Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng xác định: "Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá". [14] Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã khẳng định "Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học".[16] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng lại tiếp tục khẳng định: "Đổi mới chính sách, cơ chế tài chính, huy động sự tham gia đóng góp của toàn xã hội; nâng cao hiệu quả đầu tư để phát triển giáo dục và đào tạo. Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo, ngân sách nhà nước chi cho giáo dục và đào tạo tối thiểu ở mức 20% tổng chi ngân sách; nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước… Tiếp tục thực hiện mục tiêu kiên cố hoá trường, lớp học; từng bước hiện đại hoá cơ sở vật chất - kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng công nghệ thông tin".
Xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia ở các cấp học, bậc học là một trong những giải pháp chính nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường, góp phần "nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài" đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Xác định nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia, trong những năm qua, Bộ GDĐT đã ban hành các văn bản về xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia cho từng cấp học, bậc học, đặc biệt đối với bậc trung học, Bộ GDĐT đã ban hành các văn bản pháp quy như: Quyết định số 27/2001/QĐ-BGD&ĐT ngày 05/7/2001 của Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành Quy chế công nhận trường trung học đạt chuẩn quốc gia giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2010. Quyết định số 08/2005/QĐ-BGD&ĐT ngày 14/3/2005 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của quy chế công nhận trường trung học đạt chuẩn quốc gia (giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2010) ban hành kèm theo Quyết định số 27/2001/QĐ- 6 BGD&ĐT ngày 05/7/2001 của Bộ trưởng Bộ GDĐT. Công văn số 3481/GDTrH ngày 06/5/2005 của Bộ GDĐT về việc hướng dẫn xây dựng trường trung học đạt chuẩn quốc gia.
Thông tư số 06/2010/TT-BGDĐT ngày 26/02/2010 của Bộ GDĐT ban hành Quy chế công nhận trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học đạt chuẩn quốc gia. Thông tư 47/2012/TT-BGDĐT ngày 07/12/2012 của Bộ GDĐT Ban hành Quy chế công nhận trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học đạt chuẩn quốc gia. Thông tư 18/2018/TT-BGDĐT ngày 22/8/2018 của Bộ GDĐT ban hành Quy định về kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốc gia đối với trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học. Quyết định số 32/2004/QĐ-BGDĐT ngày 24/9/2004 ngày của Bộ trưởng Bộ GDĐT về việc ban hành Quy chế công nhận phòng học bộ môn trường trung học đạt chuẩn quốc gia.
Quyết định số 37/2008/QĐ-BGDĐT ngày 16/7/2008 ngày của Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành Quy định về phòng học bộ môn. Thông tư 13/2020/TT-BGDĐT ngày 26/5/2020 của Bộ GDĐT ban hành Quy định tiêu chuẩn cơ sở vật chất các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học. Thông tư 14/2020/TT-BGDĐT ngày 26/5/2020 của Bộ GDĐT ban hành Quy định phòng học bộ môn của cơ sở giáo dục phổ thông. Quyết định số 01/2003/QĐ-BGDĐT ngày 02/01/2003 của Bộ trưởng Bộ GDĐT về việc ban hành tiêu chuẩn quy định thư viện trường phổ thông.
Trong thời gian qua, với sự cố gắng của toàn ngành trong việc triển khai thực hiện công tác xây dựng trường THCS đạt chuẩn quốc gia và đã đạt được những kết quả tích cực, góp phần tạo sự ổn định, phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Trên cơ sở các văn bản pháp quy về giáo dục trung học và thực tế công tác xây dựng trường trung học đạt chuẩn quốc gia đã có một số bài viết và công trình nghiên cứu khoa học về việc xây dựng trường trung học đạt chuẩn quốc gia. Trong những năm gần đây, có một số công trình nghiên cứu cụ thể về các nội dung này như: Bài viết "Xây dựng trường THCS đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2001-2010" của Hà Thế Truyền trên tạp chí Giáo dục. [20] Luận văn thạc sĩ: Biện pháp quản lý công tác xã hội hóa giáo dục trong việc xây dựng trường trung học phổ thông đạt chuẩn quốc gia ở tỉnh Quảng Bình, Huế của Trần Ngọc An, năm 2010.
[38] 7 Luận văn thạc sĩ: Xây dựng trường trung học cơ sở đạt chuẩn quốc gia ở huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, Thái Nguyên của Tạ Quốc Tịch, năm 2010. [32] Luận văn thạc sĩ: Quản lý xây dựng trường trung học phổ thông đạt chuẩn quốc gia tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam, Đà Nẵng của Thái Văn Thanh, năm 2014. [34] Luận văn thạc sĩ: Biện pháp quản lý quá trình xây dựng trường trung học phổ thông đạt chuẩn quốc gia huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế của Nguyễn Công Nam, năm 2015. [25] Luận văn thạc sĩ: Quản lý các trường Trung học cơ sở huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận trường chuẩn quốc gia của Hoàng Minh Phương, năm 2017.
[21] Các công trình nghiên cứu trên đều tập trung vào một số nội dung xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia có ý nghĩa lý luận và thực tiễn ở từng địa phương. Cơ bản các địa phương đều có cơ cấu tổ chức bộ máy hệ thống giáo dục giống nhau, nhưng trong quá trình hoạt động lại rất đa dạng và phong phú. Vì mỗi địa phương có sự khác biệt về điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội, thực trạng giáo dục nên các biện pháp để xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia có sự khác biệt. Vì vậy, việc nghiên cứu thực tế ở các trường THCS nhằm đưa ra các biện pháp phù hợp với thực tế địa phương là hết sức cần thiết.
Hiện nay, ở huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam chưa có tác giả nào nghiên cứu vấn đề này, do vậy với đề tài nghiên cứu này, chúng tôi mong muốn đưa ra một hệ thống các biện pháp xây dựng trường THCS đạt chuẩn quốc gia phù hợp với đặc điểm tình hình của huyện có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm Nói đến hoạt động quản lý, người ta thường nhắc đến ý tưởng sâu sắc của C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một nghệ sỹ vĩ cầm thì tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng”.
Từ khi xã hội loài người được hình thành, hoạt động tổ chức, quản lý đã được quan tâm. Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công lao động nhằm đạt được hiệu quả cao hơn. Đó là hoạt động giúp cho người đứng đầu tổ chức phối hợp sự nổ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng nhằm đạt được mục tiêu đề ra.Mác đã viết: “Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở qui mô tương đối lớn đều cần đến một chừng mực nhất định của sự quản lý”. Trong nghiên cứu khoa học, có rất nhiều quan niệm về quản lý theo những cách tiếp cận khác nhau.
Chính vì sự đa dạng về cách tiếp cận, dẫn đến sự phong phú về quan niệm. Sau đây là một số khái niệm thường gặp: Theo từ điển giáo dục học, “quản lý là hoạt động tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [41] Theo Từ điển Tiếng Việt (2009): Quản lý là “tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định”[40]. Như vậy, quản lý là một quá trình điều khiển, là chức năng của những hệ thống có tổ chức với bản chất khác nhau, nó bảo toàn cấu trúc, duy trì hoạt động, quản lý là sự tác động hợp khách quan làm cho hệ thống đó vận động, vận hành và phát triển. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể của những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”[26].
Tác giả Đặng Quốc Bảo khẳng định: "Quản lý là sự tác động, liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý về mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế,… bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển đối tượng"[19]. Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: "Quản lý có nghĩa là tiến hành một công việc, là làm cho một sự kiện nảy sinh, là quá trình lôi cuốn tất cả mọi người vào hoạt động của họ trong tổ chức. Quản lý là hoạt động chung của toàn bộ tổ chức"[27].