CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN 1. Những khái niệm chung 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của công nghệ thông tin 1. Khái niệm công nghệ thông tin Thuật ngữ CNTT xuất hiện khoảng những năm 70 của thế kỷ XX.
Thuật ngữ này thực chất gắn liền với sự phát triển của máy vi tính, thiết bị manh nha ra đời từ thời chiến tranh thế giới thứ II. Trên thế giới, có nhiều quan điểm khác nhau về CNTT. Theo từ điển American Heritage thì “CNTT là sự phát triển, cài đặt hay vận hành các hệ thống máy vi tính và các phần mềm ứng dụng”. Theo từ điển Oxford thì “CNTT là việc nghiên cứu hoặc sử dụng thiết bị điện tử, đặc biệt là máy vi tính, để lưu giữ, phân tích và gửi thông tin”.
Theo định nghĩa của hiệp hội CNTT của Hoa Kỳ, “CNTT là việc nghiên cứu, thiết kế, phát triển, vận hành, hỗ trợ và quản lý hệ thống thông tin dựa trên máy vi tính, đặc biệt là các phần mềm ứng dụng và phần cứng máy vi tính”. “Thông tin” ở đây có thể được biểu hiện ở dạng chữ, hình ảnh, âm thanh. Sau thuật ngữ CNTT, vào khoảng năm 2000 thì thuật ngữ CNTT và truyền thông ra đời. CNTT và truyền thông theo quan điểm của UNESCO là “các dạng công nghệ được sử dụng để truyền, xử lý, lưu giữ, tạo, trình bày, chia sẻ hay trao đổi thông tin bằng các phương tiện điện tử”.
Các công nghệ ở đây bao gồm radio, tivi, video, điện thoại, hệ thống vệ tinh, máy vi tính và phần cứng, phần mềm mạng cùng với tất cả các thiết bị, dịch vụ liên quan đến các công nghệ này như e-mail, blog, hội nghị qua mạng… Theo quan điểm của UNESCO có thể thấy, khái niệm CNTT và truyền thông rộng hơn rất nhiều so với khái niệm CNTT. Việc “rộng” hơn ở đây là rộng hơn về phương tiện. Tuy nhiên, trong xu thế hiện nay, người ta cũng không tập trung phân biệt hai thuật ngữ này. Luan van 12 Ở Việt Nam, khái niệm CNTT được hiểu và định nghĩa chính thức lần đầu tiên trong Nghị quyết số 49/CP của Chính phủ ngày 4/8/1993 về “Phát triển CNTT ở Việt Nam trong những năm 90” và gần đây nhất chúng ta có khái niệm CNTT tại Luật Công nghệ thông tin số 67/2006/QH11 ngày 29 tháng 6 năm 2006: “CNTT là tập hợp các phương pháp khoa học, công nghệ và công cụ kỹ thuật hiện đại để sản xuất, truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ và trao đổi thông tin số”[17].
Từ các định nghĩa trong và ngoài nước về CNTT, để thuận tiện trong quá trình nghiên cứu về CNTT và ứng dụng CNTT trong hoạt động DTQG, luận văn đã tiếp cận khái niệm về CNTT như sau: CNTT là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kỹ thuật hiện đại, chủ yếu là kỹ thuật máy tính và viễn thông, nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội. Đặc điểm của công nghệ thông tin Theo tác giả Phan Đình Diệu trong cuốn “Tổng quan về Công nghệ thông tin” thì “CNTT là công nghệ được xây dựng dựa trên những thành quả mới nhất của nhiều ngành công nghệ khác và của những lý thuyết khoa học hiện đại. Để xây dựng được một ngành công nghệ mũi nhọn thì trước hết, phải phát triển ngành khoa học đó trên cơ sở những lý thuyết hiện đại nhất, đồng thời, có những bước đi thích hợp trong quá trình phát triển, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật của ngành đó vào cuộc sống”[13]. Như vậy, có thể thấy, đặc điểm đầu tiên của CNTT đó là công nghệ mũi nhọn.
Thứ hai, CNTT là công nghệ được ứng dụng phổ biến trong mọi lĩnh vực. Ngày nay, CNTT đã tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống KT-XH. Ứng dụng CNTT đã trở nên phổ biến rộng rãi trong tất cả các lĩnh vực từ nông nghiệp, công nghiệp đến các dịch vụ quan trọng trong đời sống hiện đại của con người như: y tế, giáo dục, khoa học kỹ thuật, quản lý công, Luan van 13 quản lý tài chính, quản lý sản xuất kinh doanh, các dịch vụ tài chính, thương mại, ngân hàng, bảo hiểm,… Thứ ba là đặc điểm mang tính đặc thù về kỹ thuật đó là CNTT là công nghệ với nhiều tầng lớp. Theo tác giả Phan Đình Diệu “CNTT có nhiều tầng lớp, trong đó, tầng lớp trên lại được xây dựng dựa trên các tầng lớp dưới”[13].
Theo đó, tầng dưới cùng là các linh kiện điện tử được sản xuất, lắp ráp như máy vi tính, phần cứng.Tầng tiếp theo là hệ thống máy vi tính và hệ thống mạng đang hoạt động toàn cầu. Tầng tiếp theo là hệ điều hành mạng. Tiếp đó là các chương trình ứng dụng và các hệ phần mềm cơ bản dùng chung, tầng cuối cùng là các chương trình ứng dụng riêng xây dựng theo nhu cầu ứng dụng cho mỗi cơ quan, đơn vị. Thứ tư, CNTT là lĩnh vực phát triển và đào thải nhanh.
Các sản phẩm CNTT không có tính ổn định lâu dài mà luôn biến động theo hướng phát triển nhanh, sản phẩm sau luôn hiện đại và ưu việt hơn sản phẩm trước nhờ có sự tác động mạnh mẽ của các tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ. Đặc biệt đối với phần cứng là sản phẩm có tốc độ thay đổi và đào thải nhanh nhất. Vai trò của công nghệ thông tin Sự phát triển mạnh mẽ của CNTT đã và đang làm biến đổi nhanh chóng đời sống KT-XH, chính trị, văn hoá của mỗi quốc gia và toàn thế giới, góp phần giải phóng sức mạnh vật chất, trí tuệ cũng như tinh thần của cả xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế đồng thời giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi người dân. - Vai trò của CNTT đối với phát triển KT- XH nói chung Vai trò của CNTT đối với sự phát triển xã hội vô cùng quan trọng, nó không chỉ thúc đẩy nhanh quá trình tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế theo hướng kinh tế dựa vào tri thức, phát triển bền vững mà quan trọng hơn là thúc đẩy phát triển con người, phát triển văn hóa, phát triển xã hội.
Mạng thông tin thực sự là môi trường lý tưởng cho sự sáng tạo, là công Luan van 14 cụ quan trọng để quảng bá và mở rộng vốn tri thức, tạo động lực cho sự phát triển, trong đó, không chỉ thúc đẩy phát triển dân chủ trong xã hội mà còn thúc đẩy phát triển năng lực của con người. Ở nhiều quốc gia phát triển, CNTT được xem như một ngành kinh tế gắn với công nghiệp phần cứng, phần mềm, dịch vụ viễn thông, điện tử. Tuy nhiên, CNTT không chỉ là một ngành kinh tế mà còn là động lực phát triển của đất nước trong nhiều lĩnh vực, đồng thời, là phương tiện để có thể thực hiện mục tiêu đi tắt, đón đầu và nâng cao vị thế trên toàn cầu. Bên cạnh đó, CNTT còn là nhân tố giúp đẩy nhanh quá trình toàn cầu hóa.
Mạng internet làm cho thế giới ngày càng trở nên gần gũi và gắn kết với nhau, giúp xóa bỏ rào cản không gian về mặt vật lý giữa các vùng miền, giữa các quốc gia trên khắp thế giới. Ngày nay, việc giao dịch thương mại, học tập, hội thảo, chữa bệnh đã được thực hiện qua mạng và ngày càng trở nên phổ biến. Với mạng internet và các ứng dụng do CNTT tạo ra, các công ty có thể hợp tác sản xuất, trao đổi mua bán, quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường của mình ra khắp thế giới mà không mất quá nhiều thời gian và chi phí như trước đây. - Vai trò của CNTT đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước Trong thời gian gần đây, Chính phủ điện tử với nền tảng là ứng dụng CNTT và truyền thông được xác định là chiến lược chủ chốt cho xã hội thông tin và được nhiều quốc gia xem là nhân tố quan trọng để tăng năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.
Có thể khẳng định, CNTT đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước, thể hiện trên các phương diện sau: + CNTT và các ứng dụng của nó trong hoạt động của cơ quan nhà nước góp phần nâng cao hiệu quả các hoạt động QLNN của Chính phủ. Thông qua những nội dung của ứng dụng CNTT, các dịch vụ công của Chính phủ được cung cấp trực tuyến 24 giờ/7 ngày thay cho lịch làm việc của công chức truyền thống. Luan van 15 Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm bớt thời gian mà còn giúp cho chi phí giảm được khá nhiều so với cách thức cung cấp dịch vụ công truyền thống. Không chỉ vậy, do sự giao tiếp, trao đổi của Chính phủ với người dân và doanh nghiệp thông qua môi trường mạng vừa thuận lợi, vừa ít tốn kém thời gian và chi phí nên đã là một điều kiện tốt thúc đẩy sự tương tác giữa các bên.
Nhờ đó, Chính phủ kịp thời cải thiện chất lượng dịch vụ cung cấp khi nhận được sự phản hồi không tích cực của người dân. Chính vì vậy, đã giúp cho bản thân chất lượng dịch vụ được nâng cao và đáp ứng nhu cầu của người dùng, đồng thời, là một cầu nối ý tưởng trong hoạch định các chính sách vi mô và vĩ mô của Chính phủ. + CNTT đã làm thay đổi cách thức quản lý và làm việc của các cơ quan nhà nước theo hướng hiện đại, hiệu quả, tiết kiệm, nâng cao tính minh bạch trong các cơ quan, đơn vị, góp phần không nhỏ trong việc cải cách hành chính và hiện đại hóa nền hành chính, hướng đến chính phủ điện tử. Khi CNTT được ứng dụng rộng rãi trong hoạt động của cơ quan nhà nước, tất yếu sẽ làm thay đổi cách thức làm việc của cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan, đơn vị theo hướng chuyển từ phương thức làm việc cũ, thủ công bằng giấy tờ, sổ sách sang phương thức làm việc điện tử, trên môi trường mạng.
Cách thức quản lý cũng được thay đổi chuyển từ quản lý trực tiếp sang quản lý gián tiếp, sự giao tiếp giữa lãnh đạo và nhân viên sẽ chuyển sang một hình thức giao tiếp mới đó là giao tiếp trên môi trường mạng thông qua các ứng dụng CNTT của các cơ quan nhà nước.