MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế hiện đại, thuế không chỉ là công cụ đảm bảo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước mà còn là một công cụ quan trọng của Nhà nước để quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới, thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước. Còn ở các nước đang phát triển như Việt Nam, thuế gián thu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu ngân sách Nhà nước, đặc biệt là thuế GTGT.
Thuế GTGT là một loại thuế tiến bộ, điều tiết rộng rãi hầu hết mọi đối tượng trong nhân dân, những người tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ chịu thuế. Do đó, thuế GTGT có vai trò rất to lớn trong mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội. Trong tiến trình hội nhập, thuế lại càng có vị thế lớn trong chiến lược toàn cầu hoá. Vì vậy, công tác quản lý thuế mặc nhiên trở thành mối quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia.
Những tri thức về thuế và quản lý thuế đang là nhu cầu thường trực không chỉ đối với các nhà quản lý, các doanh nhân, mà còn cần phổ cập đến tất cả mọi công dân, những ai đang chịu sự điều chỉnh của các sắc thuế hiện hành. Thuế GTGT là một sắc thuế có phạm vi áp dụng rất rộng, bao quát tất cả các tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trong xã hội và gần như tất cả các hàng hóa, dịch vụ đều thuộc diện chịu thuế GTGT, vì vậy công tác quản lý thuế GTGT đối với các tổ chức, cá nhân hiện tại vẫn còn gặp nhiều vướng mắc, bất cập về cả quy trình quản lý, ứng dụng công nghệ tin học, bố trí nguồn nhân lực, trình độ quản lý thuế của một số công chức thuế chưa đáp ứng được yêu cầu công cuộc cải cách hành chính, hiện đại hóa ngành thuế, tình trạng doanh nghiệp nợ đọng thuế, gian lận, trốn thuế hay số thuế nộp chưa phản ánh đúng quy mô hoạt động SXKD của doanh nghiệp. Cục Thuế tỉnh Sơn La theo Quyết định số 314 TC/QĐ/TCCB ngày 21/08/1990 của Bộ trưởng Bộ Tài chính trên cơ sở hợp nhất 3 tổ chức thu đó 1 2 là: Phòng thu quốc doanh - Chi cục thuế công thương nghiệp - phòng thuế nông nghiệp và chính thức đi vào hoạt động từ 1/10/1990. Với chức năng, nhiệm vụ là tổ chức thực hiện công tác quản lý thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác của ngân sách nhà nước thuộc phạm vi nhiệm vụ của ngành thuế trên địa bàn theo quy định của pháp luật và chịu sự chỉ đạo song trùng của Tổng cục Thuế và UBND tỉnh Sơn La.
Ra đời trong bối cảnh nền kinh tế của cả nước nói chung và Sơn La nói riêng gặp không ít khó khăn, với đặc điểm là một tỉnh niềm núi thuộc một trong 7 tỉnh đặc biệt khó khăn của cả nước nên điểm xuất phát thấp, kinh tế chủ yếu là tự cấp, tự túc. Đời sống của đại bộ phận dân cư còn khó khăn, cơ sở hạ tầng chưa phát triển, không có thế mạnh để phát triển về công nghiệp và du lịch nên nguồn thu rất nhỏ lẻ, rải rác. Địa bàn rộng, chia cắt nên ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả công tác thuế và gặp không ít khó khăn, thử thách. Cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn, toàn ngành chỉ có 200 cán bộ công chức, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ thuế còn thấp, phần lớp cán bộ thuế là bộ đội chuyển ngành và các ngành khác chuyển đến chưa qua đào tạo… những yếu tố đó đã tác động không nhỏ tới công tác thu ngân sách trên địa bàn.
Kể từ khi thành lập đến nay Cục thuế tỉnh Sơn La luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được giao, số thu cho ngân sách nhà nước năm sau luôn cao hơn năm trước. Sau 24 năm xây dựng và trưởng thành (từ năm 1990 đến năm 2014 ) số thu ngân sách đã tăng 180,6 lần (từ 15,5 tỷ năm 1990 lên 2. Thật vinh dự và tự hào vào ngày 10/10/2011 Cục thuế tỉnh Sơn La chính thức là thành viên của câu lạc bộ thu ngân sách 1. Năm 2014 số thu ngân sách tại địa bàn tỉnh Sơn La đã đạt con số 2.
Tuy nhiên, kết quả đó vẫn chưa tương xứng với các nguồn thu phát sinh trên địa bàn Tỉnh, công tác quản lý thuế vẫn còn yếu kém và lúng túng, chưa phát huy được hết khả năng, hiệu quả của mình. Đặc biệt là các khoản thu về thuế GTGT, trong đó có công tác quản lý thuế GTGT đối với các doanh nghiệp tư nhân. 2 3 Xuất phát từ những lý do trên, đề tài đã đi sâu nghiên cứu các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu thuế giá trị gia tăng góp phần làm cho chính sách thuế thực sự đi vào cuộc sống cũng như công tác quản lý thuế đạt kết quả cao. Chính vì vậy, việc tác giả chọn đề tài làm luận văn thạc sỹ kinh tế “Quản lý thu thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn tỉnh Sơn La” trong giai đoạn hiện nay vừa có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2. Các công trình đã nghiên cứu và kết quả của các công trình. DNTN là một chủ thể kinh doanh có trình độ không đồng đều, số lượng lớn, hoạt động kinh doanh nhiều ngành nghề, ý thức tuân thủ pháp luật còn chưa cao, quản lý thuế GTGT đối với DNTN cũng tương đối phức tạp đây là một đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà lãnh đạo, quản lý. Có thể nói đến một số công trình nghiên cứu dưới đây: Nghiên cứu của Luận văn thạc sỹ của tác giả Lê Hồng Hạnh (năm???? 2011) , Đề tài:về "Gian lận thuế GTGT tại các doanh nghiệp thương mại ở nước ta hiện nay, thực trạng và biện pháp phòng ngừa ", bảo vệ 2012 tại Trường Đại học kinh tế quốc dân Đề tài đã nêu một số vấn đề cơ bản về thuế GTGT trong kinh doanh, thực trang gian lận thuế GTGT trong lĩnh vực thương mại chủ yếu ở các dạng: Sử dụng hóa đơn giả để kê khai khống thuế GTGT để chiếm dụng tiền thuế, lợi dung các chính sách ưu đãi, khuyến khích xuất khẩu trong hoàn thuế GTGT.
Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện chính sách thuế GTGT: Sửa đổi, bổ sung một số nội dung về phạm vi điều chỉnh của Luật thuế GTGT, sửa đổi, bổ sung về phạm vi lãnh thổ của nghĩa vụ thuế GTGT, quy định về thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế, hoàn thiện các quy định về căn cứ tính thuế, thuế suất và phương pháp tính thuế, chuẩn hóa các quy định về khấu trừ thuế, hoàn thuế. - Luận văn thạc sỹ của tTác giả Nguyễn Xuân Hải (năm???????2012) 3 4 với nghiên cứu “Các giải pháp quản lý thuế đối với khu vực kinh tế ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam” bảo vệ năm 2011 tại trường đại học Đà Nẵng cũng đã trình bày lý luận chung về các khái niệm, những tiêu chí đánh giá hiệu quả của công tác quản lý thuế nói chung và quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh và hộ kinh doanh cá thể, để từ đó nhìn nhận công tác quản lý Thuế khu vực kinh tế ngoài quốc doanh đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý thuế. Luận văn đã tập trung phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thuế. Thông qua đó đã đề cập đến các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý thuế khu vực kinh tế ngoài quốc doanh tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
- Luận văn thạc sỹ của Tác giả Đỗ Ngọc Nam (2013) với nghiên cứu về “Quản lý thu thuế đối với các hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai” bảo vệ năm 2011 tại trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Luận văn đã đề cập tớitrình bày các khái niệm, quy trình thực thiện công tác quản lý thu thuế, các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể, trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu thuế và bối cảnh kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến công tác quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể, tác giả đưa ra phương hướng và những giải pháp quản lý có hiệu quả nguồn thu thuế từ các hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn. - Luận văn thạc sỹ của Tác giả Lê Trọng Bình (2013) về với nghiên cứu “ Tăng cường quản lý Thuế Giá trị gia tăng đối với các DNTN hàng hóa trên địa bàn tỉnh Sơn La” bảo vệ năm 2013 tại trường Đại học Kinh tế quốc dân đã trình bày khái quát về công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với các DNTN, gồm mục tiêu, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu thuế giá trị gia tăng đối với các DNTN trên địa bàn tỉnh Sơn La. trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu thuế giá trị gia tăng đối với các DNTN và bối cảnh kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến công tác quản lý thu thuế giá trị gia tăng, tác giả đưa ra phương hướng và những giải pháp 4 5 hoàn thiện công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với DNTN tại địa bàn tỉnh Sơn La. Luận văn thạc sỹ củaTác giả Lê Mạnh Cường (năm 2014) về với đề tài “Tăng cường quản lý thuế tại Chi cục Thuế huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La” đã trình bày cơ sở lý luận về thuế, quản lý thuế và các giải pháp nâng cao công tác quản lý thuế lấy ví dụ Chi cục Thuế huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La.
Luận văn thạc sỹ củaTác giả Đỗ Mạnh Hùng (năm 2012) về với đề tài “Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Yên Bái” đã trình bày cơ sở lý luận về thuế, công tác thanh tra, kiểm tra thuế và các giải pháp nâng cao công tác thanh tra kiểm tra thuế ví dụ cục thuế tỉnh Yên Bái Luận văn thạc sỹ củaTác giả Nguyễn Thị Thu Phương (năm 2013) vềới đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý thuế hộ kinh doanh tại Cục Thuế tỉnh Điện Biên” đã trình bày cơ sở lý luận về thuế, công tác quản lý thuế hộ kinh doanh và các giải pháp nâng cao công tác quản lý thuế hộ kinh doanh ví dụ cục thuế tỉnh Điện Biên. Những vấn đề còn tồn tại cần tiếp tục nghiên cứu.