ĐẶT VẤN ĐỀ Đất đai tồn tại từ xa xưa, từ trước khi xuất hiện loài người, qua nhiều thiên niên kỷ, con người sống và tồn tại vĩnh hằng cùng đất đai, đất đai gắn bó với con người một cách chặt chẽ cả về mặt vật chất và tinh thần. Đất là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt trong nông nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng. Trong nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là cơ sở của sản xuất nông nghiệp, là đối tượng lao động độc đáo, đồng thời cũng là môi trường sản xuất ra lương thực, thực phẩm, là một nhân tố quan trọng của môi trường sống và trong nhiều trường hợp lại chi phối sự phát triển hay huỷ diệt các nhân tố khác của môi trường. Vì vậy, chiến lược sử dụng đất hợp lý là một phần của chiến lược nông nghiệp sinh thái bền vững của tất cả các nước trên thế giới cũng như của nước ta hiện nay.
Trong mỗi thời kỳ phát triển, các tư liệu sản xuất đóng góp những vai trò không thể thiếu đối với mỗi quốc gia. Tư liệu sản xuất có tốt thì việc phát triển đất nước mới đảm bảo bền vững và có mức tăng trưởng cao. Đặc biệt đối với Việt Nam, việc lựa chọn xây dựng mô hình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì các tư liệu sản xuất càng có vị trí quan trọng và đặc thù hơn nữa. Trong đó, đất nông nghiệp là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng.
Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam từ năm 1992 được sửa đổi bổ sung năm 2013, quy định cụ thể đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước thực hiện quyền quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; quy định hạn mức giao đất nông nghiệp, hạn mức giao đất ở, hạn mức công nhận quyền sử dụng đất ở và hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp; quy định thời hạn sử dụng; trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất thông qua các hình thức giao đất, cho thuê đất và công nhận quyền sử dụng đất; quyết định thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đồng thời, Nhà nước cũng là chủ thể trong việc quyết định trưng dụng đất trong trường hợp thật cần thiết để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai… 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Không giống với nhiều quốc gia khác trên thế giới, ở Việt Nam, đất nông nghiệp được xem là tư liệu sản xuất quan trọng có tính sở hữu toàn dân, do nhà nước đại diện thực hiện quyền sở hữu vì vậy, quản lý nhà nước về đất nông nghiệp hiện nay là một trong những vấn đề đặc biệt quan trọng và nhạy cảm trong các lĩnh vực quản lý nhà nước. Trong nhiều năm qua, mặc dù chính sách, pháp luật đất đai đã có nhiều đổi mới và đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế, ổn định xã hội của đất nước.
Tuy vậy, công tác quản lý Nhà nước về đất đai nói chung và đất nông nghiệp nói riêng vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế, yếu kém như: Quy hoạch sử dụng đất chất lượng chưa cao, chưa đồng bộ với các quy hoạch chuyên ngành. Tính kết nối liên vùng, liên tỉnh và quản lý quy hoạch còn yếu. Các quy định pháp luật về đất đai vẫn còn một số nội dung chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý và sử dụng đất. Quyền định đoạt của Nhà nước với vai trò là đại diện chủ sở hữu đất đai chưa được làm rõ.
Quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất cũng chưa rõ và còn nhiều vướng mắc. Thị trường bất động sản trong đó có quyền sử dụng đất còn bộc lộ những yếu kém, không ổn định, phát triển thiếu lành mạnh, giao dịch “ngầm” thường phổ biến. Tình trạng đầu cơ đất đai còn xảy ra, đẩy giá đất tăng cao đã có tác động không nhỏ đến ổn định kinh tế vĩ mô. Hiện nay, nhu cầu nhà ở của các trường hợp chính sách xã hội, cán bộ công chức, người có thu nhập thấp còn chưa được đáp ứng đầy đủ.
Những yếu kém trong quản lý nhà nước về đất nông nghiệp khiến cho nhiều đối tượng trong xã hội không được hưởng lợi, đồng thời tạo ra những tiêu cực không đáng có. Bên cạnh đó, công tác giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư còn nhiều bất cập, chưa giải quyết hài hòa lợi ích của người có đất bị thu hồi. Quy định pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về đất nông nghiệp còn diễn biến phức tạp, phải giải quyết qua nhiều cấp, kéo dài. Nhiều bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa được thi hành.
Nguồn lực đất đai chưa được phát huy đầy đủ để trở thành nội lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế- xã hội. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và nâng cao khả năng quản lý của nhà nước về đất nông nghiệp hiện nay là một yêu cầu hết sức bức thiết, nhằm giải quyết những vấn đề khúc mắc của xã hội, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các cá nhân, tổ chức, khắc phục tình trạng khiếu nai, khiếu kiện kéo dài, phát huy đầy đủ được nguồn lực đất đai, đóng góp tích cực cho sự phát triển chung của đất nước. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển chung và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thực trạng phát triển kinh tế xã hội trong thời gian qua của huyện Yên Châu cho thấy áp lực đối với đất nông nghiệp của huyện ngày càng gia tăng. Thực tế trong những năm vừa qua quản lý nhà nước về đất nông nghiệp của huyện Yên Châu đang đối mặt với những vấn đề phức tạp, mang nhiều nét đặc trưng của huyện miền núi mà nhiều huyện có điều kiện vị trí địa lý tương đồng thường gặp phải.
Do vậy, nếu quản lý nhà nước về đất nông nghiệp tại huyện Yên Châu được nghiên cứu, giải quyết tốt sẽ mang lại những bài học cả về lý thuyết và thực tiễn cho các huyện trong tỉnh và các huyện thuộc phía Tây Bắc bộ tham khảo và học tập. Do đó lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý nhà nước về đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng quản lý đất nông nghiệp của huyện Yên Châu trong thời gian qua, những kết quả đạt được và những tồn tại, hạn chế.
Trên cơ sở đánh giá, phân tích đề xuất định hướng, giải pháp tăng cường công tác quản lý đất nông nghiệp trên địa bàn. Mục tiêu cụ thể - Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn đối với quản lý nhà nước về đất nông nghiệp ở cấp huyện; - Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La; - Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng tới quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La; - Đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về đất nông nghiệp hiện nay. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu - Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La - Đối tượng khảo sát: Các hộ dân bình thường, các hộ dân bị thu hồi đất, các cán bộ cấp huyện, xã có liên quan tới công tác quản lý nhà nước về đất đai.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu về quản lý nhà nước về đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La. Với 15 nội dung quản lý nhà nước về đất nông nghiệp tại các cấp quản lý theo quy định của luật đất đai, trong phạm vi nghiên cứu cấp huyện, nghiên cứu nhóm lại thành 6 nội dung công việc phù hợp với thẩm quyền của cấp huyện. - Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu tại địa bàn huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La.
- Phạm vi thời gian: Đề tài sử dụng số liệu từ năm 2015 đến 2017. Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 5/2017 đến tháng 5/2018. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN Nghiên cứu luận giải và phát triển cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý nhà nước về đất nông nghiệp thuộc thẩm quyền cấp huyện, làm rõ 6 nội dung chính (trên cơ sở 15 nội dung về quản lý nhà nước về đất nông nghiệp ở các cấp quản lý theo quy định của Luật đất đai) trong nghiên cứu quản lý nhà nước về đất nông nghiệp ở cấp huyện. Đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước về đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Châu, phân tích những kết quả đã đạt được, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong công tác quản lý nhà nước về đất nông nghiệp của huyện thời gian qua.
Phân tích sự ảnh hưởng của các yếu tố đến công tác quản lý nhà nước về đất nông nghiệp trên địa bàn huyện. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Châu trong thời gian tới, trong đó tập trung vào các giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại, vướng mắc, khắc phục những khó khăn làm ảnh hưởng đến kết quả và hiệu quả công tác tác quản lý nhà nước về đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Châu. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.
Một số khái niệm 2. Khái niệm về quản lý Quản lý là sự tác động lên một hệ thống nào đó với mục tiêu đưa hệ thống đó đến trạng thái cần đạt được. Quản lý là một phạm trù xuất hiện trước khi có Nhà nước với tính chất là một loại lao động xã hội hay lao động chung được thực hiện ở quy mô lớn. Quản lý được phát sinh từ lao động, không tách rời với lao động và bản thân quản lý cũng là một loại hoạt động lao động.