phần mở đầu, kết luận, kiến nghị và các phụ lục, nội dung chính của Luận văn đƣợc kết cấu thành 03 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nƣớc về văn hóa - thông tin Chƣơng 2. Thực trạng công tác quản lý nhà nƣớc về văn hóa - thông tin trên địa bàn huyện Ba Vì thành phố Hà Nội Chƣơng 3. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nƣớc về văn hóa - thông tin tại huyện Ba Vì thành phố Hà Nội.
8 Luan van CHƢƠNG 1 CƠ CỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ VĂN HÓA THÔNG TIN 1.1 Cơ sở lý luận về văn hóa-thông tin 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Văn hóa Văn hóa là một khái niệm đa nghĩa, thuật ngữ văn hóa đƣợc mọi ngƣời trên thế giới sử dụng rất phổ biến, nhƣng để đi đến giải thích về văn hóa lại là một việc rất phức tạp. Các dân tộc đều có những quan niệm ít nhiều gần với nhau để hiểu về thuật ngữ văn hóa, chủ yếu là những điều đƣợc phản ánh qua nếp sống của họ. Văn hóa (Cutulre) ngay từ nguồn gốc đã mang ý nghĩa khai phá, là cái đẹp mang tính giáo hóa con ngƣời, là hình thức tổ chức xã hội, là giá trị vật chất lẫn tinh thần do con ngƣời từng xã hội cụ thể tạo ra để chỉ trình độ phát triển về vật chất lẫn tinh thần nhằm phục vụ cho cuộc sống của họ. Tổ chức văn hóa- khoa học- giáo dục liên hiệp quốc (UNESCO) vào năm 1994 đã đề cập về văn hóa nhƣ sau: “Văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ, xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội.
Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng… Văn hóa đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân. Chính văn hóa làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lí tính, có óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý. Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện, ý thức được bản thân, tự biết mình là một phương án chưa hoàn thành đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không mệt mỏi những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên những công trình 9 Luan van vượt trội lên trên bản thân, những vấn đề về văn hóa”. Trong tiếng Việt, văn hóa đƣợc dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ học thức, trình độ văn hóa, lối sống, nếp sống văn hóa.
Theo nghĩa chuyên biệt văn hóa chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn. Trong khi theo nghĩa rộng thì văn hóa bao gồm tất cả từ những sản phẩm tinh vi hiện đại cho đến tín ngƣỡng, phong tục, lối sống, lao động… Chính với cách hiểu rộng này, văn hóa mới là đối tƣợng đích thực của văn hóa học. Có rất nhiều định nghĩa về văn hóa: “Văn hóa là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử của dân tộc, nó làm nên sức sống mãnh liệt giúp dân tộc Việt Nam vƣợt qua bao sóng gió và thác ghềnh tƣởng chừng nhƣ không thể vƣợt qua đƣợc để không ngừng phát triển và lớn mạnh” (Phạm Văn Đồng). Trong cuốn cơ sở văn hóa Việt Nam, PGS-TS Trần Ngọc Thêm cho rằng “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con ngƣời sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tƣơng tác giữa con ngƣời với môi trƣờng tự nhiên và xã hội”[51].
Theo Edouard Herriot thì “ Văn hóa là cái gì còn lại khi ngƣời ta quên đi tất cả, là cái vẫn thiếu khi ngƣời ta đã học tất cả”. Ở Việt Nam, chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Vì lẽ sinh tồn cũng nhƣ mục đích của cuộc sống, loài ngƣời mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặt ăn, ở và các phƣơng thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa”. Nhƣ vậy, văn hóa không phải là một lĩnh vực riêng biệt, văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con ngƣời sáng tạo ra, văn hóa là chìa khóa của sự phát triển.2 Thông tin Theo từ điển Tiếng Việt, “Thông tin (inform)” có nghĩa là thông báo tin tức.
Tin tức chính là tất cả những gì mang lại hiểu biết cho con ngƣời. Con ngƣời 10 Luan van luôn có nhu cầu thu thập tin tức bằng nhiều cách khác nhau: đọc báo, nghe đài, xem truyền hình, giao tiếp với ngƣời khác… Thông tin giúp làm tăng hiểu biết của con ngƣời, là nguồn gốc của nhận thức và là cơ sở của quyết định.3 Quản lý Quản lý là một khái niệm có nội hàm rất rộng. Từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, ở mỗi lĩnh vực hoạt động ngƣời ta có thể đƣa ra những khái niệm khác nhau về quản lý. Theo Hán Việt từ điển cho rằng: “Quản lý là sự trông nom, coi sóc, quản thúc, bó buộc ai đó theo khuôn mẫu, quy định, nguyên tắc, luật pháp đã đề ra”.489] Quản lý là sự kết hợp của ba phƣơng diện: Thứ nhất, thông qua tập thể để thúc đẩy tính tích cực của cá nhân.
Thứ hai, điều hòa quan hệ giữa ngƣời với ngƣời, giảm mâu thuẫn giữa hai bên. Thứ ba, tăng cƣờng hợp tác hỗ trợ lẫn nhau, thông qua hỗ trợ để làm đƣợc những việc mà một cá nhân không thể làm đƣợc, thông qua hợp tác tạo ra giá trị lớn hơn giá trị cá nhân – giá trị tập thể. Trong hoạt động quản lý, phải có ít nhất một chủ thể quản lý (cá nhân hay cơ quan) và ít nhất một đối tƣợng quản lý (con ngƣời – một cá nhân hay nhiều ngƣời hoặc một bộ phận của giới vô sinh hay sinh vật) gián tiếp hay trực tiếp tiếp nhận sự tác động của chủ thể quản lý. Hoạt động quản lý bao giờ cũng nhằm đạt đƣợc một mục đích nhất định.
Các yếu tố khác tạo nên môi trƣờng của hệ thống, chính là khách thể của hoạt động quản lý. Tóm lại chúng ta có thể hiểu khái niệm về hoạt động quản lý nhƣ sau: Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng và khách thể quản lý bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm sử dụng 11 Luan van có hiệu quả nhất các nguồn lực, cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động.4 Quản lý nhà nước về văn hóa thông tin Có nhiều cách diễn đạt khác nhau, nhƣng thực chất của quản lý nhà nƣớc về văn hóa chính là sự định hƣớng, tạo điều kiện, tổ chức điều hành của nhà nƣớc, mục đích làm cho văn hóa phát triển the .28] 12 Luan van vi mô. Quản lý nhà nước về văn hóa – thông tin 1.1 Sự cần thiết của quản lý nhà nước về VHTT trên địa bàn huyện Nghị quyết Trung ƣơng 5 ( khóa VIII) nhấn mạnh: Phát triển chủ nghĩa yêu nƣớc và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cƣờng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và các hoạt động xã hội, vào từng ngƣời và từng gia đình, từng tập thể và từng cộng đồng, từng địa bàn dân cƣ, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con ngƣời, tạo ra trên đất nƣớc ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, vì mục tiêu dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, từng bƣớc tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội.[17] Quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong những năm qua khẳng định tính đúng đắn và tầm quan trọng của nghị quyết. Đây là cƣơng lĩnh văn hóa, chiến lƣợc của Đảng ta trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, cũng chính là đảm bảo định hƣớng xã hội chủ nghĩa của quá trình phát triển đất nƣớc. Nó có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thế giới ngày nay. Nghị quyết Trung ƣơng 5 ( khóa VIII) cũng đƣa ra 10 nhiệm vụ cụ thể đƣợc tóm tắt nhƣ sau: Xây dựng con ngƣời Việt Nam với những đức tính: Yêu nƣớc, tự hào dân tộc, đấu tranh vì độc lập dân tộc, có ý thức tập thể, có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, lao động chăm chỉ, thƣờng xuyên học tập, nâng cao trình độ… Xây dựng môi trƣờng văn hóa tạo ra ở các đơn vị cơ sở, khu tập thể, cơ quan, xí nghiệp, trƣờng học… 14 Luan van Phát triển sự nghiệp văn hóa nghệ thuật, phát triển sự nghiệp giáo dục đào tạo đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng, bảo tồn, phát huy và phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số, mở rộng hợp tác quốc tế về văn hóa, có chính sách văn hóa với tôn giáo, củng cố, xây dựng và hoàn thiện thể chế văn hóa mà nhiệm vụ cấp bách, trọng tâm là: Xây dựng tƣ tƣởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa lành mạnh trong xã hội. Đảng ta đã quyết tâm thực hiện đổi mới toàn diện trên mọi lĩnh vực của đất nƣớc, không chỉ riêng kinh tế mà còn cả văn hóa, giáo dục, y tế, con ngƣời là vốn quý nhất.
Nghị quyết của Đảng xuất phát từ tinh thần nhân văn sâu sắc nhằm phát triển con ngƣời toàn diện, xây dựng xã hội dân chủ công bằng, nhân ái, thiết lập mối quan hệ con ngƣời tốt đẹp và tiến bộ trong sản xuất cũng nhƣ trong đời sống để từ đó tăng hiệu quả gấp bội về kinh tế xã hội. Con ngƣời phát triển cao về trí tuệ, cƣờng tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức là động lực xây dựng xã hội mới, đồng thời là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.