Quản Trị Rủi Ro Trong Kinh Doanh Ngoại Hối Ở VP Bank Chi Nhánh Hà Nội

Luận văn phân tích quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối tại VP Bank chi nhánh Hà Nội, cung cấp giải pháp hiệu quả cho ngân hàng.

• Trường học: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Quản Trị Rủi Ro Kinh Doanh Ngoại Hối Tại VP Bank Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI HỐI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về kinh doanh ngoại hối và rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của Ngân hàng Thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI HỐI CỦA NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM THỊNH VƯỢNG (VP BANK) - CHI NHÁNH HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI HỐI CỦA NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM THỊNH VƯỢNG (VP BANK) - CHI NHÁNH HÀ NỘI

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quản Trị Rủi Ro Kinh Doanh Ngoại Hối Tại VP Bank

Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối là một yếu tố quan trọng giúp ngân hàng thương mại như VP Bank duy trì sự ổn định và phát triển bền vững. Hoạt động này không chỉ liên quan đến việc quản lý các rủi ro tài chính mà còn ảnh hưởng đến danh tiếng và khả năng cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc quản lý rủi ro trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Khái niệm và vai trò của Quản Trị Rủi Ro

Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối bao gồm các phương pháp và công cụ nhằm giảm thiểu thiệt hại do biến động tỷ giá. Điều này giúp VP Bank bảo vệ lợi nhuận và duy trì sự ổn định tài chính.

1.2. Tình hình kinh doanh ngoại hối tại VP Bank

VP Bank đã có những bước tiến đáng kể trong hoạt động kinh doanh ngoại hối, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

II. Những Thách Thức Trong Quản Trị Rủi Ro Kinh Doanh Ngoại Hối

Trong quá trình hoạt động, VP Bank phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro kinh doanh ngoại hối. Những thách thức này không chỉ đến từ biến động tỷ giá mà còn từ sự cạnh tranh ngày càng gia tăng trong ngành ngân hàng.

2.1. Biến động tỷ giá và tác động đến hoạt động kinh doanh

Sự biến động của tỷ giá có thể gây ra những thiệt hại lớn cho ngân hàng nếu không được quản lý hiệu quả. VP Bank cần có các chiến lược phòng ngừa rủi ro tỷ giá để bảo vệ lợi nhuận.

2.2. Cạnh tranh trong ngành ngân hàng

Sự gia tăng cạnh tranh từ các ngân hàng khác và các tổ chức tài chính phi ngân hàng đòi hỏi VP Bank phải cải thiện khả năng quản lý rủi ro để duy trì vị thế trên thị trường.

III. Phương Pháp Quản Trị Rủi Ro Kinh Doanh Ngoại Hối Tại VP Bank

Để đối phó với các thách thức, VP Bank đã áp dụng nhiều phương pháp quản trị rủi ro khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn tối ưu hóa lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh ngoại hối.

3.1. Sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro

VP Bank áp dụng các công cụ như hợp đồng kỳ hạn và giao dịch hoán đổi để bảo vệ mình khỏi những biến động không lường trước được của tỷ giá.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên

Đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro và các công cụ tài chính là một phần quan trọng trong chiến lược của VP Bank nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tại VP Bank

Việc áp dụng các phương pháp quản trị rủi ro đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho VP Bank. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua lợi nhuận mà còn qua sự ổn định trong hoạt động kinh doanh.

4.1. Kết quả hoạt động kinh doanh ngoại hối

VP Bank đã ghi nhận sự tăng trưởng trong doanh thu từ hoạt động kinh doanh ngoại hối nhờ vào việc áp dụng hiệu quả các phương pháp quản trị rủi ro.

4.2. Đánh giá hiệu quả quản trị rủi ro

Các chỉ số tài chính cho thấy VP Bank đã cải thiện đáng kể khả năng quản lý rủi ro, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Quản Trị Rủi Ro Kinh Doanh Ngoại Hối Tại VP Bank

Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối tại VP Bank là một lĩnh vực cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Việc cải thiện các phương pháp quản lý rủi ro sẽ giúp ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

VP Bank cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên để nâng cao khả năng quản lý rủi ro trong bối cảnh thị trường ngày càng biến động.

5.2. Tầm quan trọng của quản trị rủi ro

Quản trị rủi ro không chỉ là một yêu cầu mà còn là một yếu tố sống còn giúp VP Bank tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống định chế tài chính, ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong việc kinh doanh tiền tệ và cung ứng các dịch vụ thanh toán cho nền kinh tế. Xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc phát triển các dịch vụ tài chính đa dạng, trong đó hoạt động kinh doanh ngoại hối đóng vai trò then chốt nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán quốc tế, chuyển tiền, quản lý thanh khoản và tối ưu hóa lợi nhuận. Kể từ khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 07/11/2006, tiến trình tự do hóa kinh tế gắn liền với sự tự do hóa các dòng vốn, lãi suất và tỷ giá hối đoái đã tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức to lớn cho hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động của các NHTM Việt Nam trong thời gian dài chủ yếu tập trung vào mảng tín dụng truyền thống (nhiều ngân hàng có tỷ trọng kinh doanh tín dụng chiếm tới hơn 90%), khiến cho hoạt động kinh doanh ngoại hối và công tác quản trị rủi ro liên quan chưa nhận được sự quan tâm thỏa đáng. Do hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn, trình độ nghiệp vụ chuyên môn chưa cao và năng lực quản trị còn yếu kém, nhiều NHTM đã gặp phải những tổn thất đáng kể khi tỷ giá và thị trường tài chính biến động phức tạp. Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) cũng đối mặt với những tồn tại tương tự trong mảng kinh doanh này. Trước bối cảnh đó, đề tài "Quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng - Chi nhánh Hà Nội" được tác giả lựa chọn nghiên cứu nhằm nhận diện thực trạng và tìm kiếm giải pháp nâng cao năng lực kiểm soát rủi ro.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm 3 nội dung:

1. Làm rõ vấn đề lý luận về quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối của ngân hàng thương mại.
2. Đánh giá thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) - Chi nhánh Hà Nội.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả và năng lực quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) - Chi nhánh Hà Nội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại NHTM.
• Phạm vi không gian: Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) - Chi nhánh Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Tập trung khảo sát và phân tích dữ liệu hoạt động giai đoạn 2012 – 2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý thuyết dựa trên các định nghĩa pháp lý và chuẩn mực quản trị tài chính ngân hàng hiện hành:

• Khung pháp lý và định chế: Văn bản pháp luật nền tảng gồm Luật Các Tổ chức tín dụng (được Quốc hội thông qua ngày 12/12/1997, sửa đổi ngày 15/06/2004) và Luật Ngân hàng Nhà nước (thông qua ngày 12/12/1997, sửa đổi bổ sung ngày 17/06/2003) xác định chức năng huy động vốn, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ ngân hàng. Các quy định điều hành ngoại hối trọng yếu bao gồm: Thông tư số 07/2012/TT-NHNN ngày 20/03/2012 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) quy định giới hạn tổng trạng thái ngoại tệ cuối ngày không vượt quá 20% vốn tự có của tổ chức tín dụng; Quyết định số 1452/2004/QĐ-NHNN quy định về giao dịch quyền chọn tiền tệ (duy trì giá trị hợp đồng quyền chọn không có giao dịch đối ứng tối đa 10% vốn tự có); Quyết định số 1133/2003/QĐ-NHNN về quy chế giao dịch hoán đổi lãi suất.
• Khung lý thuyết về nghiệp vụ ngoại hối và rủi ro: Phân tích bản chất các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối gồm: Giao dịch giao ngay (Spot), Nghiệp vụ kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage), Giao dịch kỳ hạn (Forward), Giao dịch hoán đổi (Swap - gồm Spot against forward và Forward-Forward swap), Giao dịch tương lai (Futures) và Giao dịch quyền chọn (Options - Call/Put). Phân loại rủi ro thành rủi ro tài chính/thị trường (rủi ro tỷ giá, rủi ro lãi suất), rủi ro tín dụng quốc tế (rủi ro thanh toán, rủi ro thực hiện) và rủi ro hoạt động/tác nghiệp (rủi ro môi trường thông tin, vận hành, đạo đức - moral hazard, tổ chức và quản lý).
• Mô hình và công cụ đo lường: Phương pháp đo lường trạng thái ngoại tệ ròng (nội bảng và ngoại bảng), mô hình Giá trị chịu rủi ro (Value at Risk - VaR với độ tin cậy 95%), mô phỏng Monte Carlo, mô hình khe hở định giá lại (repricing model), đo lường độ nhạy lãi suất PV01, thời lượng (Duration) và các tiêu chuẩn quản trị rủi ro thị trường theo Hiệp ước Basel 2.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp thống kê và thu thập thông tin từ các báo cáo nghiệp vụ.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp các chỉ tiêu tài chính và dữ liệu trạng thái ngoại tệ.
• Phương pháp đối chiếu - so sánh biến động số liệu qua các năm và so sánh hiệu quả giữa các NHTM trong hệ thống.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm báo cáo tài chính và báo cáo hoạt động kinh doanh giai đoạn 2012-2016 của VPBank; số liệu thống kê thị trường của 15 NHTM Việt Nam trong năm 2015 - Quý I/2016; báo cáo khảo sát 3 năm một lần của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) công bố tháng 4/2016; các giáo trình chuyên ngành (giáo trình Quản trị Ngân hàng Thương mại của GS. Nguyễn Văn Tiến - 2015) và các công trình nghiên cứu trên tạp chí Nghiên cứu Kinh tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối của NHTM

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về kinh doanh ngoại hối và quản trị rủi ro trong hệ thống NHTM. Tác giả chỉ rõ hoạt động kinh doanh ngoại hối khác với kinh doanh vốn ở chỗ lợi nhuận dựa trên sự chênh lệch giữa tỷ giá mua vào và tỷ giá bán ra thay vì lãi suất. Nghiên cứu phân tích chi tiết đặc trưng và vai trò của 6 nghiệp vụ ngoại hối:

• Giao dịch giao ngay (Spot): Thanh toán trong vòng 2 ngày làm việc, đóng vai trò chủ chốt với khối lượng giao dịch chiếm 33% tổng khối lượng toàn cầu và giá trị trung bình ngày đạt 1.652 tỷ USD (theo báo cáo BIS tháng 4/2016).
• Nghiệp vụ chênh lệch giá (Arbitrage): Về lý thuyết không chịu rủi ro tỷ giá và không phải bỏ vốn, tuy nhiên cơ hội thực hiện nghiệp vụ này ngày càng thu hẹp do công nghệ viễn thông hiện đại giúp thị trường quốc tế liên kết chặt chẽ.
• Giao dịch kỳ hạn (Forward): Cam kết mua bán ngoại tệ tại mức tỷ giá xác định cho một thời điểm tương lai (thông thường là bội số của 30 ngày), chiếm 13% khối lượng toàn cầu với 700 tỷ USD/ngày, là công cụ then chốt để phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
• Giao dịch hoán đổi (Swap): Kết hợp đồng thời mua và bán một lượng ngoại tệ tại hai ngày giá trị khác nhau, chiếm trên 50% khối lượng thị trường ngoại hối với doanh số 2.378 tỷ USD/ngày (BIS 04/2016).
• Giao dịch tương lai (Futures): Giao dịch chuẩn hóa trên các sàn giao dịch tập trung (IMM Chicago từ 1972, SIMEX từ 1985) áp dụng cho các đồng tiền mạnh (USD, GBP, CAD, JPY, CHF, EUR) với cơ chế ký quỹ (margin) và thanh khoản linh hoạt.
• Giao dịch quyền chọn (Options): Trao quyền (không bắt buộc) mua hoặc bán ngoại tệ theo tỷ giá ấn định trước.

Chương này đi sâu nhận diện các loại rủi ro ngoại hối: rủi ro tỷ giá phát sinh khi duy trì trạng thái ngoại hối mở (trường hoặc đoản); rủi ro lãi suất phát sinh từ biến động lãi suất của hai đồng tiền trong hợp đồng hoán đổi; rủi ro tín dụng quốc tế khi đối tác không thực hiện nghĩa vụ thanh toán hoặc do lệch múi giờ giao dịch (cut-off time); cùng các rủi ro hoạt động (lỗi hệ thống máy móc, telex, reuter, lỗi con người và rủi ro đạo đức).

Về kỹ thuật quản trị, tác giả trình bày công thức lượng hóa lãi/lỗ theo trạng thái ngoại hối ròng và mức biến động tỷ giá: $$\text{Lãi/Lỗ đối với ngoại tệ } (i) = \text{Trạng thái ngoại hối ròng ngoại tệ } (i) \times \text{Mức biến động tỷ giá của ngoại tệ } (i)$$

Đồng thời, chương 1 đối chiếu hai mô hình tổ chức quản lý: mô hình tập trung (phân lập rõ 3 khối: Phòng kinh doanh Dealing Room, Phòng quản lý rủi ro Mid Office, Phòng thanh toán Back Office) và mô hình phân tán tại các chi nhánh; chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ 8 bước (Niêm yết tỷ giá $\rightarrow$ Giao dịch $\rightarrow$ Tạo dữ liệu $\rightarrow$ Kiểm soát giao dịch $\rightarrow$ Xác nhận $\rightarrow$ Thanh toán $\rightarrow$ Thanh toán bù trừ qua CLS $\rightarrow$ Theo dõi thanh toán). Cuối chương, tác giả tổng kết bối cảnh kinh doanh ngoại hối tại Việt Nam Quý I/2016 khi lãi suất huy động USD giảm về 0% và NHNN chuyển sang điều hành theo tỷ giá trung tâm.

Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VP Bank) - Chi nhánh Hà Nội

Chương 2 tập trung phản ánh và phân tích bức tranh thực tế tại VPBank Chi nhánh Hà Nội trong giai đoạn 2012 – 2016 thông qua hệ thống dữ liệu thống kê:

• Đánh giá tổng thể kết quả hoạt động kinh doanh của VPBank trong giai đoạn 2012-2016 (Bảng 2.1).
• Khảo sát doanh số, số lượng giao dịch mua và bán ngoại hối thực tế tại đơn vị (Bảng 2.2).
• Phân tích cơ cấu kinh doanh ngoại hối phân theo đối tượng khách hàng (Bảng 2.3) nhằm làm rõ tỷ trọng giữa nhóm khách hàng doanh nghiệp (đặc biệt là doanh nghiệp xuất nhập khẩu) và khách hàng cá nhân.
• Đánh giá cơ cấu kinh doanh ngoại tệ phân theo từng nghiệp vụ (Bảng 2.4), phản ánh mức độ tập trung vào các giao dịch giao ngay truyền thống so với sự hạn chế của các công cụ phái sinh kỳ hạn, hoán đổi và quyền chọn.
• Phân tích biến động tỷ giá các đồng tiền chủ chốt tại thời điểm 31/12/2015 so với 31/12/2016 (Bảng 2.5) và tác động trực tiếp của các biến động này đến trạng thái mở của ngân hàng.
• Nhận diện những khó khăn thực tế: Lãi thuần từ hoạt động kinh doanh ngoại hối của VPBank trong Quý I/2016 ghi nhận mức sụt giảm 23% so với cùng kỳ năm 2015; việc kiểm soát trạng thái ngoại tệ ròng cuối ngày chịu nhiều áp lực; hạ tầng kỹ thuật và trình độ nhân sự tại chi nhánh chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý các sản phẩm phái sinh phức tạp.

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VP Bank) - Chi nhánh Hà Nội

Dựa trên các tồn tại đã chỉ ra, Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện cho VPBank Chi nhánh Hà Nội:

• Chuyển dịch mô hình quản lý: Từng bước chuyển đổi từ mô hình quản trị rủi ro phân tán sang mô hình tập trung, tách biệt triệt để trách nhiệm giữa bộ phận kinh doanh trực tiếp (Front/Dealing Room), bộ phận kiểm soát rủi ro (Mid Office) và bộ phận hỗ trợ/thanh toán (Back Office).
• Thiết lập và kiểm soát hạn mức (Position Limits): Áp dụng nghiêm ngặt hạn mức trạng thái ngoại tệ ròng cho toàn phòng, hạn mức theo từng loại ngoại tệ và hạn mức giao dịch cho từng Dealer nhằm đảm bảo tuân thủ giới hạn 20% vốn tự có theo Thông tư 07/2012/TT-NHNN.
• Phát triển công cụ phái sinh: Đẩy mạnh tư vấn và cung ứng các hợp đồng kỳ hạn (Forward), hoán đổi (Swap) và quyền chọn (Options) cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nhằm triệt tiêu rủi ro tỷ giá.
• Nâng cấp công nghệ và chuẩn hóa quy trình: Đầu tư phần mềm chuyên dụng xử lý giao dịch, định giá phái sinh, kết nối dữ liệu từ Reuters, Thomson; thực hiện nghiêm quy trình kiểm soát giao dịch 8 bước.
• Đào tạo nhân lực và quản trị rủi ro đạo đức: Nâng cao kỹ năng phân tích cơ bản, phân tích kỹ thuật và bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ kinh doanh.
• Kiến nghị với cơ quan quản lý: Đề xuất NHNN tiếp tục điều hành linh hoạt tỷ giá trung tâm, nới rộng biên độ dao động, hoàn thiện hành lang pháp lý cho các giao dịch phái sinh (đặc biệt là quyền chọn giữa ngoại tệ và VND) và tăng cường vai trò điều tiết trên thị trường liên ngân hàng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các số liệu thực chứng về thị trường ngoại hối quốc tế và kết quả kinh doanh ngoại hối của hệ thống NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2015 - 2016.

Bảng: Kết quả kinh doanh ngoại hối tại các NHTM Việt Nam (Nguồn: Trích xuất từ số liệu khóa luận)

Tên Ngân hàng Thương mại	Lãi thuần KDNH 6 tháng đầu năm 2016	Tăng trưởng 6T/2016 so với cùng kỳ 2015	Biến động lãi thuần KDNH Quý I/2016 so với Quý I/2015
Vietcombank	Dẫn đầu hệ thống	+18%	+20%
VietinBank	343 tỷ đồng	+429% (từ 65 tỷ đồng)	+493%
Sacombank	262 tỷ đồng	+123%	Tăng trưởng dương
BIDV	205 tỷ đồng	+294%	Tăng trưởng dương
Eximbank	122 tỷ đồng	+83%	-14%
ACB	98,7 tỷ đồng	+110%	Tăng trưởng dương
Techcombank	87,7 tỷ đồng	+712% (tăng cao nhất)	Chuyển từ lỗ sang có lãi
SHB	-	-	-28%
VPBank	-	-	-23%
Toàn hệ thống (15 NHTM)	-	-	1.258 tỷ đồng (+84,5%)

Các phát hiện chính từ số liệu:

1. Thị trường ngoại hối toàn cầu có quy mô giao dịch tập trung lớn nhất ở nghiệp vụ hoán đổi (Swap chiếm >50%, tương đương 2.378 tỷ USD/ngày) và giao ngay (Spot chiếm 33%, tương đương 1.652 tỷ USD/ngày).
2. Tại Việt Nam, 15 NHTM trong Quý I/2016 đã tạo ra 1.258 tỷ đồng lãi thuần từ kinh doanh ngoại hối, tăng bình quân 84,5% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi Vietcombank duy trì quy mô lớn nhất thì Techcombank và VietinBank ghi nhận tốc độ tăng trưởng vượt bậc trong nửa đầu năm 2016 (lần lượt tăng 712% và 429%).
3. Bốn ngân hàng chuyển từ trạng thái lỗ trong Quý I/2015 sang có lãi trong Quý I/2016 gồm Techcombank, LienVietPostBank, VIB và Kienlongbank. Ngược lại, VPBank là một trong ba ngân hàng (cùng với SHB và Eximbank) có kết quả lãi thuần kinh doanh ngoại hối sụt giảm trong Quý I/2016 (-23%).

Đóng góp của luận văn:

• Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về rủi ro và các công cụ quản trị rủi ro ngoại hối tại NHTM theo thông lệ quốc tế và quy định của NHNN.
• Là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên đánh giá xuyên suốt từ thực trạng kinh doanh, rủi ro đến hệ thống giải pháp quản trị rủi ro ngoại hối tại VPBank Chi nhánh Hà Nội trong giai đoạn 2012-2016.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện dữ liệu:

• Nghiên cứu chỉ tập trung phân tích tại một đơn vị thành viên là VPBank Chi nhánh Hà Nội trong mốc thời gian 2012–2016, chưa mở rộng khảo sát toàn diện trên toàn hệ thống mạng lưới của VPBank.
• Các công cụ đo lường rủi ro định lượng tiên tiến như VaR, mô phỏng Monte Carlo hay kiểm tra sức chịu tải (Stress Testing) theo chuẩn mực Basel 2 mới chỉ dừng lại ở góc độ phân tích lý luận và định hướng áp dụng, chưa được triển khai thành mô hình tính toán thực tế tại chi nhánh do hạ tầng dữ liệu và công nghệ còn hạn chế.
• Cơ sở pháp lý đối với một số công cụ phái sinh (đặc biệt là quyền chọn giữa ngoại tệ và VND) tại thời điểm nghiên cứu chưa hoàn thiện, làm hạn chế khả năng kiểm chứng thực tế đối với các giải pháp phái sinh phức tạp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Nghiên cứu ứng dụng thực tế mô hình VaR và chuẩn mực Basel 2 trong quản lý rủi ro thị trường cho toàn hệ thống VPBank.
• Đánh giá tác động dài hạn của chính sách tỷ giá trung tâm và mức lãi suất huy động USD 0% đến chiến lược kinh doanh ngoại hối của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Cung cấp tài liệu tham khảo có cấu trúc rõ ràng về nghiệp vụ thị trường ngoại hối, phân loại rủi ro và các kỹ thuật phòng ngừa rủi ro hối đoái.
• Cán bộ quản trị rủi ro và chuyên viên kinh doanh ngoại hối tại các NHTM: Tham khảo mô hình phân lập 3 khối chức năng (Front Office - Mid Office - Back Office), quy trình kiểm soát giao dịch 8 bước và các nguyên tắc quản lý hạn mức trạng thái ngoại tệ ròng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
• Người làm đề tài nghiên cứu về rủi ro ngân hàng: Cung cấp hệ thống số liệu so sánh thực chứng về hoạt động kinh doanh ngoại hối của 15 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2015-2016.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu về vấn đề gì, tại đơn vị nào và trong phạm vi thời gian nào?
Khóa luận nghiên cứu về lý luận và thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) - Chi nhánh Hà Nội, với phạm vi dữ liệu giai đoạn 2012 – 2016.

2. Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước được viện dẫn trong khóa luận, giới hạn tổng trạng thái ngoại tệ ròng của NHTM là bao nhiêu?
Theo Thông tư 07/2012/TT-NHNN ngày 20/03/2012, tổng trạng thái ngoại tệ cuối ngày của các tổ chức tín dụng không được vượt quá 20% vốn tự có. Đối với chi nhánh ngân hàng nước ngoài có vốn tự có từ 25 triệu USD trở xuống, tổng trạng thái ngoại tệ quy ra USD cuối ngày không được vượt quá 5 triệu USD.

3. Nghiệp vụ ngoại hối nào chiếm tỷ trọng lớn nhất trên thị trường toàn cầu theo số liệu BIS trong khóa luận?
Theo báo cáo của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) tháng 4/2016 được trích dẫn, giao dịch hoán đổi (Swap) chiếm tỷ trọng lớn nhất với trên 50% tổng khối lượng giao dịch toàn cầu (giá trị trung bình ngày đạt 2.378 tỷ USD), tiếp theo là giao dịch giao ngay (Spot) chiếm 33% (1.652 tỷ USD/ngày) và giao dịch kỳ hạn (Forward) chiếm 13% (700 tỷ USD/ngày).

4. Kết quả kinh doanh ngoại hối của VPBank trong Quý I/2016 có điểm gì đáng chú ý so với các NHTM khác?
Trong khi toàn hệ thống 15 NHTM đạt mức tăng trưởng lãi thuần kinh doanh ngoại hối bình quân 84,5% trong Quý I/2016, VPBank nằm trong nhóm 3 ngân hàng có lãi thuần sụt giảm so với cùng kỳ năm trước (giảm 23%, cùng với SHB giảm 28% và Eximbank giảm 14%).

5. Mô hình quản trị rủi ro ngoại hối tập trung được phân chia thành các bộ phận chuyên trách nào?
Mô hình quản trị tập trung phân chia thành 3 bộ phận độc lập: Bộ phận giao dịch trực tiếp (Dealing Room / Front Office), Bộ phận kiểm soát và quản lý rủi ro (Mid Office) và Bộ phận hỗ trợ, thực hiện thanh toán (Back Office).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thị trường ngoại hối, nhận diện các loại rủi ro trọng yếu và các công cụ đo lường, phòng ngừa rủi ro trong ngân hàng thương mại. Thông qua việc phân tích thực trạng tại VPBank Chi nhánh Hà Nội giai đoạn 2012–2016 và so sánh với bức tranh chung của hệ thống NHTM Việt Nam, công trình đã phản ánh rõ những áp lực sụt giảm lợi nhuận và hạn chế trong quản lý trạng thái ngoại tệ. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp khả thi từ việc chuyển đổi sang mô hình quản trị tập trung, ứng dụng công cụ phái sinh, chuẩn hóa quy trình kiểm soát 8 bước đến nâng cấp công nghệ và đào tạo nhân sự nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro tại chi nhánh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI HỐI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về kinh doanh ngoại hối và rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của Ngân hàng Thương mại 1. Ngân hàng Thương mại và các hoạt động cơ bản của Ngân hàng Thương mại Ngân hàng thương mại có thể được định nghĩa qua chức năng, các dịch vụ hoặc vai trò mà chúng thực hiện trong nền kinh tế. Song xét trên giác độ những loại hình dịch vụ mà Ngân hàng cung cấp, khái niệm Ngân hàng thương mại được định nghĩa như sau: Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế. NHTM là loại ngân hàng có số lượng lớn và rất phổ biến trong nền kinh tế.

Sự có mặt của NHTM trong hầu hết các mặt hoạt động của nền kinh tế xã hội đã chứng minh rằng: ở đâu có một hệ thống ngân hàng thương mại phát triển, thì ở đó sẽ có sự phát triển với tốc độ cao của nền kinh tế - xã hội. Luật Các Tổ chức tín dụng do Quốc hội Khóa X thông qua vào ngày12 tháng 12 năm 1997 và sửa đổi vào ngày 15/6/2004, định nghĩa: Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan. Luật này còn định nghĩa: Tổ chức tín dụng là loại hình doanh nghiệp được thànhlập theo quy định của Luật này và các quy định pháp luật khác của phápluậtđể hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dụngnhậntiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán. 6 Theo Luật Ngân hàng Nhà nước được Quốc hội thông qua ngày 12/12/1997 và sửa đổi bổ sung 17/6/2003.

Luật Ngân hàng Nhà nước định nghĩa “Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiềnnàyđể cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán”. Như vậy, có thể nói rằng NHTM là định chế tài chính trung gian quan trọng vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trường. Nhờ hệ thống định chế tài chính trung gian này mà các nguồn tiền nhàn rỗi nằm rải rác trong xã hội sẽ được huy động, tập trung lại, đồng thời sử dụng số vốn đó để cấp tín dụng cho các tổ chức kinh tế, cá nhân để phát triển kinh tế xã hội. Hoạt động kinh doanh ngoại hối của Ngân hàng Thương mại Khác với hoạt động kinh doanh vốn dựa trên lãi suất, hoạt động kinh doanh ngoại hối dựa trên tỷ giá.

Lãi, lỗ trong kinh doanh ngoại hối chính là chênh lệch giữa tỷ giá mua vào và tỷ giá bán ra. Các ngân hàng thương mại thường có các hoạt động kinh doanh ngoại hối gồm: kinh doanh ngoại tệ phục vụ nhu cầu chuyển tiền và thanh toán quốc tế của khách hàng, kinh doanh arbitrage, môi giới cho khách hàng phục vụ nhu cầu đầu tư, tự doanh nhằm mục đích đầu cơ trong việc dự đoán xu thế tỷ giá. Giao dịch giao ngay (Spot Transaction) Giao dịch giao ngay là giao dịch mua bán một số lượng ngoại tệ theo tỷ giá giao ngay tại thời điểm giao dịch và kết thúc thanh toán trong vòng 2 ngày làm việc kể từ ngày cam kết mua bán. Tỷ giá giao ngay được xác định theo quy luật cung cầu trên thị trường liên ngân hàng.

Tỷ giá giao dịch giữa các ngân hàng gọi là tỷ giá bán buôn và tỷ giá các ngân hàng áp dụng cho khách hàng của mình gọi là tỷ giá bán lẻ. Tuy nhiên do doanh số giao dịch trên thị trường bán buôn là chủ yếu nên theo nghĩa hẹp người ta xem thị trường giao ngay là thị trường liên ngân hàng. Các 7 thành viên tham gia thị trường bao gồm các ngân hàng thương mại, các công ty tài chính lớn, các nhà môi giới và các ngân hàng trung ương, trong đó các ngân hàng thương mại đóng vai trò chủ chốt. Thị trường giao ngay là thị trường có tính thanh khoản cao, với chênh lệch giữa tỷ giá mua và tỷ giá bán (spread) là rất hẹp, thông thường là nhỏ hơn 0.

Khối lượng giao dịch giao ngay chiếm 33% tổng khối lượng giao dịch trên thị trường ngoại hối. Trong tháng 4 năm 2016, giá trị giao dịch trung bình ngày của giao dịch giao ngay là 1.652 tỷ đô la Mỹ (theo báo cáo 3 năm của BIS). Nghiệp vụ kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage) Một nghiệp vụ ứng dụng của nghiệp vụ giao ngay là kinh doanh chênh lệch giá giao ngay. Nghiệp vụ kinh doanh chênh lệch giá là nghiệp vụ thực hiện việc mua một đồng tiền ở nơi giá thấp và bán lại ở nơi giá cao hơn (hoặc ngược lại) tại cùng một thời điểm để thu lợi nhuận từ chênh lệch giá hoặc ngược lại.

Mức giá giữa các thị trường giao ngay chênh lệch tạo ra cơ hội kinh doanh chênh lệch giá trên thị trường giao ngay. Vì vậy có thể xem nghiệp vụ kinh doanh chênh lệch giá là một ứng dụng của nghiệp vụ hối đoái giao ngay. Về mặt lý thuyết thì kinh doanh chênh lệch tỷ giá không hề chịu rủi ro tỷ giá và không phải bỏ vốn. Nghiệp vụ Arbitrage không tạo ra trạng thái trường hay đoản và rủi ro trong kinh doanh không hề phát sinh.

Ngày nay, với sự hỗ trợ đắc lực của kỹ thuật truyền thông và phương tiện điện tử, một ngân hàng có thể kiểm soát hầu hết tất cả tỷ giá giữa USD và với các đồng tiền mạnh ở tất cả các trung tâm giao dịch quốc tế như New York, London, Frankfurt, Paris, Tokyo,… Mọi diễn biến của thị trường đều được cập nhật và các thị trường hoạt động ngày càng liên kết chặt chẽ với nhau và trở nên rất hiệu quả. Do vậy, chênh lệch tỷ giá giữa các nơi hầu như không còn hoặc nếu có thì cũng rất ít và cũng chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc, sau đó cũng lập được sự cân bằng bằng sự điều chỉnh cung cầu của thị trường.Giao dịch kỳ hạn (Forward Transaction) Giao dịch kỳ hạn là giao dịch trong đó hai bên cam kết sẽ mua bán với một lượng ngoại tệ nhất định tại một thời điểm xác định trong tương lai với một tỷ giá đã được xác định ngay khi giao dịch được ký kết. Tỷ giá áp dụng trong giao dịch kỳ hạn được gọi là tỷ giá kỳ hạn. Tỷ giá kỳ hạn là tỷ giá được thỏa thuận ngày hôm nay để làm cơ sở cho việc giao dịch tiền tệ tại một ngày xác định xác định trong tương lai, thông thường là bội số của 30 ngày.

Thông thường kỳ hạn tối thiểu của Hợp đồng kỳ hạn với các cá nhân, doanh nghiệp (khách hàng bán lẻ) là 1 tháng, từ 7-15 ngày đối với thị trường liên ngân hàng. Giao dịch ngoại hối kỳ hạn được sử dụng phổ biến để bảo hiểm rủi ro tỷ giá trong kinh doanh quốc tế. Việc tỷ giá thay đổi ảnh hưởng lớn đến các nhà kinh doanh xuất nhập khẩu và các nhà đầu tư. Nếu doanh nghiệp có một khoản phải thu, một tài sản hay một thu nhập trong tương lai định giá bằng ngoại tệ (gọi tắt là tài sản định giá bằng ngoại tệ), giá ngoại tệ đang có xu hướng giảm xuống, doanh nghiệp có thể bảo hiểm rủi ro này bằng cách tạo ra một tình trạng đóng (offsetting) cho tài sản này thông qua thị trường kỳ hạn.

Cụ thể là doanh nghiệp sẽ bán kỳ hạn tài sản này. Do tỷ giá trên hợp đồng kỳ hạn được xác định vào ngày ký kết hợp đồng nên dù tỷ giá hối đoái trên thị trường giao ngay thay đổi như thế nào, giá trị của tài sản tính bằng đồng nội tệ vẫn không thay đổi. Ngược lại, nếu doanh nghiệp có một khoản nợ định giá bằng ngoại tệ, doanh nghiệp sẽ mua kỳ hạn ngoại tệ để tạo ra một trạng thái đóng bằng đồng bản tệ cho khoản nợ của mình. Nếu sự biến động của tỷ giá giao ngay đúng như dự đoán của doanh nghiệp, doanh nghiệp đã bảo hiểm được cho tài sản (nợ) của mình.

Nếu ngược lại, sự thiệt hại trên hợp đồng kỳ hạn được xem như là chi phí bảo hiểm. 9 Bên cạnh đó, các chủ thể tham gia thị trường ngoại hối còn sử dụng hợp đồng ngoại hối kỳ hạn để đầu cơ. Kinh doanh tiền tệ cũng giống như hàng hóa, nếu nhà đầu cơ dự đoán tỷ giá giao ngay trong tương lai 90 ngày sẽ cao hơn tỷ giá kỳ hạn 90 ngày hiện nay thì anh ta sẽ mua tiền tệ theo tỷ giá kỳ hạn. Ngược lại, anh ta sẽ bán số tiền theo tỷ giá kỳ hạn nếu dự đoán tỷ giá giao ngay trong tương lai thấp hơn tỷ giá kỳ hạn.

Nếu dự đoán đúng, nhà đầu cơ sẽ hưởng lợi trên sự chênh lệch giữa giá mua và giá bán tiền tệ và ngược lại. Hợp đồng ngoại hối kỳ hạn cũng đóng một vai trò quan trọng trong kinh doanh chênh lệch lãi suất có phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Khối lượng giao dịch kỳ hạn chiếm 13% tổng khối lượng giao dịch trên thị trường ngoại hối. Trong tháng 4 năm 2016, giá trị giao dịch trung bình ngày của giao dịch kỳ hạn là 700 tỷ đô la Mỹ (theo báo cáo 3 năm của BIS).

Giao dịch hoán đổi (Swap Transaction) Giao dịch hoán đổi (swap) là việc đồng thời thực hiện mua vào và bán ra một lượng ngoại tệ nhất định, trong đó giá trị ngày mua vào và giá trị ngày bán ra khác nhau. Giao dịch hoán đổi ngoại tệ có thể thực hiện trên thị trường liên ngân hàng hoặc giữa ngân hàng với một khách hàng (cá nhân hoặc doanh nghiệp). Giao dịch hoán đổi ngoại tệ điển hình nhất là hoán đổi giao ngay với có kỳ hạn (Spot againt forward). Một nhà kinh doanh tiền tệ (dearlers) sẽ mua một số lượng nhất định ngoại tệ trên thị trương giao ngay của một ngân hàng và đồng thời bán số ngoại tệ đó theo phương thức có kỳ hạn do chính ngân hàng đó.

Cách thức giao dịch này thường được tiến hành với một ngân hàng, vì vậy, các nhà kinh doanh tiền tệ không phải gánh chịu rủi ro về tỷ giá hối đoái. Sự khác biệt giữa tỷ giá giao ngay và tỷ giá kỳ hạn đã được biết thông qua niêm yết tỷ giá giao ngay và tỷ giá có kỳ hạn của ngân hàng.