Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÒNG CHỐNG MA TÚY 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về phòng, chống ma túy 1. Khái niệm quản lý nhà nước về phòng, chống ma túy Theo gốc Hán - Việt ma túy có nghĩa là “ làm mê mẩn”. Chất ma túy lúc đầu dùng để chỉ các chất có tác dụng gây ngủ, gây mê, sau này khi khoa học phát triển con người tổng hợp được các chất tự nhiên có khả năng gây nghiện thì chất ma túy được hiểu là những chất có tính gây nghiện, có khả năng bị lạm dụng.
Hay ma túy là một chất được dẫn xuất từ moocphin, khi hút hay uống hoặc tiêm người ta cảm giác thấy thần kinh tê liệt, lạm dụng sẽ rất nguy hiểm. Theo quan điểm của tổ chức Y tế thế giới (WHO) ma túy là bất cứ chất nào khi đưa vào cơ thể con người có tác dụng làm thay đổi một số chức năng của cơ thể. Hiện nay theo quan điểm của Liên Hợp Quốc ma túy là những chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp. Khi xâm nhập vào cơ thể con người có tác dụng làm thay đổi ý thức và trí tuệ, làm cho con người lệ thuộc vào nó.
Theo tinh thần của các Công ước thì chất ma túy gồm có các chất gây nghiện và chất hướng thần, ở nước ta gọi chung là các chất này là chất ma túy hoặc ngắn gọn hơn nữa là ma túy. Ngày 27/6/1985, Quốc Hội Việt Nam thông qua Bộ luật hình sự đầu tiên của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam trong đó chỉ có một điều luật trực tiếp quy định đối tượng tác động của tội phạm là ma túy, đó là Điều 203 “tội tổ chức dùng chất ma túy” [19]. Và lần đầu tiên khái niệm chất ma túy được Luật Phòng chống ma túy 2000 quy định, chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành. Từ các quy định của Liên Hợp Quốc và pháp luật Việt Nam chúng ta có thể hiểu ma túy là các chất có nguổn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể con người nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của con người.
Nếu lạm dụng ma túy con người sẽ lệ thuộc vào nó. Khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng. 6 Như vậy qua đó ta có thể thấy được đặc tính nguy hiểm của chất ma túy và chất hướng thần thể hiện ở khả năng gây nghiện cho người sử dụng các chất này. Con người chỉ cần sử dụng một vài lần chất ma túy hoặc chất hướng thần sẽ có nhu cầu được cung cấp thường xuyên và với liều lượng ngày càng cao hơn.
Sự lệ thuộc ngày càng lớn vào chất ma túy hoặc hướng thần chính là tác hại gây nghiện của chất ma túy, chất hướng thần đối với người dùng các chất đó. Để thỏa mãn cơn nghiện vốn đòi hỏi số lần dùng và số liều dùng ngày càng cao họ có thể làm bất cử điều gì kể cả phạm tội để có tiền mua ma túy thỏa mãn cơn nghiện. Nhà nước là chủ thể độc quyền và thống nhất quản lí chất ma túy là loại chất gây nghiện nguy hiểm với những quy định rất nghiêm ngặt. Điều I Nghị định số 67/2001/NĐ-CP, ngày 01/10/2001 đã quy định: “Các chất ma tuý rất độc, tuyệt đối cấm sử dụng; việc sử dụng các chất này trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm theo quy định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền” [7].
Vi phạm các quy dịnh về chế độ quản lí các chất ma túy không chỉ gây khó khăn cho việc kiểm soát chất ma túy của Nhà nước mà còn góp phần tạo ra một lớp người nghiện, qua đó đe dọa đến an toàn, trật tự công cộng, sức khỏe và sự phát triển lành mạnh của nòi giống cũng như ảnh hưởng xấu đến nhiều mặt của đời sống xã hội. Do tác hại lâu dài và nhiều mặt của hành vi vi phạm chế dộ quản lý chất ma túy như vậy nên mọi hành vi vi phạm các quy định về chế độ quản lý chất ma túy đều bị xử lý theo quy định. Đặc điểm quản lý nhà nước về phòng, chống ma túy Quản lý nhà nước xuất hiện cùng với sự xuất hiện của Nhà nước. Quản lý nhà nước thay đổi phụ thuộc vào chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia qua các giai đoạn lịch sử.
Ngày nay quản lý nhà nước bao gồm hoạt động lập pháp của cơ quan lập pháp, hoạt động hành pháp của Chính phủ và hoạt động tư pháp của cơ quan tư pháp. Có thể hiểu quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật nhà nước để điều chỉnh các hành vi của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội do 7 các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội. Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì trật tự và đảm bảo sự phát triển của xã hội theo một định hướng thống nhất. Quản lý nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy là hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan nhà nước hoặc các tổ chức xã hội do nhà nước ủy quyền, được tiến hành trên cơ sở pháp luật, để thi hành pháp luật nhằm thực hiện các chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm ma túy.
Quản lý Nhà nước Việt Nam về phòng, chống ma túy có những đặc điểm chủ yếu sau: - Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy mang tính quyền lực nhà nước. Các chủ thể phải nghiêm chỉnh chấp hành, nếu có vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật. - Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy có mục tiêu chiến lược, có chương trình, kế hoạch để thực hiện mục tiêu. - Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy có tính chủ động, sáng tạo và linh hoạt.
- Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy có tính liên tục, tương đối ổn định và thích ứng. - Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy có tính chuyên môn hóa và nghề nghiệp cao. - Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy có tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ. - Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy ở nước ta không có sự tách biệt tuyệt đối giữa người quản lý và người bị quản lý.
- Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy không vì lợi nhuận. 8 - Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy mang tính nhân đạo. Quản lý nhà nước về phòng, chống ma túy là hoạt động không thể thiếu của bất kỳ quốc gia nào, với tình hình kinh tế và hội nhập hiện nay. - Quản lý hành chính nhà nước về phòng, chống ma túy mang tính quyết định trong việc thực hiện thành công các kế hoạch phát triển của cả đất nước.
Vai trò quản lý nhà nước về phòng, chống ma túy Quản lý nhà nước về phòng, chống tội phạm ma túy là một nhiệm vụ trọng yếu trong quản lý nhà nước về trật tự an toàn xã hội. Quản lý nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy, như đã phân tích, là một bộ phận trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, vì vậy, mục đích của công tác này cũng phải được định hướng và nhằm góp phần thực hiện mục đích chung. Theo đó, mục đích cuối cùng của quản lý nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy là bảo vệ vững chắc nền an ninh trật tự của Tổ quốc, bảo đảm sự ổn định và bình yên của xã hội, thực hiện thắng lợi mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh. Mục tiêu cụ thể của quản lý nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy là nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ bảo vệ an toàn các cơ quan nhà nước, các tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật và các kỷ cương xã hội, đấu tranh có hiệu quả đối với tình trạng phạm tội, với các vi phạm pháp luật và các loại tệ nạn xã hội, giữ cho xã hội luôn luôn ở trong trạng thái bình yên, trật tự, nề nếp, kỷ cương.
Thực tiễn chứng minh rằng, nếu như quản lý trên lĩnh vực an ninh chính trị nhằm đảm bảo thực hiện nhiệm vụ bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam, bảo vệ chế độ chính trị, bảo vệ nhà nước XHCN, kịp thời phát hiện và dập tắt mọi âm mưu, hoạt động của các thế lực thù địch chống phá CNXH, chống phá cách mạng Việt Nam, thì quản lý nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm trật tự an toàn xã hội giành ưu tiên cho mục tiêu đảm bảo cho các quá trình xã hội, các hoạt động trong đời sống xã hội, đời sống cá nhân trong cộng đồng.được diễn ra một cách bình thường, an toàn. trên cơ sở tôn trọng và tuân thủ các quy định của pháp luật và các quy tắc của lối sống, đạo đức XHCN. Giữa an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội có mối quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau. 9 An ninh quốc gia được bảo vệ vững chắc mới tạo điều kiện cơ bản thuận lợi để bảo vệ tốt trật tự an toàn xã hội.
Ngược lại, trật tự an toàn xã hội được giữ vững sẽ góp phần tích cực vào việc bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, tăng cường lòng tin của quần chúng vào Đảng, nhà nước, vào chế độ XHCN. Cần nhấn mạnh rằng: Nếu tình hình trật tự an toàn xã hội diễn biến phức tạp, nghiêm trọng kéo dài, không kiểm soát được sẽ gây ảnh hưởng rất xấu, thậm chí chuyển hóa thành vấn đề chống đối chính trị, điều đó rõ ràng tác động tiêu cực đến an ninh quốc gia. Do đó, vai trò quản lý nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với đảm bảo an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội của đất nước.