CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 1. Hệ thống một số công trình nghiên cứu về quản trị rủi ro Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế cùng với những diễn biến phức tạp của môi trường kinh doanh, các DN Việt Nam phải đối mặt với các RR ngày càng đa dạng. Một doanh nghiệp với mục tiêu phát triển bền vững cần phải chủ động trước các rủi ro.
Quản trị rủi ro được coi là nhiệm vụ hàng đầu của các doanh nghiệp Việt Nam, thể hiện sự chủ động của doanh nghiệp. Vì vậy, quản trị rủi ro là vấn đề rất được quan tâm, đã có nhiều công trình nghiên cứu sâu về vấn đề này. Có thể kể đến một số công trình đã công bố như sau: Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng “Quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng điện tử tại ngân hàng thương mại cổ phần Công thương – Chi nhánh Bắc Ninh” của tác giả Vũ Thị Hoài Trang. Ở công trình nghiên cứu này, tác giả đã hệ thống cơ sở lý luận về RR và QTRR trong HĐKD ngân hàng điện tử, nhận diện các RR trong hoạt động ngân hàng điện tử tại Vietinbank Bắc Ninh bằng phương pháp điều tra khảo sát qua phiếu câu hỏi, đánh giá công tác QTRR trong HĐKD ngân hàng điện tử dựa trên các BCTC của Vietinbank Bắc Ninh trong giai đoạn từ 2014 – 2016, từ đó đề xuất các biện pháp QTRR phù hợp cho ngân hàng.
Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh “Quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh hệ thống sân bóng đá của Công ty Cổ phần Đầu tư F-Lease tại Hà Nội” của tác giả Đỗ Mạnh Cường. Ở đề tài này, tác giả đã đưa ra cơ sở lý thuyết đầy đủ về RR và QTRR, đưa ra 6 cách phân loại RR trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp: theo tính chất khách quan của rủi ro, theo hậu quả để lại cho con người, theo nguồn gốc rủi ro, theo khả năng khống chế của con người, theo phạm vi xuất hiện rủi ro; trình bày một cách chi tiết về các nhân tố ảnh hưởng, nội dung. Tuy nhiên, trong nội dung nghiên cứu tác giả không đề cập đến QTRR tài chính. Luận văn tiến sĩ kinh tế “Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam” của tác giả Lữ Bá Văn.
Tác giả chỉ ra mối quan hệ giữa RR và tổn thất, mối quan hệ giữa RR và biến động tiềm ẩn ở các kết quả trong sản xuất kinh doanh, khẳng định rằng khi nghiên cứu về rủi ro cần phải nghiên cứu cả 3 tổn thất và biến động tiềm ẩn ở các kết quả. Bên cạnh đó, tác giả Lữ Bá Văn tiến hành đánh giá thực trạng các yếu tố RR ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam bằng phương pháp định tính kết hợp định lượng. Thông qua công trình nghiên cứu này, tác giả góp phần bổ sung thang đo cho ứng dụng nghiên cứu quản trị rủi ro. Đề tài “Mô hình quản trị rủi ro doanh nghiệp theo thông lệ quốc tế” của tác giả Hoàng Thị Đào và Nguyễn Đức Minh đã cung cấp cho các DN những hướng dẫn và công cụ trong việc xây dựng hệ thống QTRR theo thông lệ tốt như: mô hình khung QTRR 5 cấu phần chính, nguyên tắc “3 vòng bảo vệ” trong QTRR, cấu trúc QTRR và quy trình 6 bước QTRR.
Đề tài “Phân tích nhận thức rủi ro và các biện pháp quản lý rủi ro trong mô hình lúa – tôm tại tỉnh Kiên Giang” của nhóm tác giả Nguyễn Thị Thuý Hằng, Nguyễn Thị Hồng Điệp, Phan Ngọc Sơn, Lê Diệu Linh, Nguyễn Ngọc Hoàng Kim, Võ Thị Thanh Thanh, Phạm Thị Ánh Ngọc. Công trình nghiên cứu của nhóm tác giả đã sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích nhân tố khám phá EFA và mô hình hồi quy đa biến để phân tích nhận thức về RR của nông dân và hiệu quả của các biện pháp QTRR. Đề tài “Quản trị rủi ro trong hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam” của tác giả Trần Mạnh Tiến chỉ ra 9 loại RR thường gặp trong hoạt động, đồng thời đề xuất 6 giải pháp xử lý và kiểm soát rủi ro đối với các DN vừa và nhỏ. Luận văn thạc sĩ kinh tế “Quản trị rủi ro trong hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam” của tác giả Đinh Văn Đức giúp các DN vừa và nhỏ có cái nhìn sâu sắc hơn về các mối nguy cơ RR, tầm quan trọng của QTRR từ đó đề xuất các giải pháp QTRR phù hợp; so sánh các phương thức QTRR áp dụng cho các DN quy mô lớn với phương thức QTRR áp dụng đối với DN vừa và nhỏ.
Để minh hoạ cụ thể hơn về thực trạng RR và QTRR, tác giả tiến hành phỏng vấn trực tiếp 100 DN vừa và nhỏ đang hoạt động. Đánh giá tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố Các công trình nghiên cứu nêu trên đã tập trung nghiên cứu khá đầy đủ về rủi ro và vai trò của QTRR trong hoạt động sản xuất và kinh doanh của một ngành nghề 4 hoặc đối với một tổ chức kinh tế cụ thể. Dù vậy, các công trình trước chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện và sâu sắc về công tác QTRR tại một công ty thương mại và dịch vụ tin học cụ thể, mô hình nghiên cứu kinh tế lượng mới chỉ được áp dụng cho các công trình vĩ mô, còn ở tầm vi mô doanh nghiệp thì phương pháp nghiên cứu chủ yếu là định tính, thống kê, mô tả và phân tích. Đóng góp của đề tài Những giá trị to lớn mà các công trình nghiên cứu đi trước đã mang lại đóng vai trò là cơ sở nền tảng vững chắc giúp Khóa luận được hoàn thiện.
Đồng thời, với đề tài “Quản trị rủi ro tại công ty TNHH Tin học Trí Việt”, tác giả sẽ tổng hợp và hệ thống các rủi ro của một doanh nghiệp thương mại cụ thể là Công ty TNHH Tin học Trí Việt, sử dụng mô hình kinh tế lượng để đánh giá thực trạng QTRR của công ty, qua đó xây dựng những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác QTRR. Rủi ro trong kinh doanh 1. Khái niệm rủi ro trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp * Theo trường phái truyền thống: Rủi ro là vấn đề không được mong đợi trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Rủi ro có thể được hiểu một cách khái quát đó là khả năng xảy ra các biến cố không lường trước, khi xảy ra sẽ làm cho kết quả thực tế khác với kết quả kỳ vọng theo kế hoạch.
Rủi ro luôn xuất hiện bất ngờ và đe doạ sự tồn tại của doanh nghiệp, tuy nhiên muốn có lợi nhuận thì phải đánh đổi nó, không được né tránh nó. Vì vậy, để tồn tại và phát triển, để đứng vững trong cạnh tranh, các doanh nghiệp phải đương đầu với rủi ro có thể xảy ra bằng cách tiên liệu các rủi ro có thể xảy ra để tìm biện pháp phòng ngừa, hạn chế nhằm giảm thiểu thiệt hại do rủi ro gây ra. Tóm lại, theo quan điểm này thì rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người. * Theo trường phái hiện đại: Theo Frank Knight (một học giả người Mỹ): “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được”.
Theo Allan Willett (một học giả người Mỹ): “Rủi ro là bất trắc có thể liên quan đến những biến cố không mong đợi” 5 Theo C.Arthur William, Jr.Smith: “Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết các hoạt động của con người. Khi có rủi ro người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả. Sự hiện diện của rủi ro gây nên sự bất định.
Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước”. * Theo ISO 31000: “Rủi ro là ảnh hưởng của các yếu tố không chắc chắn đến mục tiêu của doanh nghiệp”, tức là: - Chỉ khi có mục tiêu thì mới có rủi ro, bất kỳ sự thay đổi nào của mục tiêu hoạt động, mục tiêu kinh doanh cũng sẽ làm thay đổi về các rủi ro của doanh nghiệp. - Rủi ro liên quan đến tính bất định, có thể ảnh hưởng đến mục tiêu doanh nghiệp một cách tiêu cực (đe doạ) và tích cực (cơ hội). Đây là tính hai mặt của một rủi ro khi có thể làm tăng hoặc giảm giá trị doanh nghiệp.
Như vậy, rủi ro (risk) là sự bất trắc có thể đo lường được, vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang lại những tổn thất mất mát cho doanh nghiêp nhưng cũng có thể mang lại những lợi ích, những cơ hội. Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, doanh nghiệp có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp cho tương lai. Phân loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 1.