PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đất nƣớc ta đang trên con đƣờng hội nhập với nền kinh tế thế giới và khu vực, tạo ra những cơ hội lớn để đất nƣớc phát triển nhanh hơn, toàn diện hơn, sớm đƣa nƣớc ta thoát khỏi tình trạng kém phát triển. Tuy nhiên việc hội nhập và thực hiện nền kinh tế thị trƣờng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trên các lĩnh vực, sự phân hóa giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị ngày càng tăng, kinh tế khu vực nông thôn chậm phát triển, ngƣời dân còn hạn chế trong tiếp cận, hƣởng thụ các dịch vụ công về văn hoá, giáo dục, y tế, so với đô thị. Với đặc thù nƣớc ta có hơn 60% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn thì việc giải quyết tốt các vấn đề nông nghiệp, nông thôn có ý nghĩa mang tính chiến lƣợc đối với sự ổn định và phát triển bền vững của đất nƣớc.
Nên việc xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ quan trọng luôn đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức và thực hiện. Đại hội XII của Đảng khẳng định: Phát triển sản xuất nông nghiệp là then chốt, xây dựng nông thôn mới là căn bản, nông thôn giữ vai trò chủ thể. Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định: cơ cấu lại nông nghiệp theo hƣớng nâng cao giá trị gia tăng, gắn với phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, chú trọng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới.
Nông thôn là khu vực chiếm tỷ lệ lớn trong dân số và đóng góp quan trong vào nền kinh tế quốc dân. Việc nâng cao chất lƣợng cuộc sống và phát triển bền vững ở nông thôn là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Chính phủ Việt Nam đã đặt ra mục tiêu xây dựng nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao nhƣ một chƣơng trình trọng điểm. 2 Quản lý nhà nƣớc có vai trò quan trọng trong việc điều phối các nguồn lực, giám sát và đánh giá các chƣơng trình phát triển nông thôn.
Nghiên cứu đề tài này sẽ giúp nhận diện những điểm mạnh và yếu trong công tác quản lý, từ đó nâng cao hiệu quả thực hiện. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các thách thức môi trƣờng, việc xây dựng nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao cần phải gắn liền với phát triển bền vững. Theo mục tiêu của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ 20, Nam Định phấn đấu đến năm 2025 có 50% số xã, thị trấn trở lên đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; 25% số xã, thị trấn trở lên đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; 50% số huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và huyện Hải Hậu đƣợc công nhận huyện nông thôn mới kiểu mẫu. UBND tỉnh Nam Định đã đặt ra những mục tiêu cho năm 2020 và cả giai đoạn 2021 - 2025, đó là hƣớng tới xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.
Trong đó, phấn đấu đến năm 2025 có ít nhất 50% số xã, thị trấn trở lên đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; 25% số xã, thị trấn trở lên đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu và 50% số huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; riêng huyện Hải Hậu đƣợc công nhận huyện nông thôn mới kiểu mẫu. Chính vì vậy, cần phải có những nghiên cứu về lý luận, thực tiễn, thông qua khảo sát và đánh giá thực tiễn của địa phƣơng, tìm những giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nƣớc về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Nam Định. Từ đó tác giả chọn đề tài “Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Nam Định” làm Luận văn tốt nghiệp thạc sỹ chuyên ngành Quản lý công. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Trong những năm qua, nghiên cứu quản lý nhà nƣớc về nông thôn thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều tác giả.
Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài này có thể kể đến là: 3 - Đề tài cấp nhà nƣớc: “Vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân Việt Nam trong quá trình phát triển đất nước” năm 2010 do PGS.TS Nguyễn Danh Sơn làm chủ nhiệm đã tập trung làm rõ vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông thôn trong đời sống chính trị, đời sống kinh tế, đời sống xã hội, đời sống văn hóa khi đất nƣớc đang bƣớc vào một giai đoạn phát triển mới cao về chất, chuyển mạnh từ một xã hội nông nghiệp, nông dân sang một xã hội công nghiệp hiện đại gắn chặt với phát triển kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Đồng thời làm rõ mục tiêu, con đƣờng phát triển nông thôn toàn diện, hài hòa theo hƣớng hiện đại, giải quyết mối quan hệ giữa nông nghiệp và công nghiệp, thành thị và nông thôn ở nƣớc ta hiện nay. - Đề tài nghiên cứu cấp Bộ: “Thực trạng xây dựng nông thôn mới và những vấn đề đặt ra đối với quản lý nhà nước” năm 2013 của TS. Hoàng Sỹ Kim.
Đề tài đã đi sâu vào nghiên cứu, phân tích và làm rõ thực trạng của quá trình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam từ năm 2009 đến nay, tìm ra đƣợc những vấn đề cần phải giải quyết đối với quản lý nhà nƣớc về nông thôn mới, đồng thời đƣa ra các nhóm giải pháp cụ thể nhằm giải quyết các vấn đề đặt ra. - "Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn" do tác giả Vũ Văn Phúc chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2012. Công trình là tập hợp các bài viết của các nhà khoa học, lãnh đạo các cơ quan Trung ƣơng, địa phƣơng, các ngành, các cấp về xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam, gồm những vấn đề lý luận chung về xây dựng nông thôn mới, kinh nghiệm quốc tế về xây dựng nông thôn mới, thực tiễn và kết quả bƣớc đầu trong xây dựng nông thôn mới ở một số địa bàn trên phạm vi cả nƣớc, đặc biệt là các địa bàn thí điểm xây dựng nông thôn mới. - “Những quy định pháp luật và công tác văn hóa xã hội ở cơ sở và xây dựng nông thôn mới”, của tác giả Bùi Văn Thấm, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2003.
Công trình nghiên cứu này chủ yếu đề cập và giới thiệu 4 các quy định của Nhà nƣớc về công tác văn hóa xã hội và quy định về nông thôn mới, về việc xây dựng nông thôn mới ở các vùng miền của đất nƣớc, trong đó, nhấn mạnh miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa. -“Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam - Hôm nay và mai sau”, của TS. Đặng Kim Sơn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia 2008. Tác phẩm đề cập đến thực trạng các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay, những thành tựu và khó khăn; đề xuất những định hƣớng và kiến nghị chính sách nhằm đƣa nông nghiệp, nông dân, nông thôn ngày càng phát triển.
- “Nhìn lại hơn 3 năm thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới: Kết quả và một số bài học kinh nghiệm” của nguyên Phó Thủ tƣớng Nguyễn Xuân Phúc, Trƣởng ban Chỉ đạo Chƣơng trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Tạp chí Cộng sản số 94 năm 2014. Bài viết đã trình bày những kết quả quan trọng bƣớc đầu trong hơn 3 năm thực hiện Chƣơng trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới căn cứ và 19 tiêu chí của nông thôn mới. Đồng thời bài viết cũng khái quát những ƣu điểm, hạn chế, vƣớng mắc từ các cấp chính quyền địa phƣơng, cơ chế, chính sách, văn bản hƣớng dẫn thực hiện đến nguồn vốn đầu tƣ cho Chƣơng trình, từ đó, đề xuất một số giải pháp chủ yếu tiếp túc đẩy mạnh thực hiện Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới trong thời gian tiếp theo… - “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau hai mươi năm đổi mới - quá khứ và hiện tại” của tác giả Nguyễn Văn Bích, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2000. Cuốn sách này tác giả đã phân tích những sự thay đổi cơ bản trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp và đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội nông thôn Việt Nam sau hơn hai mƣơi năm đổi mới.
Các công trình nghiên cứu nói trên đều có những đóng góp nhất định về mặt lý luận và thực tiễn quản lý nhà nƣớc về nông thôn, nhƣng tất cả các công trình trên chỉ nghiên cứu trên phạm vi rộng, hoặc nghiên cứu ở các địa 5 phƣơng khác, chƣa có đề tài nào tiếp cận nghiên cứu hoàn thiện công tác "Quản lý nhà nƣớc về Xây dựng Nông thôn mới nâng cao trên địa bàn tỉnh Nam Định" 3. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn 3. Mục đích Phân tích rõ cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới nâng cao sẽ đặt ra nền tảng cho việc phân tích thực trạng quản lý nhà nƣớc tại tỉnh Nam Định. Nghiên cứu thực địa và phân tích sẽ cung cấp thông tin cụ thể về hiện trạng, từ đó xác định rõ khó khăn, hạn chế, và nguyên nhân.
Dựa trên những phân tích này, luận văn sẽ đề xuất các giải pháp thực tế và khả thi để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nƣớc. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo hoàn thành xây dựng nông thôn mới nâng cao cho 100% số xã trong tỉnh, duy trì và nâng cao tiêu chí theo chuẩn đã đặt ra. Nhiệm vụ - Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc, nông thôn mới nâng cao và quản lý nhà nƣớc về xây dựng nông thôn mới nâng cao; - Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nƣớc về XD NTM nâng cao; làm rõ những kết quả đạt đƣợc, những hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm; - Đề xuất phƣơng hƣớng và các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nƣớc về xây dựng NTM nâng cao trên địa bàn tỉnh Nam Định đến năm 2030. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của luận văn 4.
Đối tượng Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là hoạt động, nội dung quản lý nhà nƣớc trong hoạt động xây dựng nông thôn mới nâng cao. Phạm vi nghiên cứu - Về Không gian nghiên cứu: Tác giả tập trung nghiên cứu việc triển khai thực hiện Chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới nâng cao trên địa bàn tỉnh Nam Định.