phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng, bao gồm: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu Ngân sách nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý thu Ngân sách nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc Tam Dƣơng, tỉnh Vĩnh Phúc. Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện quản lý thu Ngân sách nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc Tam Dƣơng, tỉnh Vĩnh Phúc.
4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã giành nhiều thời gian tìm hiểu các văn bản quy phạm pháp luật, Luật, Thông tƣ, Hƣớng dẫn và các công trình nghiên cứu của các tác giả đi trƣớc làm căn cứ chứng minh cho những nhận định, đánh giá đƣợc trình bày trong đề tài nghiên cứu này. Trƣớc hết, phải kể đến Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành (Kho bạc) của Kho bạc Nhà nƣớc Đà Nẵng (2018) về “Tăng cường công tác phối hợp thu ngân sách nhà nước trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”.
Đề tài đã phân tích khá toàn diện cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn đối với hoạt động thu NSNN, công tác phối hợp thu NSNN giữa các cơ quan liên quan và chỉ rõ mục đích công tác phối hợp thu. Đề tài cũng chỉ rõ trách nhiệm của các cơ quan trong phối hợp thu, nội dung phối hợp thu NSNN và quy trình phối hợp thu, trao đổi thông tin, đối chiếu, quyết toán trong phối hợp thu NSNN. Đề tài đi sâu phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến chu trình phối hợp thu NSNN: Các nhân tố chủ quan; các nhân tố khách quan để làm sáng tỏ sự tác động của các yếu tố trong phối hợp thu. Bên cạnh đó, nhóm tác giả tham khảo công tác phối hợp thu NSNN của các tỉnh: Thừa Thiên Huế, Quảng Bình để rút bài học kinh nghiệm trong công tác phối hợp thu NSNN trên địa bàn Đà Nẵng trong thời gian tới hiệu quả hơn.
Đối với các công trình nghiên cứu của các cá nhân, đa phần đều là Luận văn Thạc sỹ, Luận án Tiến sỹ nghiên cứu về thu NSNN ở từng nội dung khác 5 z nhau nhƣ công tác quản lý thu NSNN; công tác phối hợp thu và các giải pháp phối hợp thu NSNN; vấn đề hoàn thiện chính sách và cải cách hành chính trong thu NSNN. Mỗi đề tài đều có những kết quả nghiên cứu đặc trƣng theo cách tiếp cận của tác giả cũng nhƣ yêu cầu thực tiễn đặt ra. Cụ thể: Cao Thị Thu Hƣơng (2006) đã bảo vệ Luận văn Thạc sĩ tại Khoa kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội với đề tài“Quản lý thu ngân sách nhà nước ở Việt Nam”. Tác giả đã hệ thống cơ sở lý luận về quản lý thu NSNN;phân tích, đánh giá công tác quản lý thu NSNN tại quốc gia phát triển có hệ thống thu NSNN tiên tiến và rút ra một số kinh nghiệm thu NSNN.
Tác giả đồng thời cũng có những đánh giá sát thực về thực trạng thu NSNN tại Việt Nam,đánh giá những ƣu điểm, hạn chế, nguyên nhân của những tồn tại hạn chế trong quản lý thu NSNN và đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý thu NSNN tại Việt Nam. Nguyễn Thị Lệ Thuý (2009) đã bảo vệ Luận án Tiến sĩ tại Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân, “Hoàn thiện quản lý thu thuế của Nhà nước nhằm tăng cường sự tuân thủ thuế của Doanh nghiệp”. Đây là nghiên cứu mang tính thực tiễn cao về công tác quản lý thuế của nhà nƣớc. Tác giả đi sâu phân tích sự đổi mới công tác quản lý thu thuế của Nhà nƣớc đối với các doanh nghiệpViệt Nam.
Dƣới sự tác động của cuộc cách mạng 4.0, việc thay đổi cơ chế quản lý thu thuế theo cơ chế tự khai tự lập là một tín hiệu tích cực, tại điều kiện cho các doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình kê khai thuế theo hƣớng minh bạch, hiệu quả hơn. Tuy nhiên, việc đổi mới công tác quản lý thu thuế hiện nay chƣa thể đảm bảo rằng các doanh nghiệp sẽtuân thủ tự nguyện, đầy đủ các quy định của Nhà nƣớc về thuế để đảm bảo nguồn thu cho NSNN. Trong nền kinh tế thị trƣờng hiện nay, hành vi và đặc điểm của doanh nghiệp ngày càng phức tạp, nhất là tại các thành phố lớn nhƣ Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bình Dƣơng hay thành phố Hồ Chí Minh, quản lý thu 6 z thuế cần phải đạt đƣợc mục tiêu tuân thủ cao nhất đặc biệt là sự tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp và nó chỉ đạt đƣợc mục tiêu khi quản lý thu thuế có sự đổi mới hoàn toàn về quan điểm, chiến lƣợc, chính sách quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp. Đỗ Thị Mai Lan (2015) đã bảo vệ Luận văn thạc sĩ tại Trƣờng Đại học kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội với đề tài “Quản lý thu ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Hà Nội”.
Tác giả đã hệ thống tƣơng đối đầy đủ cơ sở lý luận Quản lý thu NSNN; đánh giá đúng thực trạng quản lý thu NSNN qua KBNN Hà Nội; đồng thời đƣa ra định hƣớng và một số giải pháp quản lý thu NSNN áp dụng tại KBNN Hà Nội. Tuy nhiên, tác giả chƣa có sự nhất quán khi phân tích nội dung quản lý thu NSNN, thể hiện: Khi phân tích nội dung quản lý thu NSNN, tác giả chia thành 2 nội dung lớn là hoạch định chính sách thu NSNN và quản lý quá trình tổ chức thu NSNN; tuy nhiên khi đi vào phân tích thực trạng quản lý thu NSNN lại chia thành 3 nội dung: chính sách thu NSNN; Quản lý quá trình thu NSNN; bộ máy thu NSNN. Nguyễn Hồng Đức (2017)đã bảo vệ Luận văn Thạc sĩ tạiKhoa Tài chính Ngân hàng - Học viện hành chính Quốc gia với đề tài “Quản lý thu ngân sách nhà nước tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hoà”. Tác giảđã phân tích, làm rõ hơn các khái niệm về NSNN, thu NSNN cũng nhƣ các yếu tố ảnh hƣởng đến thu NSNN; mô hình tổ chức bộ máy quản lý thu NSNN; thực trạng quản lý thu NSNN ở nƣớc ta hiện nay.
Từ đó rút bài học kinh nghiệm quản lý thu NSNN có thể vận dụng vào quản lý thu NSNN tại thành phố Nha Trang. Trần Văn Viên (2017) đã có Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành (Kho bạc) về “Giải pháp hoàn thiện công tác Phối hợp thu NSNN trên địa bàn tỉnh Thái Bình”. Tác giảđã trình bày, làm rõ hơn một số vấn đề về lý luận và thực tiễn về thu ngân sách và các hình thức thu ngân sách; phối hợp thu ngân sách nhà nƣớc, nội dung phối hợp thu ngân sách và các nhân tố ảnh 7 z hƣởng đến phối hợp thu ngân sách nhà nƣớc. Các phƣơng pháp tiếp cận này có tính logic và là cơ sở để triển khai nghiên cứu.
Nguyễn Hồng Hà (01/2018)có bài viết “Hệ thống Kho bạc Nhà nước đẩy mạnh hoàn thiện chính sách và cải cách hành chính” đăng tải trên tạp chí Quản lý Ngân quỹ Quốc gia. Bài viết đánh giá cao công tác thu NSNNthời gian qua rất đầy đủ, kịp thời các khoản thu vào NSNN và điều tiết cho các cấp ngân sách đúng chế độ quy định; kiểm soát chặt chẽ các khoản chi NSNN đảm bảo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức quy định; góp phần thực hiện cải cách hành chính trong hệ thống KBNN. Những kết quả chủ yếu của các công trình nghiên cứu và khoảng trống trong nghiên cứu Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về việc Quản lý thu NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc của các tập thể, cá nhân đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, khẳng định vai trò của Quản lý thu NSNN đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nƣớc và nền kinh tế - xã hội, nguyên tắc xây dựng, các giải pháp nâng cao vai trò, hoàn thiện công tác Quản lý thu NSNN. Tuy nhiên, với đặc thù riêng của các cơ quan hành chính nhà nƣớc, bên cạnh việc tuân thủ các quy định của luật pháp thì trình tự giải quyết công việc, hồ sơ công việc còn phải tuân thủ theo rất nhiều các văn bản hƣớng dẫn, quy định của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và các cơ quan cấp trên, hơn nữa các quy định, hƣớng dẫn này lại thƣờng xuyên thay đổi, nên việc Quản lý thu NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc còn nhiều khó khăn.
Theo Luật Ngân sách Nhà nƣớc số 83/2015/QH13đƣợc Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 25/6/2015 và Thông tƣ số 328/2016/TT- BTC, ngày 26/12/2016 của Bộ Tài chính hƣớng dẫn thu và quản lý các khoản thu Ngân sách nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc, việc thực hiện Quản lý thu NSNN qua KBNN tại KBNN huyện nói chung chƣa phát huy tối đa hiệu quả, 8 z chƣa đáp ứng yêu cầu về nâng cao sự hài lòng của khách hàng là các cá nhân, tổ chức đến giao dịch. Thực tế hiện nay chƣa có công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu về Quản lý thu NSNN qua KBNN Tam Dƣơng, tỉnh Vĩnh Phúc. Vì vậy, việc nghiên cứu Quản lý thu NSNN qua KBNN Tam Dƣơng, Vĩnh Phúc là cần thiết, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi do thực tiễn đặt ra, và đây là một công trình nghiên cứu hoàn toàn mới,không trùng lặp với các công trình đã đƣợc công bố trƣớc đây. Cơ sở lý luận về Quản lý thuNgân sách Nhà nƣớc 1.
Ngân sách Nhà nƣớc và vai trò của Ngân sách Nhà nƣớc Ngân sách Nhà nƣớc là một phạm trù kinh tế - lịch sử, gắn liền với sự ra đời của Nhà nƣớc và nền kinh tế hàng hóa. Trong quá trình hoạt động, Nhà nƣớc sử dụng quyền lực thống trị tác động vào quá trình phân phối sản phẩm xã hội thông qua hình thức tiền tệ để hình thành nên NSNN, bộ phận quan trọng nhất của tài chính nhà nƣớc. Tuy nhiên, thuật ngữ “ngân sách nhà nƣớc” chỉ thực sự xuất hiện khi nền sản xuất phát triển đến giai đoạn nhất định. Lúc này, các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc thể chế hóa bằng luật pháp.
Căn cứ hình thức biểu hiện thì NSNN là một bảng dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nƣớc đƣợc thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định.