CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC.1 Một số khái niệm cơ bản về quản lý vốn đâu tư xây dựng cơ bản. a, Khái niệm xây dựng cơ bản và đầu tư xây dựng cơ bản. Xây dựng cơ bản là việc xây dựng các công trình hạ tầng ở rất nhiều lĩnh vực khác nhau hiện nay, các công trình hạ tầng kỹ thuật, các công trình hạ tầng cơ sở kinh tế-xã hội với những công trình mang tính xây dựng như công trình thủy lợi,thủy điện, các công trình giao thông cầu cống, xây dựng nhà cửa,…. Đầu tư xây dựng cơ bản là việc sử dụng vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng nhằm mục đích tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế – xã hội.
Như vậy, XDCB và đầu tư XDCB là những hoạt động với chức năng tạo ra TSCĐ cho nền kinh tế thông qua các hình thức xây dựng mới, mở rộng, hiện đại hóa hoặc khôi phục các tài sản cố định. Nguồn vốn đầu tư cơ bản từ ngân sách nhà nước Vốn đầu tư được hiểu là toàn bộ chi phí mà nhà đầu tư bỏ ra để thực hiện hoạt động đầu tư, được hình thành từ hai nguồn chính là nguồn vốn trong nước và nguồn vốn nước ngoài Nguồn vốn nước ngoài bao gồm: Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (chủ yếu là ODA); Nguồn tín dụng từ các ngân hàng thương mại quốc tế; Nguồn từ thị trường vốn quốc tế; Nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Nguồn vốn trong nước bao gồm: Nguồn vốn NSNN; Nguồn vốn tư nhân; Nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước và nguồn vốn đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước. Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền SVTH: Trần Thị Thương 4 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Trần Văn Hoà quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước theo quy định tại khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015.
Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương: Ngân sách trung ương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ương. Ngân sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương. Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước là vốn của ngân sách nhà nước được cân đối trong dự toán ngân sách nhà nước hàng năm từ các nguồn thu trong nước, nước ngoài (bao gồm vay nước ngoài của Chính phủ và vốn viện trợ của nước ngoài cho chính phủ, các cấp chính quyền và các cơ quan nhà nước) để cấp phát và cho vay ưu đãi về đầu tư xây dựng cơ bản. Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước.
Quản lý là việc quản trị của một tổ chức, cho dù đó là một doanh nghiệp, một tổ chức phi lợi nhuận hoặc cơ quan chính phủ. Quản lý bao gồm các hoạt động thiết lập chiến lược của một tổ chức và điều phối các nỗ lực của nhân viên (hoặc tình nguyện viên) để hoàn thành các mục tiêu của mình thông qua việc áp dụng các nguồn lực sẵn có, như tài chính, tự nhiên, công nghệ và nhân lực. Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động XDCB của con người; do các cơ quan trong hệ thống hành pháp và hành chính thực hiện; nhằm hỗ trợ các chủ đầu tư thực hiện đúng vai trò, chức năng, nhiệm vụ của người đại diện sở hữu vốn Nhà nước trong các dự án đầu tư; ngăn ngừa các ảnh hưởng tiêu cực của dự án; kiểm tra, kiểm soát, ngăn ngừa các hiện tượng 6 tiêu cực trong việc sử dụng vốn Nhà nước nhằm tránh thất thoát, lãng phí.Nguyên tắc quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước. Bao gồm 4 nguyên tắc chính: Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả SVTH: Trần Thị Thương 5 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Trần Văn Hoà Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả là một trong những nguyên tắc quan trọng hàng đầu của quản lý vốn ĐTXD từ NSNN vì nguồn lực thì có giới hạn nhưng nhu cầu luôn vô hạn vì thế cần phải xây dựng kế hoạch chi tiêu phù hợp, xác định các dự án ưu tiên làm sao cho tổng số chi có hạn nhưng khối lượng công việc được hoàn thành nhiều nhất có thể.
Nguyên tắc tập trung, dân chủ. Quyết định của cấp trên, của trung ương buộc cấp dưới, địa phương phải thực hiện. Đây là biểu hiện của sự tập trung quyền lực vào cơ quan trung ương. Đồng thời dân chủ trong việc chủ động, sáng tạo trong thực hiện của các cấp địa phương.
Mọi vấn đề quan trọng của cơ quan nhà nước đều được đưa ra thảo luận tập thể và quyết định theo đa số. Nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa các lợi ích. Sự thống nhất về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội là một nguyên tắc cơ bản trong quản lý đầu tư. Trong quá trình phát triển kinh tế luôn xem xét đến lợi ích chính trị, xã hội.
Các lĩnh vực này phải đi song hành với nhau, tạo sự phát triển bền vững trong thời gian tới. Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo vùng. Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo vùng đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa quản lý theo ngành và quản lý theo vùng lãnh thổ trên tất cả mọi lĩnh vực kinh tế. Cả 2 chiều quản lý phải có trách nhiệm chung trong việc thực hiện mục tiêu của ngành cũng như của vùng.Các đơn vị phải chịu sự quản lý của Bộ (Ngành) đồng thời phải chịu sự quản lý của chính quyền địa phương.Có sự phân công trách nhiệm, quyền hạn rõ ràng giữa các cơ quan quản lý.Đặc điểm của quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước.
- Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN gắn liền với định hướng phát triển kinh tế xã hội của đất nước, của địa phương theo từng thời kỳ. Mặc dù chiếm tỉ trọng lớn trong tổng chi NSNN nhưng cơ cấu chi đầu tư phát triển của NSNN lại không ổn định qua các năm cũng như qua từng thời kì phát triển kinh tế-xã hội. Chi cho đầu tư XDCB theo lĩnh vực thường có sự thay đổi theo từng SVTH: Trần Thị Thương 6 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Trần Văn Hoà thời kì. Ví dụ như một thời kì tập trung chi cho lĩnh vực xây dựng hạ tầng giao thông thì thời ki sau sẽ chi cho lĩnh vực khác.
- Quản lý vốn XDCB từ NSNN gắn liền với quyền lực của Nhà nước. Chủ thể sở hữu của vốn đầu tư XDCB từ NSNN là nhà nước. Do đó, vốn đầu tư được nhà nước quản lý, điều hành sử dụng theo các quy định của luật NSNN và các quy định pháp luật khác. - Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN mang tính đặc thù.
Vốn đầu tư XDCB từ NSNN về cơ bản không vì mục tiêu lợi nhuận, được sử dụng vì mục tiêu chung của mọi người, lợi ích lâu dài cho một số ngành, địa phương và cho toàn bộ nền kinh tế. Vốn đầu tư XBCB tập trung chủ yếu để phát triển cơ sở hạ tầng kĩ thuật hoặc định hướng đầu tư vào những ngành, lĩnh vực chiến lược. Vai trò của quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước Một là, quản lý vốn XDCB từ NSNN có vai trò to lớn đối với quá trình thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Các dự án đầu tư XDCB từ NSNN chủ yếu là các dự án xây dựng hệ thống hạ tầng kĩ thuật vật chất, tạo điều kiện phát triển kinh tế-xã hội.
VĐT XDCB từ NSNN góp phần quan trọng trong việc xây dựng và phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật, hình thành kết cấu hạ tầng chung đất nước như giao thông,trường học,. Hai là, quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu của nền kinh tế theo hướng tích cực. Quản lý vốn đầu tư XDCB từ ngân sách nhà nước trong những năm qua đã góp phần quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng ngành công nghiệp, tăng dần và cơ cấu lại ngành dịch vụ, giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp. Ba là, về cơ cấu lãnh thổ, đầu tư XDCB có tác dụng giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ.
Thông qua việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế đã giải quyết được những mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ như rút ngắn khoảng cách thu nhập giữa nông thôn và thành thị, hệ thống giao thông,. SVTH: Trần Thị Thương 7 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Trần Văn Hoà Bốn là, quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN góp phần phát triển con người và giải quyết vấn đề xã hội. Thông qua việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, các cơ sở sản xuất-kinh doanh và các công trình văn hóa-xã hội góp phần quan trọng trong việc giải quyết việc làm, nâng cao mức sống cho người dân, góp phần xóa đói giảm nghèo ở các nông thôn, vùng sâu,vùng xa. Năm là, quản lý vốn XDCB từ NSNN là công cụ kinh tế quan trọng để Nhà nước trực tiếp tác động điều tiết vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giữ vững vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước.
Nguồn vốn đầu tư XDCB từ nhà nước thực sự có vai trò chủ đạo, thu hút và làm cho các nguồn vốn của xã hội được huy động cho đầu tư phát triển nhanh chóng. Nội dung và quy trình của quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước 1.Nội dung quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước. Lập kế hoạch vốn đầu tư. Kế hoạch vốn đầu tư XDCB là công cụ quản lý nhà nước quan trọng trong dự toán chi NSNN hàng năm.