CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Tổng quan về công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm Thị trường chứng khoán là một bộ phận quan trọng của thị trường vốn, hoạt động của nó nhằm huy động những nguồn vốn tiết kiệm nhỏ trong xã hội để tạo thành nguồn vốn lớn cho doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và Chính phủ để phát triển sản xuất, tăng trưởng kinh tế hay cho các dự án đầu tư. Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra hoạt động mua bán các loại chứng khoán, tuy vậy không phải mọi người được mua bán trao đổi trực tiếp với nhau mà mọi giao dịch được thông qua trung gian môi giới, dưới sự giám sát và điều hành của Ủy ban chứng khoán Nhà nước. Lịch sử hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán cho thấy, ban đầu các nhà môi giới hoạt động độc lập với nhau. Sau này cùng với sự phát triển của quy mô, khối lượng giao dịch cũng như chức năng của nhà môi giới đã đòi hỏi CTCK ra đời- là nơi tập trung những nhà môi giới riêng lẻ.
Công ty chứng khoán đóng vai trò là tổ chức trung gian trong các giao dịch trên thị trường chứng khoán, dưới vai trò pháp lý là một doanh nghiệp được thành lập và hoạt động tuân theo pháp luật để thực hiện các hoạt động kinh doanh chứng khoán. Theo quy định tại Điều 2 Thông tư 210/2012/TT-BTC ban hành, công ty chứng khoán là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh chứng khoán, thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán. CTCK được sự quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý chuyên trách là UBCKNN và chịu sự điều chỉnh của Luật chứng khoán và các quy định pháp luật có liên quan.2 Vai trò của công ty chứng khoán Với vai trò là chủ thể tham gia trên TTCK, CTCK một phần đã tạo ra sự ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển và tăng trưởng của nền kinh tế nói chung và TTCK nói riêng. Với các hoạt động của mình, CTCK thể hiện lên những vai trò nổi bật như: làm cầu nối giữa cung- cầu chứng khoán, điều tiết- bình ổn giá thị trường, cung cấp dịch vụ cho thị trường chứng khoán.
5 6 Vai trò làm cầu nối giữa cung- cầu chứng khoán Sau khi được phát hành trên thị trường sơ cấp, chứng khoán sẽ được giao dịch trên thị trường thứ cấp. Tại thị trường sơ cấp, CTCK đóng vai trò là trung gian giao dịch của nhà đầu tư và tổ chức phát hành, thông qua nghiệp vụ bảo lãnh phát hành, CTCK giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán và phân phối chứng khoán, cung cấp thông tin một cách chính xác, hợp lý và kịp thời tới nhà đầu tư. Trên thị trường thứ cấp, CTCK là trung gian kết nối các nhà đầu tư với nhau. Với các hoạt động là: môi giới chứng khoán, tư vấn đầu tư, quản lý danh mục đầu tư, CTCK có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch từ đó nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư của nhà đầu tư.
Vai trò điều tiết, bình ổn giá thị trường Sự tăng trưởng quá nóng hoặc sự sụt giảm sâu của giá chứng khoán sẽ gây tác động động không tốt đến tâm lý nhà đầu tư và sự phát triển bền vững của TTCK. Thông qua hoạt động của mình, đặc biệt là hoạt động tự doanh, CTCK sẽ giúp thị trường hạn chế được những sự bất ổn thông qua động mua hoặc bán chứng khoán.