Chương 1: C SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN Ý TÀI CHÍNH TRONG CÁC Đ N VỊ SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC CÔNG ẬP 1 1 Tổng quan về đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập ơn vị sự nghiệp giáo dục công lập là đơn vị sự nghiệp thuộc hệ thống giáo dục quốc dân được Nhà nước thành lập và đầu tư về mặt kinh phí và vật chất, hoạt động chủ yếu bằng nguồn NSNN hoặc các khoản đóng góp không vì mục đích lợi nhuận nhằm cung cấp các nguồn nhân lực có chất lượng cao phục vụ cho sự nghiệp GD- T và nhu cầu phát triển của đất nước. Trường công lập là đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực GD- T được xác định dựa vào các tiêu chuẩn: - Có văn bản quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp của cơ quan có thẩm quyền ở trung ương hoặc địa phương. - ược Nhà nước cung cấp kinh phí và tài sản để hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo chế độ Nhà nước quy định.
- Có tổ chức bộ máy, biên chế và bộ máy QLTC kế toán theo chế độ Nhà nước hiện hành. - ơn vị sự nghiệp mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để phản ánh các khoản kinh phí thuộc NSNN theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước; được mở tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước để phản ánh các khoản thu, chi của hoạt động dịch vụ. - Thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước: ơn vị sự nghiệp có các hoạt động dịch vụ phải đăng ký, kê khai, nộp đủ các loại thuế và các khoản khác (nếu có), được miễn, giảm thuế theo quy định của pháp luật. - ược huy động vốn và vay vốn tín dụng: ơn vị sự nghiệp có hoạt động dịch vụ được vay vốn của các tổ chức tín dụng, được huy động vốn của cán bộ, viên chức trong đơn vị để đầu tư mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp, 5 tổ chức hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và tự chịu trách nhiệm trả nợ vay theo quy định của pháp luật.
- Việc quản lý và sử dụng tài sản: ơn vị thực hiện đầu tư, mua sắm, quản lý, sử dụng tài sản nhà nước theo quy định của pháp luật về quản lý tài sản nhà nước tại đơn vị sự nghiệp. ối với tài sản cố định sử dụng vào hoạt động dịch vụ phải thực hiện trích khấu hao thu hồi vốn theo quy định áp dụng cho các doanh nghiệp nhà nước. Số tiền trích khấu hao tài sản cố định và tiền thu từ thanh lý tài sản thuộc nguồn vốn ngân sách nhà nước đơn vị được để lại bổ sung Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp. - Số tiền trích khấu hao, tiền thu thanh lý tài sản thuộc nguồn vốn vay được dùng để trả nợ vay.
Trường hợp đã trả đủ nợ vay, đơn vị được để lại bổ sung Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp đối với số còn lại (nếu có). Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập Kinh phí hoạt động thường xuyên của đơn vị giáo dục công lập chủ yếu do NSNN cấp, ngoài ra còn có thêm kinh phí thu từ nguồn học phí, lệ phí và thu khác được bổ sung cho nhu cầu chi thường xuyên và có những đặc điểm sau: Thứ nhất, đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ lợi ích cộng đồng và xã hội, không vì mục đích lợi nhuận. Trong nền kinh tế thị trường, các sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra đều có thể trở thành hàng hoá cung ứng cho mọi thành phần trong xã hội. Việc cung ứng các hàng hóa này cho thị trường chủ yếu không vì mục đích lợi nhuận như hoạt động sản xuất kinh doanh.
Nhà nước tổ chức, duy trì và tài trợ cho các hoạt động sự nghiệp để cung cấp những sản phẩm, dịch vụ cho thị trường. Các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập cung ứng dịch vụ công đặc biệt, sản phẩm là tri thức. Trong tất cả các hoạt động sự nghiệp thì chỉ có hoạt động sự nghiệp giáo dục là chuyên môn hóa trong việc GD- T con người, đem lại tri thức cho con người. Thông qua việc đưa nguồn tri thức tới các đối tượng có nhu cầu, các đơn vị SNCL có trách nhiệm đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ tri thức, đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ thuật, thợ lành nghề có trình độ chuyên môn cao đáp ứng nhu cầu xây dựng và phát triển kinh tế đất nước.
6 Thứ hai, sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập là sản phẩm mang lại lợi ích chung có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hoá, phát minh, sức khoẻ, đạo đức, các giá trị về xã hội. ây là những sản phẩm vô hình và có thể dùng chung cho nhiều người, cho nhiều đối tượng trên phạm vi rộng. Nhìn chung, đại bộ phận các sản phẩm của đơn vị sự nghiệp là sản phẩm có tính phục vụ không chỉ bó hẹp trong một ngành hoặc một lãnh vực nhất định mà những sản phẩm đó khi tiêu dùng thường có tác dụng lan tỏa, truyền tiếp.
Mặt khác, sản phẩm của các hoạt động sự nghiệp chủ yếu tạo ra các "hàng hóa công cộng" ở dạng vật chất và phi vật chất, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp quá trình tái sản xuất xã hội. Thứ ba, hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển KT - XH của nhà nước. Với chức năng của mình, Chính phủ luôn tổ chức, duy trì và đảm bảo hoạt động sự nghiệp giáo dục để thực hiện các nhiệm vụ phát triển KT - XH. ể thực hiện những mục tiêu KT - XH nhất định, Chính phủ tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia như: Chương trình xóa mù chữ, Chương trình phổ cập giáo dục.
Mục tiêu của giáo dục thường hướng vào nhu cầu xã hội và định hướng của Nhà nước để tạo nguồn nhân lực đáp ứng đủ cả về số lượng và chất lượng lao động cho sự phát triển của nền kinh tế. Những chương trình mục tiêu quốc gia này chỉ có Nhà nước, với vai trò của mình mới có thể thực hiện một cách triệt để và có hiệu quả, nếu để tư nhân thực hiện, mục tiêu lợi nhuận sẽ lấn chiếm mục tiêu xã hội và dẫn đến hạn chế việc tiêu dùng sản phẩm hoạt động sự nghiệp, từ đó kìm hãm sự phát triển của xã hội. Phân loại đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập 1. Phân loại theo khung xếp hạn các tổ chức sự nghiệp, dịch vụ công lập thuộc ngành giáo dục và đào tạo - Hạng đặc biệt: ại học Quốc gia, Học viện Hành chính Quốc gia.
- Hạng một: ại học vùng, các trường đại học trọng điểm. 7 - Hạng hai: Các trường đại học còn lại. - Hạng ba, hạng bốn: Các trường cao đẳng (bao gồm cả cao đẳng dạy nghề) - Hạng bốn, hạng năm, hạng sáu: Các trường TCCN (bao gồm cả trung học dạy nghề) 1. Phân loại theo khả năng đảm bảo nguồn kinh phí cho hoạt động thường xuyên Mức tự đảm bảo chi Tổng số nguồn thu sự nghiệp phí hoạt động thường = x 100 xuyên của đơn vị (%) Tổng số chi phí hoạt động thường xuyên - Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động, gồm: + ơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, bằng hoặc lớn hơn 100%.
+ ơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, từ nguồn ngân sách nhà nước do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước đặt hàng. Loại hình này có ưu điểm là được quyền tự chủ mọi hoạt động trong đơn vị nhưng nhược điểm lại là phải tự tìm các nguồn thu để trang trải mọi hoạt động đó mà nhà nước không hỗ trợ kinh phí. - Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động: Là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ trên 10% đến dưới 100%. Loại hình này cũng được tự chủ tuy nhiên mức độ còn phụ thuộc vào khả năng tài chính của đơn vị nhưng ưu điểm là được nhà nước hỗ trợ kinh phí thường xuyên với một tỷ lệ nhất định.
iều này cũng giúp cho tài chính đơn vị được ổn định hơn. - Đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động, gồm: + ơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ 10% trở xuống. + ơn vị sự nghiệp không có nguồn thu. Loại hình này vì không tự chủ về tài chính nên các khoản chi không được quy định cao hơn mức quy định của nhà nước nhưng ưu điểm là được ngân sách nhà nước đảm bảo mọi hoạt động đều được chi trả.
Phân loại theo mối quan hệ ngân sách - Đơn vị dự toán cấp 1: Là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tướng Chính phủ hoặc Ủy ban nhân dân giao. ơn vị dự toán cấp 1 thực hiện phân bổ, giao dự toán ngân sách cho đơn vị cấp dưới trực thuộc, chịu trách nhiệm trước nhà nước về việc tổ chức, thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của đơn vị mình và công tác kế toán, quyết toán ngân sách của các đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc theo quy định. - Đơn vị dự toán cấp 2: Là đơn vị cấp dưới của đơn vị dự toán cấp 1, được đơn vị dự toán cấp 1 giao dự toán và phân bổ dự toán cho đơn vị dự toán cấp 3 (trong trường hợp ủy quyền của đơn vị dự toán cấp 1), chịu trách nhiệm về tổ chức thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của đơn vị mình và công tác kế toán, quyết toán của các đơn vị dự toán cấp dưới theo quy định.