CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề * Quốc tế: Trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều chuyên gia viết về quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý hoạt đông dạy và học.Trường học (nhà trường) là một bộ phận của GD và là đơn vị cơ sở của hệ thống giáo dục quốc dân, nơi trực tiếp thực thi các hoạt động dạy học, GD. Nhà trường là thực thể trung tâm của bất kì sự biến đổi nào trong hệ thống giáo dục. Nhà trường tự chủ giải quyết những vấn đề sư phạm - kinh tế - xã hội của mình với sự tham gia tích cực có trách nhiệm của những thực thể hữu quan ngoài nhà trường.
Cuốn sách: “ Phương pháp lãnh đạo & quản lý nhà trường hiệu quả” của nhà xuất bản Chính trị quốc gia đã khái quát nhiều lí luận về quản lý nhà trường trong đó nhấn mạnh: Vấn đề cải tiến và thực hiện hiệu quả các hoạt động tổ chức trong giảng dạy và học tập trong nhà trường để cải tiến trường học đề xuất hành động ”. Kônđacôp đã viết: “Chúng ta hiểu quản lý nhà trường (công việc nhà trường) là một hệ thống xã hội – sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời sống nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt kinh tế- xã hội, tổ chức - sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên”. 373] Theo Frederik Winslon Taylo ( 1856 – 1915), người Mỹ, được coi là “Cha đẻ của thuyết quản lý khoa học”, là một trong những người mở ra “Kỷ nguyên vàng” trong quản lý đã thể hiện tư tưởng cốt lõi của mình trong quản lý là: “Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hoá và đều phải 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quản lý chặt chẽ”. Ông cho rằng: “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất, rẻ nhất.” * Trong nước: Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý nhà trường phổ thông nói chung và quản lý các hoạt động chuyên môn trong nhà trường phổ thông nói riêng.
Có thể kể đến các công trình của các tác giả trong nước: Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Hà Sỹ Hồ, Nguyễn Văn Lê Tác giả Hà Sỹ Hồ và Lê Tuấn đã nhấn mạnh: Hiệu trưởng phải là người "Luôn luôn biết kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học (theo nghĩa rộng) với sự quản lý các quá trình bộ phận, hoạt động dạy và học các môn và hoạt động khác bổ trợ cho hoạt động dạy và học nhằm làm cho tác động giáo dục được hoàn chỉnh trọn vẹn". Theo tác giả Nguyễn Văn Lê: “Quản lý với tư cách là một hệ thống xã hội, là khoa học và nghệ thuật tác động vào từng thành tố của hệ bằng các phương pháp thích hợp, nhằm đạt các mục tiêu đề ra cho hệ và cho từng thành tố của hệ” [ 34, tr. Trong những năm gần đây, đã có nhiều đề tài luận văn thạc sĩ, nhiều tác giả nghiên cứu về quản lý nâng cao chất lượng hoạt động TCM. - “Các biện pháp quản lý nhằm phát huy hiệu quả hoạt động của tổ chuyên môn tại Trường THPT chuyên Bắc Giang” của Ngô Văn Bình (2006).
- “Biện pháp chỉ đạo hoạt động Tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Thạch Thất – Hà Nội ” của Nguyễn Thu Thủy (2013). - “Quản lý hoạt động Tổ chuyên môn ở trường THPT Đồng Bành tỉnh Lạng Sơn” của Hoàng Mạnh Hùng (2013). Các nghiên cứu trên nhìn chung đã bàn một số các biện pháp quản lý trên cơ sở quản lý hoạt động dạy học, Tổ chuyên môn trong nhà trường. Tuy nhiên, các tác giả chưa đề cập đến nhiều các các biện pháp quản lý để phát 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com huy được vai trò, khả năng, năng lực tự chủ của Tổ chuyên môn, các giải pháp quản lý xây dựng TCM để đáp ứng năng lực dạy học cho giáo viên trong giai đoạn hiện nay như dạy học tích hợp, dạy học liên môn, dạy học đáp ứng năng lực HS.
Vấn đề quản lý hoạt động Tổ chuyên môn là một vấn đề khó khăn, phức tạp nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học và chất giáo dục trong nhà trường. Tuy nhiên, việc nghiên cứu quản lý hoạt động Tổ chuyên môn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên chưa có tác giả hay đề tài nào nghiên cứu. Do đó, để góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động Tổ chuyên môn trên cơ sở nghiên cứu sơ lược cơ sở lý luận và thực trạng quản lý hoạt động Tổ chuyên môn ở trường THPT Nam Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên nên tôi chọn đề tài “Quản lý hoạt động của Tổ chuyên môn đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực dạy học cho giáo viên ở trường THPT Nam Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên” nhằm góp phần nâng cao chất lượng GD toàn diện của nhà trường và của tỉnh Hưng Yên. Một số khái niệm cơ bản * Quản lý Có rất nhiều khái niệm về “Quản lý” nhưng trong luận văn này theo tác giả thì “Quản lý” được hiểu như sau: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để dạt được mục tiêu đề ra.
* Chức năng quản lý Hiện nay, đa số các nhà nghiên cứu cho rằng Quản lý có bốn chức năng cơ bản và bốn khâu này có liên quan mật thiết với nhau gồm: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. - Chức năng kế hoạch hoá: là quá trình xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và lựa chọn các con đường, biện pháp, cách thức tốt nhất để đạt được mục tiêu đó. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Chức năng tổ chức: Là quá trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức. - Chức năng chỉ đạo: là quá trình tác động ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến hành vi và thái độ của những người khác (cấp dưới) thông qua các hoạt động: hướng dẫn, đôn đốc, động viên và thúc đẩy những người khác (cấp dưới) làm việc với hiệu quả cao nhằm đạt các mục tiêu đã đề ra.
- Chức năng kiểm tra: Kiểm tra là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá thực trạng, khuyến khích những cái tốt, phát hiện những sai phạm, điều chỉnh nhằm đạt tới những mục tiêu đặt ra và góp phần đưa toàn bộ hệ thống được quản lý lên một trình độ cao hơn Lập kế hoạch Kiểm tra Thông tin Tổ chức Chỉ đạo Sơ đồ 1. Mối quan hệ các chức năng trong chu trình quản lý * Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có ý thức, hợp quy luật của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống GD, đảm bảo sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất lượng. Quản lý giáo dục là sự tác động liên tục, có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên hệ thống giáo dục nhằm huy động, tổ chức, điều phối, 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.một cách hiệu quả các nguồn lực cho giáo dục và các hoạt động phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội * Quản lí nhà trường (trường học) Quản lý trường học là hoạt động của chủ thể quản lý, mà trực tiếp là hiệu trưởng thực hiện các chức năng quản lý nhằm tổ chức, lãnh đạo có hiệu quả các hoạt động giáo dục- dạy học với sự huy động và phối hợp tối đa các nguồn lực giáo dục để đạt được các mục tiêu giáo dục của nhà trường. * Tổ chuyên môn Tổ chuyên môn là một bộ phận, một đơn vị trong hệ thống cơ cấu tổ chức của nhà trường.
Các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiện chiến lược phát triển của nhà trường, chương trình giáo dục và các hoạt động giáo dục, các hoạt động khác hướng tới mục tiêu giáo dục. * Năng lực dạy học của giáo viên Theo quy định của Bộ giáo dục và đào tạo về năng lực dạy học của giáo viên gồm: Xây đựng kế hoạch dạy học; Bảo đảm kiến thức môn học; Bảo đảm chương trình môn học; Vận dụng các phương pháp dạy học; Sử dụng các phương tiện dạy học; Xây dựng môi trường học tập; Quản lý hồ sơ dạy học; Kiểm tra đánh giá kêt quả học tập của học sinh .17] * Tổ trưởng chuyên môn: Là người đứng đầu Tổ chuyên môn do Hiệu trưởng bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng về phân phối nguồn lực của tổ, hướng dẫn điều hành việc thực hiện các nhiệm vụ của Tổ chuyên môn theo quy định góp phần đưa nhà trường đạt đến các mục tiêu đã đề ra theo kế hoạch. Tổ trưởng chuyên môn là người chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng giảng dạy và lao động sư phạm của giáo viên trong phạm vi các môn học của tổ chuyên môn được phân công đảm trách. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com * Năng lực: “Năng lực” theo Từ điển tiếng Việt là khả năng đủ để làm một công việc nào đó hay “Năng lực” là những điều kiện được tạo ra hoặc vốn có để thực hiện một hoạt động nào đó.
Theo quan điểm của những nhà tâm lý học: Năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động, nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao. Nói một cách khoa học: Năng lực là tổng thể những thuộc tính độc đáo của một cá nhân phù hợp với một hoạt động nhất định và làm cho hoạt động đó đạt hiệu quả.