Chương I: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chương II: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển Chương III: Thực trạng quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển của Công ty TNHH Giao nhận vận tải Ngôi Sao Kim Cương Chương IV: Định hướng phát triển và giải pháp hoàn thiện hoạt động quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển của Công ty TNHH Giao nhận vận tải Ngôi Sao Kim Cương 7 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUY TRÌNH NHẬN HÀNG NHẬP KHẨU BẰNG ĐƢỜNG BIỂN 2. Quản trị rủi ro 2. Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro “Rủi ro là những sự kiện bất ngờ ngoài mong đợi của con ngƣời và gây ra những thiệt hại cho các hoạt động của con ngƣời. Mặc dù rủi ro là sự kiện khách quan, nhƣng con ngƣời lại hoàn toàn có thể kiểm soát đƣợc rủi ro ở những mức độ khác nhau, từ đó có những biện pháp hạn chế tối đa những tổn thất rủi ro mang đến” (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình Quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 334).
Khi nói đến rủi ro chúng ta cần lƣu ý những vấn đề quan trọng nhƣ sau: Thứ nhất, rủi ro là sự kiện bất ngờ đã xảy ra. Thứ hai, rủi ro là những sự cố gây ra tổn thất. Thứ ba, rủi ro là sự kiện ngoài mong đợi. Ba vấn đề này đƣợc coi là ba điều kiện của rủi ro.
Hay nói cách khác, một sự kiện đƣợc coi là rủi ro nếu thỏa mãn đồng thời ba điều kiện trên. Mục đích của việc nghiên cứu rủi ro là hạn chế những thiệt hại, tổn thất cho các đối tƣợng có liên quan. “Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lƣờng và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro” (PGS.TS Trần Hùng, 2017, Giáo trình Quản trị rủi ro, Trang 28). Mục tiêu của quản trị rủi ro là tối ƣu hóa sử dụng các nguồn lực thông qua việc tối thiểu hóa những thiệt hại do rủi ro gây ra và khai thác những cơ hội từ rủi ro.
“Quản trị rủi ro trong tác nghiệp thƣơng mại quốc tế là hệ thống các nghiệp vụ nhằm nhận dạng, đánh giá, đối phó với những nguyên nhân và hậu quả của rủi ro trong quá trình tiến hành các tác nghiệp thƣơng mại quốc tế” (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình Quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 375). Phân loại rủi ro trong thương mại quốc tế Xuất phát từ những mục đích và hƣớng tiếp cận khác nhau, ngƣời ta có thể phân chia các loại rủi ro trong kinh doanh nói chung và trong thƣơng mại quôc tế nói riêng theo nhiều cách khác nhau dựa trên các tiêu chí phân loại khác nhau. Dƣới đây sẽ là cách phân loại và sắp xếp các rủi ro một cách tƣơng đối theo trình tự các nhóm tác nghiệp trong nghiệp vụ xuất nhập khẩu: 2. Những rủi ro trong lựa chọn đối tác, đàm phán và ký kết hợp đồng Rủi ro do mạo danh Rủi ro này là việc một cá nhân hay tổ chức sử dụng trái phép danh nghĩa của một cá nhân hay tổ chức khác (cố ý sử dụng trái phép hoặc sử dụng không chính danh) trong giao dịch với khách hàng.
Đại bộ phận các trƣờng hợp mạo danh đều là hành vi lừa đảo, nhƣng cũng có một số ít trƣờng hợp là do các bên thiếu kiến thức pháp lý nên dẫn đến sử dụng không chính danh (không đủ tƣ cách pháp lý) trong giao dịch. Cùng với hành vi mạo danh, các đối tƣợng này khi tiến hành giao dịch còn cung cấp cho đối tác những thông tin sai lệch về năng lực kinh doanh của mình, thông tin sai lệch về sản phẩm, phóng đại các quan hệ thƣơng mại để thực hiện những hành vi lừa đảo trong đàm phán, mƣu lợi cho mình. Rủi ro do đối tác không đủ năng lực thực hiện hợp đồng và do hợp đồng soạn thảo thiếu chặt chẽ, có nhiều sơ hở Đây là rủi ro khi đối tác gặp khó khăn về khung khổ pháp lý (vấn đề hạn ngạch của hàng hoá, các rào cản mới đƣợc xác lập hoặc đã không đƣợc lƣờng trƣớc); khả năng thanh toán tiền hàng (với đối tác nhập khẩu) hoặc cung ứng hàng hoá (với đối tác xuất khẩu); nhân lực và thời gian cho triển khai các bƣớc tiếp theo trong quy trình nghiệp vụ. Rủi ro do các hành vi lừa đảo khác của đối tác Có thể xảy ra các rủi ro liên quan đến các hành vi lừa đảo nhƣ: Đánh tráo hợp đồng; đƣa ra các điều kiện giao dịch rất thuận lợi để lừa đảo; lừa mua để bán hoặc lừa bán để mua.
Những rủi ro trong quá trình chuẩn bị hàng xuất khẩu 9 Rủi ro do khan hiếm nguồn hàng cung ứng cho xuất khẩu Do những yếu tố bất lợi về thời tiết, dịch bệnh, nguồn nguyên liệu, năng lực sản xuất có thể dẫn đến khan hiếm nguồn hàng xuất khẩu. Khi đó, ngƣời xuất khẩu luôn tìm mọi cách để giảm lƣợng hàng xuất khẩu hoặc yêu cầu thay thế bằng hàng hoá khác hoặc kéo dài thời gian chuẩn bị hàng hoá, thậm chí là tự ý không thực hiện việc giao hàng. Ngay cả trong một số trƣờng hợp, nguồn hàng cung ứng cho xuất khẩu thực tế không thiếu, nhƣng do ngƣời bán đã không tổ chức tốt công tác thu gom hàng hoá nên đã không có hàng cho xuất khẩu, tạo ra sự khan hiếm "giả tạo" ở một thời điểm nhất định. Rủi ro do sự biến động của giá cả hàng hóa Trong nền kinh tế thị trƣờng, sự biến động của giá cả hàng hóa diễn ra một cách thƣờng xuyên dƣới những tác động của hàng loạt yếu tố từ môi trƣờng kinh tế vĩ mô và những điều chỉnh trong chính sách vi mô của mỗi quốc gia.
Với những biến động giảm giá thƣờng ít đƣợc xem nhƣ là rủi ro trong quá trình chuẩn bị hàng xuất khẩu, ngoại trừ trƣờng hợp doanh nghiệp xuất khẩu để đảm bảo chắc chắn nguồn hàng đã ký hợp đồng thu mua với số lƣợng lớn hơn nhiều lƣợng hàng xuất khẩu của hợp đồng. Khi đó với mức độ xuất khẩu hạn chế sẽ gây thiệt hại cho doanh nghiệp. Các trƣờng hợp còn lại thƣờng đƣợc xem xét khi giá cả hàng hoá có biến động tăng. Rõ ràng khi giá cả tăng, việc thu mua sẽ trở nên khó khăn hơn, lợi nhuận sẽ bị suy giảm đến mức thậm chí bị thua lỗ.
Nguy cơ hàng giao không đủ số lƣợng hoặc chậm giao hoặc từ chối giao hàng là rất cao. Rủi ro do mất khả năng kiểm soát về chất lượng và số lượng hàng hóa xuất khẩu Đây là rủi ro có nguyên nhân từ những hành vi chủ quan của những ngƣời tham gia và có liên quan đến công tác chuẩn bị hàng xuất khẩu, vì những nguyên nhân khác nhau bị mất khả năng kiểm soát về số lƣợng và chất lƣợng của hàng hoá. Chẳng hạn không thể kiểm tra đƣợc lô hàng do đƣợc tập kết cùng thời điểm với số lƣợng lớn, do chủ quan và tin tƣởng ở những bên cung ứng, do thiếu kiểm soát trong các hợp đồng giao hàng tay ba (giữa nhà sản xuất với ngƣời xuất khẩu và ngƣời vận chuyển hoặc ngƣời nhập khẩu), thiếu các phƣơng tiện kiểm tra chất 10 lƣợng, do điều kiện thời tiết bất lợi hoặc những điều kiện khác nhƣ chiến tranh, bạo động,. Rủi ro do những biến đổi phẩm chất hàng hoá xuất khẩu Ngay trong quá trình chuẩn bị, hàng hoá có thể bị suy giảm chất lƣợng do những tác động từ môi trƣờng tự nhiên cũng nhƣ từ ý thức và hành vi của con ngƣời (chất xếp không đúng, vận chuyển sai quy định, bảo quản không tốt.
Ngoại trừ những trƣờng hợp hàng hoá bị suy giảm chất lƣợng rõ rệt nhƣ ngẫm nƣớc mƣa, vón cục, vỡ bao bì, chảy nhão thì rất nhiều trƣờng hợp những biến đổi chất lƣợng trong giai đoạn này là không dễ dàng nhận thấy bằng cảm quan nên các doanh nghiệp xuất khẩu thƣờng ít có các biện pháp đối phó hợp lý. Những rủi ro trong quá trình giao, nhận hàng hóa Rủi ro do người bán không giao đúng số lượng, chất lượng, chủng loại hàng hóa Việc cung cấp hàng hoá không đúng số lƣợng, có thể là thừa hoặc thiếu về số lƣợng, trọng lƣợng, sai lệch về chủng loại và tỷ lệ giữa các loại hàng trong một lô hàng đƣợc xác định căn cứ và thỏa thuận trong hợp đồng. Khi xác định mức độ tổn thất do giao hàng không đúng số lƣợng cần tính toán và loại trừ cả sự gia tăng độ ẩm hàng hóa (nếu có). Sai lệch về chủng loại và tỷ lệ giữa các loại hàng trong một lô hàng đƣợc xác định căn cứ và thảo thuận trong hợp đồng.
Rất có thể trọng lƣợng không sai lệch nhƣng chủng loại lại có sai lệch hoặc sai về màu sắc, kích cỡ của hàng hoá. Rủi ro do chậm giao hàng hoặc không giao hàng Ngƣời xuất khẩu có thể chậm giao hàng theo nhƣ tiến độ đã đƣợc quy định trong hợp đồng và không ít trƣờng hợp họ còn không có khả năng giao hàng. Việc xác định rạch ròi giữa chậm giao hàng và không giao hàng không phải khi nào cũng dễ dàng khi trong hợp đồng không quy định cụ thể thời hạn cuối cùng và trong các hợp đồng có thời hạn giao hàng kéo dài, giao từng phần. Rủi ro do người mua không nhận hàng 11 Đi kèm với quyền lợi đƣợc nhận hàng thì trong các điều kiện thƣơng mại quốc tế (Incoterms) ngƣời ta cũng quy định nghĩa vụ của ngƣời mua là phải trả tiền và nhận hàng.
Điều này nghĩa là, một khi ngƣời bán đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình thì ngƣời mua không đƣợc quyền từ chối nhận hàng. Nhƣ vậy, một khi ngƣời mua nếu không muốn nhận hàng thì phải tìm mọi cách chứng minh rằng ngƣời bán đã có lỗi trong quá trình giao hàng hoặc thực hiện các nghĩa vụ của hợp đồng. Nhƣ vậy, khi ngƣời mua không nhận hàng sẽ đƣợc xem nhƣ là rủi ro đã xảy ra đối với ngƣời bán. Những rủi ro trong quá trình vận chuyển, mua bảo hiểm hàng hóa Rủi ro do lựa chọn hãng tàu không đủ tin cậy, lừa đảo hàng hải Thuê tàu không đủ khả năng đi biển hoặc chủ tàu đã cung cấp những con tàu không đủ khả năng đi biển để chuyên chở hàng hoá dẫn đến tàu có thể gặp trục trặc và kéo theo rất nhiều chi phí phát sinh, lịch trinh bị kéo dài, hƣ hỏng hàng hoá.