Quản Lý Xây Dựng Văn Hóa Nhà Trường Trong Các Trường Mầm Non Hòa Nhập Tại Hải Phòng

Bài viết khám phá quản lý văn hóa nhà trường tại các trường mầm non giáo dục hòa nhập ở Hải Phòng, nâng cao chất lượng giáo dục và sự phát triển toàn diện.

• Tác giả: Trịnh Ngọc Toàn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hoàng Yến
• Trường học: Học viện Quản lý giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Xây Dựng Văn Hóa Nhà Trường Trong Các Trường Mầm Non Có Tổ Chức Giáo Dục Hòa Nhập
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Xây Dựng Văn Hóa Mầm Non Hòa Nhập 55 ký tự

Giáo dục mầm non (GDMN) đóng vai trò then chốt trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặc biệt với trẻ khuyết tật. Giáo dục hòa nhập (GDHN) là xu hướng tất yếu, mang lại lợi ích cho cả trẻ khuyết tật và trẻ bình thường. Tuy nhiên, việc thực hiện GDHN còn nhiều hạn chế do rào cản xã hội và nhận thức. Văn hóa nhà trường mầm non hòa nhập là một môi trường quan trọng để rèn luyện nhân cách và giáo dục thế hệ trẻ thành những con người phát triển toàn diện đức - trí - thể - mỹ. Nghị quyết 29-NQ/TW nhấn mạnh đổi mới giáo dục, chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân. Xây dựng văn hóa nhà trường là giải pháp hữu hiệu để các trường mầm non có tổ chức GDHN hoàn thành tốt nhiệm vụ này. Quyết định số 1299/QĐ-TTg của Chính Phủ phê duyệt Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018-2025”

1.1. Tầm quan trọng của Văn hóa nhà trường mầm non

Văn hóa nhà trường tạo ra môi trường giáo dục thân thiện, nhân văn, nơi trẻ khuyết tật và trẻ bình thường được bình đẳng phát huy năng lực. Nó xóa bỏ rào cản, nâng cao chất lượng GDHN. Với tư cách vừa là mục tiêu vừa là một công cụ quản lý, văn hóa nhà trường tác động đến toàn bộ quá trình quản lý nhà trường, tạo sự ổn định và phát triển bền vững.

1.2. Vai trò của Hiệu trưởng trường mầm non trong xây dựng văn hóa

Để xây dựng văn hóa nhà trường thành công, các trường mầm non cần quan tâm đến công tác quản lý xây dựng văn hóa tổ chức trường mầm non. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng văn hóa trường học một cách hiệu quả thông qua sự tác động của người quản lý. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trong các trường mầm non hiện nay còn ít được chú ý.

II. Thách Thức Phát Triển Văn Hóa Trường Mầm Non Hòa Nhập 58 ký tự

Thực hiện GDHN gặp nhiều thách thức, trong đó rào cản xã hội là một vấn đề lớn. Điều kiện môi trường sống chưa phù hợp, tính thực thi pháp luật chưa cao, và thái độ kỳ thị vẫn tồn tại. Việc xóa bỏ những rào cản này để nâng cao chất lượng GDHN là một nhiệm vụ quan trọng đối với các nhà quản lý giáo dục. Nghiên cứu về quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trong các trường mầm non có tổ chức GDHN còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc xây dựng văn hóa nhà trường đôi khi chỉ mang tính hình thức và không mang lại hiệu quả cao cho sự phát triển của nhà trường cũng như nâng cao chất lượng GDHN.

2.1. Rào cản trong việc thực hiện Giáo dục mầm non hòa nhập

Theo báo cáo khảo sát tổng cục dân số - kế hoạch hóa gia đình năm 2018 cho thấy, tỷ lệ trẻ khuyết tật ở tuổi mầm non ở nước ta là 2,74%. Đây là nhóm trẻ chịu nhiều thiệt thòi, đòi hỏi phải được giáo dục bằng phương thức phù hợp. Tuy nhiên, vẫn còn những rào cản như điều kiện môi trường sống chưa phù hợp, tính thực thi pháp luật chưa cao và thái độ kỳ thị.

2.2. Thiếu hụt nghiên cứu về Quản lý văn hóa trường mầm non

Việc nghiên cứu về quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trong các trường mầm non có tổ chức GDHN hiện nay ở nước ta cũng như tại Hải Phòng còn ít được chú ý. Do nhận thức vấn đề còn hạn chế nên dẫn đến việc xây dựng văn hóa nhà trường đa số còn nặng về hình thức, không mang lại hiệu quả cao cho sự phát triển nhà trường cũng như nâng cao chất lượng GDHN.

2.3. Yếu tố Gia đình và cộng đồng ảnh hưởng đến GDHN

Môi trường gia đình và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ khuyết tật hòa nhập. Sự thấu hiểu, chấp nhận và tạo điều kiện từ gia đình và cộng đồng sẽ giúp trẻ tự tin hơn trong quá trình học tập và phát triển. Thiếu sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng có thể cản trở quá trình GDHN.

III. Phương Pháp Hiệu Quả Xây Dựng Văn Hóa Nhà Trường Hòa Nhập 59 ký tự

Xây dựng môi trường văn hóa tích cực là giải pháp hữu hiệu cho các trường mầm non có tổ chức GDHN. Văn hóa nhà trường giúp nhà trường trở thành một biểu tượng văn hóa đặc trưng, tạo ra môi trường GDHN thân thiện, đầy tính nhân văn. Môi trường giáo dục này đảm bảo cả trẻ khuyết tật và trẻ bình thường đều được bình đẳng phát huy hết năng lực, có cơ hội thể hiện lòng nhân ái và thực hành kỹ năng sống. Vì vậy, văn hóa tổ chức xóa bỏ rào cản, nâng cao chất lượng GDHN. Để xây dựng văn hóa nhà trường thành công, cần quản lý hiệu quả việc này.

3.1. Xác định Giá trị cốt lõi trong Văn hóa nhà trường

Xác định giá trị cốt lõi là bước quan trọng để xây dựng văn hóa nhà trường. Giá trị này phải phù hợp với đặc điểm của trường, đáp ứng yêu cầu của GDHN và được toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên, phụ huynh đồng thuận. Giá trị cốt lõi tạo nên bản sắc riêng cho trường.

3.2. Phát triển Môi trường học tập thân thiện và hợp tác

Môi trường học tập thân thiện và hợp tác là yếu tố quan trọng để GDHN thành công. Cần tạo ra không gian học tập thoải mái, an toàn, khuyến khích sự tương tác, chia sẻ giữa trẻ khuyết tật và trẻ bình thường. Đồng thời, thúc đẩy sự hợp tác giữa giáo viên, phụ huynh và các chuyên gia.

3.3. Đổi mới Chương trình giáo dục mầm non hòa nhập

Cần đổi mới Chương trình giáo dục mầm non hòa nhập theo hướng cá nhân hóa, phù hợp với nhu cầu và khả năng của từng trẻ. Chú trọng phát triển các kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự phục vụ cho trẻ khuyết tật. Đồng thời, giáo dục trẻ bình thường về sự đồng cảm, tôn trọng và giúp đỡ bạn bè.

IV. Ứng Dụng Quản Lý Chất Lượng Giáo Dục Mầm Non Hòa Nhập 60 ký tự

Quản lý chất lượng giáo dục mầm non hòa nhập đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng. Cần xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá thường xuyên để đảm bảo chất lượng GDHN. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp cho trẻ khuyết tật và giáo viên. Đánh giá hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường trong các trường mầm non có tổ chức giáo dục hòa nhập cần được thực hiện thường xuyên và có hệ thống.

4.1. Nâng cao năng lực Giáo viên mầm non về GDHN

Nâng cao năng lực cho giáo viên mầm non về GDHN là yếu tố then chốt. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng để giáo viên nắm vững kiến thức, kỹ năng về GDHN. Đồng thời, tạo điều kiện để giáo viên được giao lưu, học hỏi kinh nghiệm từ các trường bạn.

4.2. Tăng cường Mối quan hệ giữa nhà trường gia đình và cộng đồng

Tăng cường mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng là yếu tố quan trọng để GDHN thành công. Cần tạo kênh liên lạc thường xuyên giữa nhà trường và gia đình để trao đổi thông tin, phối hợp giáo dục trẻ. Đồng thời, huy động sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động của trường.

4.3. Đánh giá hiệu quả Phát triển văn hóa nhà trường

Việc đánh giá hiệu quả Phát triển văn hóa nhà trường cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, rõ ràng. Kết quả đánh giá được sử dụng để cải tiến liên tục, nâng cao chất lượng GDHN. Cần có sự tham gia của các bên liên quan vào quá trình đánh giá.

V. Kết Luận Tương Lai Văn Hóa Trường Học Mầm Non Hòa Nhập 58 ký tự

Xây dựng văn hóa nhà trường mầm non hòa nhập là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng, văn hóa nhà trường mầm non hòa nhập sẽ ngày càng phát triển, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và tạo cơ hội cho mọi trẻ em được phát triển toàn diện. Phải xây dựng Văn hóa hợp tác trong trường mầm non.

5.1. Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng Vai trò định hướng

Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng cần có vai trò định hướng, chỉ đạo các trường mầm non xây dựng văn hóa nhà trường hòa nhập. Cần ban hành các văn bản hướng dẫn, tổ chức các hội nghị, hội thảo để chia sẻ kinh nghiệm.

5.2. Phát huy tính chủ động sáng tạo của Giáo viên

Phát huy tính chủ động, sáng tạo của giáo viên trong việc xây dựng văn hóa nhà trường. Giáo viên là người trực tiếp tiếp xúc với trẻ, hiểu rõ nhu cầu và khả năng của từng trẻ. Cần tạo điều kiện để giáo viên được tham gia vào quá trình xây dựng văn hóa nhà trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG MẦM NON CÓ TỔ CHỨC GIÁO DỤC HÒA NHẬP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về xây dựng văn hóa nhà trường trong cơ sở giáo dục Có nhiều loại tổ chức khác nhau, như tổ chức kinh tế, tổ chức y tế, tổ chức giáo dục… trong đó, nhà trường là một dạng tổ chức. Vì vậy, VHNT là một dạng của văn hóa tổ chức.

Trên thế giới, văn hoá tổ chức được khởi nguồn từ Mỹ từ thập niên 1960 - 1970, trên cơ sở được hình thành từ các tổ chức kinh tế. Sau đó, được Nhật Bản xây dựng và phát triển mạnh mẽ. Khái niệm văn hoá tổ chức ngày càng trở nên phổ biến, trong đó, Mỹ, Nhật là những quốc gia được coi là có văn hoá tổ chức tiêu biểu bởi tính hiệu quả mà văn hoá tổ chức của họ mang lại cho hoạt động tổ chức. [58] Konosuke Matsushita, tác giả của những cuốn sách nổi tiếng như: Triết lý kinh doanh thực tiễn, mạn đàm nhân sinh, mở lối… được coi là ông tổ của phương thức kinh doanh kiểu Nhật Bản.

Những quan điểm triết lý của ông đã trở thành những nét chính VHTC của các doanh nghiệp trên đất nước Nhật Bản, được người Nhật vận dụng và phát triển mạnh mẽ cho các tổ chức. [89] Cấu trúc văn hóa tổ chức này cũng được các tác giả Julie Heifetz & Richard Hagberg, Dennison đề cập trong nghiên cứu về VHNT của mình. Các tác giả đã nhấn mạnh đến vai trò cấp độ văn hóa thứ 2 của nhà trường là hệ thống giá trị được tuyên bố, trong đó, xác định giá trị cốt lõi làm nền tảng cho VHNT, nó không phai nhòa theo thời gian mà là trái tim và linh hồn của nhà 13 trường. Bên cạnh đó, VHNT cũng luôn được đánh giá, các giá trị văn hóa luôn tiếp biến cái mới, cũng như thiết lập các chuẩn mực mới.

Theo tác giả, văn hoá không phải là bất biến, vì vậy khi ta đã xây dựng được một kiểu văn hoá phù hợp cho nhà trường thì việc quan trọng là liên tục đánh giá và duy trì các giá trị tốt đẹp và truyền bá những giá trị đó cho các thành viên nhà trường. [79] Cũng khẳng định về vai trò hệ thống giá trị được tuyên bố của VHNT nhưng tác giả Dennison lại đi sâu vào việc cụ thể hóa, diễn giải các giá trị cốt lõi thành các chính sách thực tiễn; sứ mệnh, tầm nhìn phải được đo lường bằng nhiệm vụ, hành động cụ thể giúp cho nhà trường tối ưu hóa việc thực thi các mục tiêu giáo dục đã đề ra. [72] Nghiên cứu về VHNT, nhiều tác giả trên thế giới cũng đã khẳng định về sức mạnh của VHNT đã tác động tích cực đến kết quả giáo dục của nhà trường: UI Mujeeb Ehtesham cho rằng, VHNT là một nguồn lực quan trọng để tăng cường khả năng cạnh tranh của nhà trường. Nghiên cứu phân tích về ý nghĩa, thành phần, chức năng VHNT, mối quan hệ giữa VHNT và hiệu quả hoạt động tổ chức, qua đó, đã khẳng định VHNT đã ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động tổ chức, mang lại kết quả giáo dục tích cực.

[94] Theo tác giả Phillips, G., & Wagner, VHNT phải được đánh giá bằng các tiêu chí. Tác giả cũng chỉ ra vai trò của Hiệu trưởng, đội ngũ cán bộ, giáo viên, cha mẹ trẻ trong việc xây dựng VHNT. Các lực lượng này góp phần quan trọng tạo nên một nền VHNT tích cực, làm cơ sở cho việc giáo dục toàn diện học sinh; thành tích học tập của học sinh sẽ được nâng lên, đồng thời hình thành nên những hành vi, thói quen tích cực của học sinh. [86] Purkey và Smith quan niệm VHNT được xem như một hệ thống xã hội năng động được tạo thành từ các mối quan hệ chuẩn mực giữa các thành viên trong trường.

Nó gần gũi với học sinh bởi yếu tố xã hội, giúp học sinh dễ dàng hòa nhập cộng đồng nhưng lại được định hướng giáo dục bởi môi trường không gian văn hóa chuẩn mực của nhà trường. Môi trường giáo dục đó có khả năng dẫn dắt mọi thành viên nhà trường theo hướng dạy và học chất lượng. Tác giả 14 cho rằng, trường học hiệu quả được xác định bởi tính trật tự, cấu trúc VHNT và bầu không khí nhân văn.[87] Các nhà nghiên cứu về VHNT trên thế giới cũng hướng tới xây dựng mô hình VHNT trong xu thế toàn cầu hóa, phù hợp với sự đa dạng và giáo dục hiện đại: Cuốn sách “Hiểu về văn hóa tổ chức trường đại học: Trường hợp của đại học Croatia” của các tác giả Vesna Kovac, Jasmika Ledie’ & Branko Rafajac, được lấy cảm hứng từ những thay đổi sắp xảy ra của các trường đại học Croatia trong bối cảnh quá trình toàn cầu hóa, đó là một nỗ lực để đi vào khu vực giáo dục đại học châu Âu. Kết luận đưa ra các đề xuất cho các trường đại học để phát triển các đặc điểm mong muốn của văn hóa tổ chức đại học, chỉ ra một số thay đổi cụ thể để văn hóa tổ chức hiện tại có thể đối phó với tình hình hiện nay.

[95] Theo tác giả Kashner, trong hai thập kỷ qua, giáo dục đại học ở Mỹ đã cố gắng thực hiện một số cải cách. Những cải cách được khẳng định dựa trên những nỗ lực thay đổi văn hóa một cách chủ động của các trường đại học. Văn hóa chứng tỏ là một thành phần quan trọng trong quá trình thay đổi theo kế hoạch phát triển của các trường đại học nhằm đáp ứng được nhu cầu giáo dục ngày nay. Xem xét về tầm quan trọng của văn hóa tổ chức trong bối cảnh chuyển đổi cơ chế sẽ được xác định trên ba khía cạnh chính của quá trình thay đổi: 1) sẵn sàng và đáp ứng với chuyển đổi cơ chế; 2) chống lại thay đổi theo kế hoạch; 3) kết quả của quá trình chuyển đổi.

[82] Ở Việt Nam, VHTC là một vấn đề khá mới mẻ và các tài liệu không phong phú như nước ngoài. Cũng giống như nước ngoài, khi VHTC xuất hiện ở Việt Nam thì nó bắt nguồn từ các tổ chức kinh tế, và sau đó được áp dụng cho các tổ chức khác trong đó có tổ chức giáo dục. Trong thời gian qua, nhiều công trình nghiên cứu về văn hoá tổ chức và xây dựng VHNT của các nhà nghiên cứu đã viết và cho xuất bản nhiều sách, giáo trình, tài liệu tham khảo như các tác giả: Dương Thị Liễu, Dương Quốc Thắng, Phan Đình Quyền, Lê Việt Hưng, Trần Thị Tuyết Mai, Trần Thị Thanh 15 Thủy. Tuy nhiên, phần lớn các tác giả tập trung nghiên cứu nhiều cho việc xây dựng văn hoá cho các tổ chức kinh tế.

Cho đến những năm gần đây đã có một số công trình luận án, bài báo khoa học tập trung nghiên cứu về VHTC và xây dựng VHTC cho các cơ sở giáo dục. Tác giả Phạm Minh Hạc đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học giáo dục có giá trị cao, đặt nền móng việc nghiên cứu xây dựng VHNT ở Việt Nam. Trong cuốn “Giáo dục giá trị xây dựng văn hóa học đường”, tác giả đã đề xuất mỗi nhà trường cần xây dựng một nền văn hóa riêng, mục tiêu chung nhất của văn hóa học đường là xây dựng môi trường lành mạnh - cơ sở quan trọng để đảm bảo chất lượng thật.[17] Khi nghiên cứu về xây dựng VHNT, nhiều tác giả đã coi trọng yếu tố con người trong quá trình hình thành và phát triển VHNT. Theo đó, các tác giả nhấn mạnh đến vai trò của đội ngũ nhà giáo, đặc biệt là vai trò người đứng đầu là Hiệu trưởng trong việc xây dựng, duy trì và phát triển VHNT: Tác giả Nguyễn Hải Thanh đề cập tới xây dựng VHNT về góc độ về người hiệu trưởng nhà trường với vai trò tiên phong của việc truyền bá VHNT.

Việc xây dựng văn hóa trong hiệu trưởng nhà trường phải mang tính chuẩn mực, mô phạm và nhân văn làm cho sự hiệp đồng giữa người hiệu trưởng với tập thể nhà trường có sự gắn kết chặt chẽ, để xây dựng uy tín, vị thế, nâng tầm của nhà trường đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế về giáo dục. [52] Tác giả Phan Trọng Đông đề cập đến vai trò của nhà giáo với phương pháp nêu gương trong giáo dục để phát triển VHNT phổ thông trong bối cảnh hiện nay. Đặc biệt trong đó, hiệu trưởng chính là tấm gương tiêu biểu, là biểu tượng văn hóa, là nhân tố trung tâm, tiên phong trên con đường thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của nhà trường. [14] Hành vi giao tiếp, ứng xử thuộc lớp cấu trúc văn hóa hữu hình, giúp con người dễ cảm nhận và nhận diện được.

Tuy nhiên, hành vi là cấu trúc hữu hình đặc biệt và quan trọng bởi nó được hình thành và là kết quả của nền tảng giá trị 16 và niềm tin. Vì vậy, khi nghiên cứu về VHNT, nhiều tác giả đã tập trung nghiên cứu về hoạt động giao tiếp, ứng xử trong nhà trường: Tác giả Lê Thị Hồng Khuyên cho rằng, văn hóa giao tiếp là một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Không gian VHNT là nơi truyền dạy cho sinh viên nét đẹp văn hóa giao tiếp ứng xử, là cầu nối và mắt xích quan trọng để các em rèn luyện, tiếp thu tri thức hướng tới lối sống văn minh, lịch sự. Tuy nhiên, những lệch chuẩn đáng báo động về giao tiếp ứng xử của sinh viên ngày càng tăng, vấn đề cấp thiết đối với nhà trường cần xây dựng biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục văn hóa giao tiếp cho sinh viên trong tình hình hiện nay.] Tác giả Lê Thị Ngọc Thúy lại có một cách nhìn mới về xác định gốc rễ của sự hình thành văn hóa ứng xử cá nhân trong nhà trường.

Thay vì văn hóa tổ chức bắt buộc tất cả mọi người tuân thủ và làm theo một cách chuyên nghiệp thì phát triển năng lực văn hóa cá nhân sẽ cho chúng ta một cách nhìn hai chiều về tác động tương tác giữa cá nhân và tổ chức; về sự sáng tạo trong cách ứng xử của cá nhân hay còn gọi là văn hóa ứng xử của mỗi cá nhân trong tổ chức trường học. Khi mỗi thành viên của nhà trường hướng giá trị cá nhân đạt tới giá trị của tổ chức thì đồng nghĩa với việc năng lực văn hóa cá nhân đã phát triển theo chiều hướng đồng hóa và tiếp biến trong nhà trường.