Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG MẪU GIÁO 1. Tổng quan về nghiên cứu quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường mẫu giáo Giáo dục là một lĩnh vực có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng trong tiến trình phát triển của xã hội loài người. Từ những năm 70, UNESCO luôn khẳng định: “Xét từ bản chất của nó, giáo dục là một định hướng mà con người sáng tạo ra, sử dụng để tác động đến chính bản thân mình, để tạo ra con người thứ hai từ con người thứ nhất có tính tự nhiên”; “Xuất phát từ những không gian, thời gian cụ thể, do sự thay đổi liên tục của môi trường lịch sử xã hội, các mục tiêu giáo dục luôn luôn được vạch ra cụ thể, phù hợp với định chế và quan niệm của từng thời kỳ nhất định”. Vì vậy để đạt được mục tiêu đã vạch ra đòi hỏi phải có sự quản lý.
Các cán bộ quản lý là nhân tố tích cực góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường nói chung và nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ nói riêng. Vì vấn đề chất lượng trở thành vấn đề của thời đại, vấn đề sống còn của tất cả các nhà trường trong thời kỳ đổi mới. Tác giả Hồ Sĩ Hà có viết: “Hiêu trưởng là người luôn biết phối hợp một cách hữu cơ quản lý dạy và học với sự quản lý các quá trình bộ phận. Hoạt động dạy học và các bộ môn và hoạt động khác hỗ trợ cho hoạt động dạy nhằm làm cho tác động giáo dục hoàn chỉnh và trọn vẹn”.
Quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao chất lượng giáo dục là một vấn đề thời sự luôn được mọi người quan tâm. Tác giả Thái Duy Tuyên khẳng định: “Tổ chuyên môn là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học, là đầu mối để thực hiện các quyết định, các chủ trương của Hiệu trưởng, là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lý luận về PPDH mới. Để quản lý hoạt động của tổ chuyên môn, trước hết cần cụ thể hóa các chủ trương về đổi mới phương pháp dạy học của các cấp quản lý thành quy định nội bộ để tổ chức thực hiện. Hiệu trưởng cần giao trách nhiệm cho hiệu phó hoặc trực tiếp hướng dẫn tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học cho từng năm học.
Đặc biệt, cần đổi mới nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn, phải chú trọng bồi dưỡng cho giáo viên những vấn đề cụ thể của từng môn học. Đồng thời, Hiệu trưởng phải kiểm tra tất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ. Ở Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục với những tác giả nổi tiếng như: 6 Tác giả Đặng Quốc Bảo “Quản lý nhà nước về giáo dục, đào tạo”; Tác giả Lê Quang Sơn “Quản lý hoạt động giáo dục và dạy học trong nhà trường”; Tác giả Trần Xuân Bách “Quản lý nhân sự trong giáo dục”. Nhìn chung, các tài liệu này đã đề cập đến các vấn đề một cách khái quát, không phải là tài liệu tập trung viết về vị trí, vai trò, tầm quan trọng hoạt động bồi dưỡng của tổ trưởng chuyên môn mà chỉ đề cập đến một khía cạnh của công tác hoạt động, tầm quan trọng của tổ trưởng chuyên môn trong nhà trường.
Nhưng, tất cả đều thống nhất về vai trò rất quan trọng và việc cần thiết phải nâng cao năng lực cho đội ngũ tổ trưởng chuyên môn coi như là một giải pháp trong việc đổi mới hoạt động quản lý chuyên môn. Trong chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành quản lý giáo dục, đã có nhiều luận văn cao học nghiên cứu về các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục như: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Đắk Hà tỉnh Kon Tum” của tác giả Hoàng Quốc Việt năm 2016; “Quản lý hoạt động bồi dưỡng tổ trưởng chuyên môn các trường THCS huyện Núi Thành tỉnh Quảng Nam” của tác giả Đinh Tấn Hoàng năm 2018; “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn các trường THCS huyện IA Grai tỉnh Gia Lai” của tác giả Trương Tất Mạnh năm 2017; “Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn các trường THCS thành phố Đông Hà tỉnh Quảng Trị” của Nguyễn Thành Tâm năm 2016. “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Tiểu học Hoàng Văn Thụ quận Gò Vấp Thành Phố Hồ Chí Minh” của tác giả Lê Thụy Phượng Linh năm 2015; “Quản lý hoạt động TCM tại các trường trung học phổ thông huyện Chư Sê tỉnh Gia Lai” của tác giả Trương Quang Phong năm 2015; Nhìn chung các tác giả đã đánh giá thực trạng sát thực, được minh chứng bằng số liệu thống kê cụ thể; đồng thời nghiên cứu kỹ nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn, căn cứ vào tình hình thực tế của các trường để đề xuất biện pháp quản lý tổ chuyên môn một cách phù hợp. Phần lớn các nghiên cứu đề cập đến việc quản lý của Hiệu trưởng đối với hoạt động tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
Các công trình nghiên cứu đã làm rõ những nguyên nhân dẫn đến thực trạng việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường của Hiệu trưởng để từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả. Vì vậy, có thể chọn lọc một số nội dung để kế thừa nghiên cứu các biện pháp quản lý đối với cấp mầm non trên địa bàn tỉnh Quảng Nam Đến nay trên thực tế chúng tôi thấy rằng trên địa bàn huyện Bắc Trà My tỉnh Quảng Nam việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong các nhà trường chưa được 7 sâu sát, chặt chẽ ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục trong nhà trường. Vì vậy, công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn trên địa bàn huyện Bắc Trà My tỉnh Quảng Nam là cấp thiết cần được quan tâm, nghiên cứu và sẽ xây dựng các biện pháp quản lý hiệu quả, khả thi, phù hợp với điều kiện của địa phương nhằm nâng cao chất lượng quản lý và chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh. Các khái niệm chính của đề tài 1.
Khái niệm Quản lý Từ khi xã hội loài người được hình thành, hoạt động tổ chức, quản lý đã được quan tâm. Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công lao động nhằm đạt được hiệu quả cao hơn. Đó là hoạt động giúp cho người đứng đầu tổ chức phối hợp sự nổ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Quản lý là một dạng lao động xã hội gắn liền và phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của loài người.
Quản lý là dạng lao động đặc biệt, nó đòi hỏi có tính khoa học và nghệ thuật cao; là sản phẩm có tính lịch sử, tính đặc thù của xã hội. Nghiên cứu về quản lý, Karl Marx viết: “Bất cứ lao động trực tiếp hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn đều yêu cầu phải có sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân. Sự chỉ đạo đó phải là những chức năng chung, tức là những chức năng phát sinh từ sự khác nhau giữa sự vận động chung của cơ thể sản xuất với những vận động cá nhân của những khí quan độc lập hợp thành cơ thể sản xuất đó. Bất cứ lao động nào có tính xã hội, cộng đồng được thực hiện ở qui mô nhất định đều cần ở chừng mực nhất định sự quản lý, giống như người chơi vĩ cầm một mình thì tự điều khiển còn một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng” [15, tr.
Chúng ta có thể hiểu lao động xã hội và quản lý không tách rời nhau và quản lý là lao động điều khiển lao động chung. Khi lao động xã hội đạt đến qui mô phát triển nhất định thì sự phân công lao động tất yếu sẽ dẫn đến việc tách quản lý thành một hoạt động đặc biệt. Lúc đó xã hội hình thành một bộ phận trực tiếp sản xuất, một bộ phận khác chuyên hoạt động quản lý, hình thành nghề quản lý. Quan niệm về quản lý có nhiều cách thể hiện: Theo từ điển tiếng Việt thông dụng – Nhà xuất bản Giáo dục, 1998, thuật ngữ quản lý được định nghĩa: “Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan”.
Quản lý là một hoạt động có chủ đích, được tiến hành bởi một chủ thể quản lý nhằm tác động lên khách thể quản lý để thực hiện các mục tiêu xác định của công tác quản lý. Trong mỗi chu trình quản lý, chủ thể tiến hành những hoạt động theo các chức năng quản lý như: xác định mục tiêu, các chủ trương, chính sách, hoạch định kế hoạch, tổ chức chỉ đạo thực hiện, điều hòa, phối hợp, kiểm tra và huy động, sử dụng các nguồn lực cơ bản như: Tài lực, vật lực, nhân lực, … để thực hiện các mục tiêu, mục đích mong muốn trong bối cảnh và thời gian nhất định. Khái niệm quản lý còn có rất nhiều định nghĩa khác nhau: 8 Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể của những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”[26]. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Công tác quản lý lãnh đạo một tổ chức xét cho cùng là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau: Quản và Lý.
Quá trình “Quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái ổn định, quá trình “Lý” gồm việc sửa sang sắp xếp, đổi mới đưa vào thế “phát triển”. Phạm Minh Hạc: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể người lao động nói chung (khách thể quản lý), nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến”. [16] Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu. Quản lý một hệ thống là một quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định.
Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn”.