Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý xây dựng, đánh giá chƣơng trình môn học trong học chế tín chỉ. - Chương 2: Quản lý xây dựng chƣơng trình môn học trong học chế tín chỉ. - Chương 3: Quản lý đánh giá chƣơng trình môn học trong học chế tín chỉ. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG, ĐÁNH GIÁ CHƢƠNG TRÌNH MÔN HỌC TRONG HỌC CHẾ TÍN CHỈ 1.
Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề Phát triển chƣơng trình giáo dục là một ngành khoa học đã đƣợc các nhà khoa học, chuyên gia chƣơng trình của nhiều nƣớc trên thế giới đầu tƣ nghiên cứu nhiều năm nay. Trải qua hơn 100 năm phát triển, ngành khoa học này đã nghiên cứu hàng chục mô hình phát triển chƣơng trình giáo dục, phản ánh trung thực từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội, trong từng thời đại mà nó đáp ứng. Nhƣ vậy, phát triển chƣơng trình giáo dục cũng nhƣ chƣơng trình môn học là lĩnh vực nghiên cứu có bề dày lịch sử, là công việc thƣờng xuyên đối với các trƣờng đại học tiên tiến, song đối với nƣớc ta lĩnh vực này vẫn còn là mới mẻ. Có nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực phát triển chƣơng trình giáo dục nói chung, sau đây là nét khái quát về một số công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nƣớc liên quan gần với vấn đề nghiên cứu của luận án.
+ Nghiên cứu ở nước ngoài Trƣớc hết phải đề cập đến tài liệu “Xây dựng và đánh giá môn học và chương trình học” [102] của Robert M. Tác giả đã trình bày và phân tích các vấn đề về xây dựng chƣơng trình, chƣơng trình môn học theo quan điểm lấy ngƣời học làm trung tâm; quan hệ giữa mục tiêu, môn học, chƣơng trình và giảng dạy; và thực thi, đánh giá và cải tiến chƣơng trình giáo dục và chƣơng trình môn học. Trong tài liệu “Chương trình: Những cơ sở, nguyên tắc, và chính sách xây dựng” [87] của Allan C. Ornstein và Francis P.
Hunkins (1998), các tác giả đã tổng thuật khá toàn diện về: 1) Các cơ sở xây dựng chương trình (cơ sở triết học, lịch sử, tâm lý học, xã hội) cùng hệ thống lý luận về chương trình; 2) Phát triển chương trình giáo dục (thiết kế xây dựng, thực thi và đánh giá chương trình); và 3) Các chính sách và khuynh hướng phát triển chương trình. Những vấn đề này cũng đƣợc tìm thấy trong công trình “Chương trình: các phương pháp tiếp cận và vấn đề đang tiếp diễn” [89] của Collin J. Marsh và George Willis (2003). Tác giả Susan Tooshey (1999) trong cuốn “Thiết kế môn học trong giáo dục đại học” [105] đã trình bày về mô hình, phƣơng pháp 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thiết kế môn học trong GDĐH và các chiến lƣợc giảng dạy trong thực thi chƣơng trình môn học.
Trong công trình rất nổi tiếng “Xây dựng chương trình học” (Developing the Curriculum) [71], tác giả Peter F. Oliva đã phân tích một cách toàn diện về triết lý, mục đích giáo dục; các vấn đề lý luận và quá trình xây dựng chƣơng trình học (thiết kế, thực thi và đánh giá); các mô hình xây dựng chƣơng trình học; phân tích mối quan hệ giữa chƣơng trình học và giảng dạy. Đặc biệt, tác giả đã đƣa ra quan điểm về phát triển chƣơng trình của chính tác giả, một mô hình phát triển chƣơng trình đƣợc cho là toàn diện nhất, bởi lẽ mô hình của tác giả đã gắn kết quá trình phát triển chƣơng trình với quá trình giảng dạy (thực hiện chƣơng trình). Vấn đề về thiết kế, xây dựng và đánh giá chƣơng trình giáo dục và chƣơng trình môn học đƣợc phân tích làm sáng tỏ trong nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, chuyên gia chƣơng trình nổi tiếng khác nhƣ: tác giả Hilda Taba (1962) trong “Xây dựng chương trình: Lý luận và thực tiễn”; Kelly A.V (1977) trong “Chương trình: những vấn đề lý luận và thực tiễn”; tác giả Tanner, Daniel and Laurel (1995) trong “Xây dựng chương trình: từ lý luận đến thực tiễn”; và nhiều tác giả khác.
+ Nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, trong những năm gần đây số lƣợng công trình nghiên cứu về khoa học phát triển chƣơng trình giáo dục cũng đã nhiều, song phần lớn chỉ ở mức độ tài liệu tham khảo cho giảng dạy và học tập, các bài báo hoặc báo cáo khoa học tại các hội nghị khoa học. Tác giả Lê Viết Khuyến trong nhiều bài viết đã phân tích làm sáng tỏ một số vấn đề về chƣơng trình đào tạo, thiết kế nội dung chƣơng trình, tổ chức triển khai chƣơng trình đào tạo bậc đại học trong học chế tín chỉ và đổi mới phƣơng thức quản lý nhà nƣớc về chƣơng trình nội dung đào tạo đại học và cao đẳng theo tinh thần Luật giáo dục [45]. Trong bài viết cho chƣơng trình tập huấn về phƣơng thức đào tạo theo tín chỉ tại Đại học Quốc gia Hà Nội “Cấu trúc lại chương trình đào tạo để chuyển từ đào tạo theo niên chế sang chương trình đào tạo theo tín chỉ ở các trường đại học hiện nay” tác giả Ngô Doãn Đãi đã phân tích đặc điểm của học chế tín chỉ, yêu cầu của học chế tín 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chỉ đối với việc cấu trúc nội dung, phân bổ thời lƣợng chƣơng trình đào tạo và nêu các yêu cầu để có đƣợc chƣơng trình đào tạo phù hợp với học chế tín chỉ. Những vấn đề về chƣơng trình ĐT, tổ chức xây dựng và quản lý chƣơng trình ĐT trong học chế tín chỉ đƣợc đề cập và phân tích trong một số bài viết khác của tác giả Lâm Quang Thiệp, Lê Viết Khuyến và một số tác giả khác.
Trong hai bài viết “Cơ sở khoa học của việc xây dựng chương trình đào tạo đại học và sau đại học” và “Chương trình chi tiết và ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm môn học là công cụ để đổi mới phương pháp dạy và học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo” đăng tại kỷ yếu Hội thảo “Xây dựng chƣơng trình đào tạo đại học” [83] năm 2003, tác giả Lê Đức Ngọc đã đề cập và phân tích nội hàm chất lƣợng đào tạo đại học, các nguyên tắc xây dựng và phát triển chƣơng trình đào tạo; vai trò chƣơng trình môn học trong quản lý, giảng dạy, học tập và nội dung chƣơng trình môn học. Cũng trong kỷ yếu Hội thảo này, trong bài viết “Xây dựng chương trình đào tạo hướng đến rèn luyện kỹ năng” [83] tác giả Lê Văn Hảo đã đề cập đến thực trạng về xây dựng chƣơng trình đào tạo bậc đại học ở Việt Nam và đề xuất về xây dựng chƣơng trình đào tạo hƣớng đến tích hợp rèn luyện các kỹ năng cần thiết đối với ngƣời tốt nghiệp đại học, đây cũng là ý tƣởng mới trong xây dựng chƣơng trình đào tạo ở thời điểm đó. Đã có nhiều tài liệu, bài viết về đánh giá chƣơng trình đào tạo, trong đó các tác giả cũng đề cập đến tiêu chí đánh giá, qui trình đánh giá chƣơng trình. Tác giả Nguyễn Đức Chính trong tài liệu “Chương trình đào tạo và phát triển chương trình đào tạo” (2007) đã phân tích các giai đoạn phát triển chƣơng trình đào tạo, đề xuất các tiêu chí đánh giá chƣơng trình đào tạo: 1) Tính trình tự; 2) Tính gắn kết; 3) Tính thích hợp; 4) Tính cân đối; 5) Tính cập nhật; và 6) Tính hiệu quả [21].
Trong bài viết “Một số vấn đề cần quan tâm khi xây dựng chương trình đào tạo đại học” [83], tác giả Phùng Rân đã phân tích các nguyên tắc cơ bản trong xây dựng chƣơng trình và đề xuất 5 tiêu chí mà chƣơng trình đào tạo bậc đại học cần đáp ứng: 1) Phù hợp với sự phân cấp, phân luồng trong hệ thống giáo dục quốc dân; 2) Phù hợp với trình độ khoa học kỹ thuật, công nghệ trong nước; 3) Đào tạo lực lượng lao động phù hợp với sự phân công 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com lao động xã hội; 4) Đáp ứng yêu cầu chủ động hội nhập nền kinh tế khu vực và thế giới; 5) Đáp ứng tính liên thông tạo điều kiện thuận lợi cho người học. Tác giả Trần Khánh Đức với bài viết “Phát triển và đánh giá chương trình đào tạo giáo viên trong nền giáo dục hiện đại” [30] trong kỷ yếu Hội thảo “Đổi mới phƣơng pháp dạy học và phƣơng pháp đánh giá đối với giáo dục phổ thông, cao đẳng và đại học sƣ phạm”, đã đề cập đến 6 tiêu chí đánh giá chƣơng trình đó là: 1) Tính định hướng mục tiêu; 2) Tính hệ thống; 3) Tính hiện đại; 4) Tính hiệu quả; 5) Tính khả thi; và 6) Khả năng cập nhật và đánh giá liên tục trong quá trình thực hiện. Trong luận án tiến sĩ “Nghiên cứu đánh giả thẩm định chương trình giáo dục đại học” [41] tác giả Trần Thị Hoài đã đề xuất 4 tiêu chuẩn gồm 16 tiêu chí đánh giá thẩm định chƣơng trình giáo dục đại học, bốn tiêu chuẩn đó là: 1) Mục tiêu của chƣơng trình giáo dục đại học; 2) Nội dung của chƣơng trình; 3) Thời lƣợng của chƣơng trình; và 4) Các điều kiện thực hiện chƣơng trình. Bốn tiêu chuẩn này chính là 4 yếu tố cấu trúc nên chƣơng trình đào tạo đại học.
Đồng thời, trong luận án tác giả còn đề xuất 6 tiêu chí dùng để đánh giá thẩm định đề cƣơng môn học: 1) Tiêu chí 1: Thông tin chung về môn học; 2) Tiêu chí 2: Mục tiêu của môn học; 3) Tiêu chí 3: Nội dung môn học; 4) Tiêu chí 4: Hình thức tổ chức dạy học; 5) Tiêu chí 5: Hình thức kiểm tra – đánh giá; và 6) Tiêu chí 6: Học liệu. Các tiêu chí dùng để đánh giá thẩm định đề cƣơng môn học chính là các yếu tố thành phần cấu trúc đề cƣơng môn học. Các tiêu chí đánh giá chất lƣợng chƣơng trình đào tạo đại học đƣợc đề cập đến trong một số tài liệu và công trình của các nhà khoa học và tổ chức khác nhƣ: Bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lƣợng giáo dục trƣờng đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành năm 2007; Tiêu chuẩn kiểm định chất lƣợng chƣơng trình đào tạo do Đại học Quốc gia Hà Nội ban hành năm 2007.