tiêu chuẩn của sản phẩm và của hệ thống sản xuất: chức năng của sản phẩm được tạo ra như thế nào? Thông thường ở giai đoạn này, một bản vẽ kĩ thuật và bản vẽ cấu trúc sản phẩm sẽ được hình thành • Thử nghiệm thị trường • Giới thiệu sản phẩm mới • Đánh giá hiệu quả 26 THIẾT KẾ SẢN PHẨM Thiết kế sản phẩm mới thường là hoạt động giao thoa giữa chức năng marketing và sản xuất, tuy nhiên mỗi chức năng quan tâm tới một khía cạnh khác nhau. Marketing:  nhận diện nhu cầu của khách hàng về sản phẩm/dịch vụ mới  đưa ra khái niệm về sản phẩm/dịch vụ mới trên quan điểm nhu cầu của khách hàng.