Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý tài chính cho cơ quan Tỉnh ủy của các địa phương ở Việt Nam. - Chương 2: Thực trạng công tác quản lý tài chính tại Tỉnh ủy Bắc Ninh. - Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý tài chính tại cơ quan Tỉnh ủy Bắc Ninh giai đoạn 2021-2030. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN TỈNH ỦY CỦA CÁC ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM 1.
Quản lý tài chính tại cơ quan Tỉnh ủy 1. Khái niệm tài chính tại Cơ quan tỉnh ủy * Khái niệm tài chính Theo nghĩa hẹp, tài chính là phạm trù kinh tế, phản ánh các quan hệ phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị, phát sinh trong quá trình hình thành, tạo lập, phân phối các quỹ tiền tệ của các chủ thể trong nền kinh tế, nhằm đạt mục tiêu của các chủ thể ở mỗi điều kiện nhất định. Tài chính là quan hệ tiền tệ nhưng không phải quan hệ tiền tệ nào cũng là quan hệ tài chính. Chỉ có quan hệ tiền tệ nảy sinh trong quá trình phân phối thu nhập mới được gọi là tài chính.
Tài chính có biểu hiện bên ngoài là các hiện tượng thu, chi bằng tiền; có nội dung vật chất là các nguồn tài chính, các quỹ tiền tệ; có nội dung kinh tế bên trong là các quan hệ kinh tế - quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị (gọi là quan hệ tài chính) nảy sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính, trong quá trình tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ. Các chủ thể trong xã hội gồm có các hộ gia đình, các doanh nghiệp và nhà nước. Mỗi chủ thể có mục tiêu riêng, nhưng mục tiêu chung của tài chính là phát triển KT–XH. Như vậy, tài chính là sự vận động của vốn tiền tệ diễn ra giữa các chủ thể trong xã hội phản ánh tổng hợp các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong phân phối các nguồn tài chính thông qua việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể trong xã hội.
* Khái niệm tài chính công Trong nền kinh tế, gắn liền với sự vận động của mỗi chủ thể khác nhau đều có các quỹ tiền tệ của riêng mình. Ví dụ như quỹ tiền tệ của gia đình, quỹ tiền tệ của các doanh nghiệp, các quỹ tiền tệ công. Gắn với chủ thể là Nhà nước, các quỹ tiền tệ công được tạo lập và sử dụng gắn liền với quyền lực kinh tế và chính trị của Nhà nước và thực hiện các chức năng kinh 12 tế xã hội của Nhà nước. Quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ công chính là quá trình Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính thông qua hoạt động thu, chi bằng tiền của tài chính công.
Các hoạt động thu, chi bằng tiền đó là mặt biểu hiện bên ngoài của tài chính công. Tuy vậy, cần nhận rõ rằng, quá trình diễn ra các hoạt động thu, chi bằng tiền của nhà nước tiến hành trên cơ sở các luật lệ do Nhà nước quy định đã làm nảy sinh các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với chủ thể khác trong xã hội. Đó chính là các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình nhà nước tham gia phân phối và sử dụng những nguồn tài chính để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ công. Các quan hệ kinh tế đó chính là mặt bản chất bên trong của tài chính công, biểu hiện nội dung kinh tế xã hội của tài chính công.
Như vậy, “Tài chính công là tổng thể các hoạt động thu, chi bằng tiền do nhà nước tiến hành, nó phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ công nhằm phục vụ thực hiện các chức năng của Nhà nước và đáp ứng các nhu cầu, lợi ích chung của toàn xã hội”[22,tr. Khái niệm trên đã phản ánh được chủ thể của các quan hệ tài chính công là Nhà nước; các hình thức biểu hiện và nội dung vật chất của tài chính công; các bộ phận hợp thành của tài chính công là các quỹ tiền tệ của Nhà nước; và đặc biệt là làm rõ được bản chất của các quan hệ thuộc phạm vi của tài chính công chính là các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác trong nền kinh tế. * Khái niệm tài chính cơ quan tỉnh uỷ Cơ quan của Đảng nói chung và các CQTU nói riêng cũng là một chủ thể tham gia các hoạt động trong nền kinh tế. Để thực hiện chức năng, nhiệm vụ chính trị của mình, CQTU cần phải có một nguồn lực tài chính nhất định.
Trong quá trình hoạt động của CQTU, các quỹ tiền tệ được hình thành, phân phối và sử dụng, thể hiện bằng các luồng tiền tệ được huy động vào và các luồng tiền tệ được chi ra của CQTU, các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị trực thuộc tạo thành sự vận động của các luồng tài chính trong CQTU. Quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của tỉnh ủy phát sinh các quan hệ kinh tế, được gọi là quan hệ tài chính [9]. 13 Như vậy, tài chính CQTU là tổng thể các hoạt động thu, chi bằng tiền do CQTU và các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị trực thuộc CQTU tiến hành, nó phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của CQTU nhằm phục vụ các hoạt động của CQTU và các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị trực thuộc. Về biểu hiện bên ngoài, tài chính CQTU thể hiện thông qua các hoạt động thu, chi bằng tiền do CQTU và các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị trực thuộc tiến hành nảy sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của CQTU và các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị trực thuộc, thể hiện bằng các luồng tiền đi vào và các luồng tiền đi ra khỏi các cơ quan của tỉnh ủy tạo thành sự lưu động của các luồng tài chính phục vụ hoạt động của CQTU.
Các luồng tiền đi vào chính là các khoản thu như thu từ NSNN, thu đảng phí theo quy định của Điều lệ Đảng, thu từ các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Tỉnh ủy, … Các luồng tiền đi ra khỏi CQTU chính là các hoạt động chi tài chính trong CQTU như: cấp phát kinh phí hoạt động cho các cơ quan, đơn vị trực thuộc, chi đảm bảo hoạt động của bộ máy cơ quan, đơn vị hành chính, sự nghiệp trực thuộc tỉnh ủy. Về bản chất, tài chính trong CQTU bao gồm quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của CQTU phát sinh từ các quan hệ kinh tế, được gọi là quan hệ tài chính. Có 3 loại quan hệ tài chính CQTU là (1) quan hệ kinh tế giữa CQTU với các cơ quan nhà nước, trong đó các cơ quan nhà nước cấp kinh phí từ quỹ NSNN cho hoạt động của CQTU; (2) quan hệ tài chính trong nội bộ CQTU, trong đó diễn ra việc cấp phát, thu, nộp kinh phí giữa CQTU với các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị trực thuộc; (3) quan hệ tài chính giữa CQTU với các chủ thể khác trong xã hội, chính là thông qua việc mua hàng hóa, dịch vụ có phát sinh giao dịch tài chính. Đặc điểm quản lý tài chính tại Tỉnh ủy địa phương Với mỗi địa phương khác nhau, hoạt động quản lý tài chính Tỉnh ủy cũng sẽ có những sự biến đổi nhất định về hệ thống tổ chức, quá trình thực hiện nhiệm vụ để phù hợp với yêu cầu của ban lãnh đạo cũng như chỉ đạo của Tỉnh ủy.
Tuy nhiên, về cơ bản, tài chính tại CQTU dù ở địa phương nào cũng là một bộ phận của tài chính công, chính 14 vì vậy, mọi công tác, hoạt động tài chính Tỉnh ủy nói chung đều phải tuân thủ theo nguyên tắc chung, chế độ cơ bản và phụ thuộc vào khả năng tài chính của Nhà nước. Khái quát chung thì tài chính Tỉnh ủy thường sẽ có những đặc điểm chủ yếu: Thứ nhất, mục đích của các hoạt động tài chính tại các CQTU phải là để phục vụ cho bộ máy của cơ quan và các nhiệm vụ đặc thù của cấp ủy Đảng nhằm thỏa mãn yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ chính trị tại địa phương: phục vụ chi đảm bảo các hoạt động đặc thù của Đảng cũng như các hoạt động hành chính của các cơ quan tham mưu giúp việc Tỉnh ủy, Văn phòng Tỉnh ủy (VPTU) và các đơn vị trực thuộc Tỉnh ủy Thứ hai, nguồn ngân sách tại Tỉnh ủy chủ yếu được trích từ Ngân sách nhà nước (NSNN), thu từ lợi nhuận của hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp của Đảng, nguồn thu Đảng phí do các Đảng viên nộp, thu từ thanh lýztài sảnzvà cáczkhoản thuzkhác. Tuy nhiên, hiện nay chỉ có một số Tỉnh ủy có nguồn thu từ các doanh nghiệp của Đảng. Thứ ba, tài chính tại Tỉnh ủy được kiểm soát, quản lý sát sao theo luật Ngân sách Nhà nước.
Trong các nguồn ngân sách của tài chính Tỉnh ủy, NSNN được cơ quan quản lý tài chính Nhà nước kiểm soát chặt chẽ, các nguồn thu ngoài NSNN được Tỉnh ủy quy định mức chế độ, mức chi phí cụ thể nhằm phòng ngừa cán bộ quản lý tài chính sử dụng kinh phí không đúng. Về bản chất, tàizchính trong CQTU bao gồm quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của CQTU phát sinh từ các quan hệ kinh tế, được gọi là quan hệ tài chính. Có 3 loại quan hệ tài chính CQTU như sau: - Quan hệ tài chính trong nội bộ CQTU, biểu hiện ở việc cấp phát, thu, nộp kinh phí giữa CQTU với các tổ chức Đảng, cơ quan, đơn vị trực thuộc - Quan hệ kinh tế giữa CQTU với các cơ quan nhà nước, trong đó các cơ quan nhà nước cấp kinh phí từ quỹ NSNN cho hoạt động của CQTU Quan hệ tài chính giữa CQTU với các chủ thể khác trong xã hội, cụ thể như thông qua mua hàng hóa, dịch vụ có phát sinh giao dịch tài chính. 15 * Một số lưu ý cần nắm rõ: Một là, chủ thể quản lý tài chính tại cơ quan Tỉnh ủy là các tổ chức Đảng, thủ trưởng cơ quan, đơn vị sự nghiệp trực thuộc Tỉnh ủy.
Trong đó, chủ thểzquản lý trực tiếpzlà bộzmáy tàizchính củazTỉnh ủy, củazcơ quan, đơnzvị sựznghiệp thuộczTỉnh ủy Hai là, đối tượng quản lý tài chính Tỉnh ủy là các hoạt động tạo lập và sử dụng các quỹ tài chính Tỉnh ủy, các hoạt động thu chi bằng tiền.