Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn cấp huyện. Chương 2: Thực trạng quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. 12 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 1.
Đất đai và quản lý Nhà nƣớc về đất đai 1. Khái niệm đất đai và quản lý Nhà nước về đất đai * Khái niệm đất đai: Dưới góc độ kinh tế, đất đai ngày nay không chỉ được coi là tài nguyên, tài sản mà nó còn được coi là nguồn lực quan trọng đối với bất kỳ quốc gia nào. Tuy nhiên nói như vậy vẫn chưa đầy đủ và chưa thể hiện được bản chất kinh tế của đất đai vì đất đai còn được xem như nguồn vốn của nền kinh tế. Khi xem xét đất đai như là nguồn vốn thì các quan hệ đất đai được mở rộng vai trò của nó trong nền kinh tế, được nhìn nhận toàn diện, đầy đủ và phức tạp hơn.
Trong nền kinh tế bất cứ nguồn vốn nào cũng phải sử dụng có hiệu quả. Đối với đất đai yêu cầu này lại là cần thiết hơn vì không chỉ là nguồn vốn, đất đai còn là một nguồn lực khan hiếm, do đó trong quá trình sử dụng đòi hỏi phải sử dụng tiết kiệm nhất nhưng cho hiệu quả cao nhất. Theo giáo trình kinh tế tài nguyên đất của Đỗ Thị Lan và Đỗ Anh Tài (2007), Nhà xuất bản Nông nghiệp: “Đất đai là nguồn của cải, là tài sản cố định hoặc đầu tư cố định, là thước đo sự giàu có của mỗi quốc gia. Đất đai còn là sự bảo hiểm cho cuộc sống, bảo hiểm về tài chính, như là sự chuyển nhượng của cải qua các thế hệ và như là một nguồn lực cho các mục đích tiêu dùng”.
Khái niệm đầy đủ và phổ biến nhất hiện nay về đất đai đã được đưa ra tại Hội nghị quốc tế về môi trư ng năm 1993. Theo đó, “đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả những cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó, như khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chức nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa. 13 Như vậy, đất đai là khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng, gồm: khí hậu của bầu khí quyển, lớp phủ thổ nhưỡng, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nước, tài nguyên nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất; theo chiều nằm ngang, trên mặt đất là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình, thủy văn, thảm thực vật cùng các thành phần khác. Nó tác động giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài ngư i.
* Khái niệm quản lý Nhà nước về đất đai: - Khái niệm quản lý Nhà nước: Quản lý là hiện tượng tồn tại trong mọi chế độ xã hội. Bất kỳ ở đâu, lúc nào con ngư i có nhu cầu kết hợp với nhau để đạt mục đích chung đều xuất hiện quản lý. Quản lý trong xã hội nói chung là quá trình tổ chức điều hành các hoạt động nhằm đạt được những mục tiêu và yêu cầu nhất định dựa trên những quy luật khách quan. Quản lý Nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật, chính sách để điều chỉnh hành vi cá nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đ i sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trì ổn định và phát triển của xã hội.
- Khái niệm quản lý Nhà nước về đất đai: Quản lý Nhà nước về đất đai là tổng hợp các hoạt động của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu của Nhà nước đối với đất đai. Đó là các hoạt động nắm chắc tình hình sử dụng đất; phân phối và phân phối lại quỹ đất đai theo quy hoạch, kế hoạch; kiểm tra giám sát quá trình quản lý và sử dụng đất; điều tiết các nguồn lợi từ đất đai. Quản lý Nhà nước về đất đai ở Việt Nam có nhiều nét khác biệt so với nhiều nước trên thế giới, đó là: đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Do đó, QLNN về đất đai phải thể hiện được vai trò làm chủ của ngư i dân thông qua các hoạt động kiểm tra, giám sát; sử dụng đất đai nhằm đem lại hiệu quả lớn nhất cho ngư i dân, cho cộng đồng, xã hội.
14 QLNN về đất đai là một công việc phức tạp. Hoạt động quản lý được thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp bởi nhiều cơ quan và cấp độ khác nhau (theo ngành, theo lĩnh vực). QLNN về đất đai ở những cấp khác nhau cũng có những điểm riêng biệt. Nhà nước thống nhất QLNN về đất đai từ trung ương đến địa phương, đảm bảo đất đai được sử dụng đúng pháp luật, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhằm khai thác và sử dụng đất ổn định, lâu dài thông qua các cơ quan QLNN về đất đai.
Nhà nước cũng quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước như: Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp trong QLNN về đất đai trên phạm vi cả nước cũng như tại địa phương. Đặc điểm của quản lý Nhà nước về đất đai Thứ nhất, quản lý đất đai mang tính quyền lực của Nhà nước. Quản lý đất đai do Nhà nước thực hiện thông qua bộ máy các cơ quan Nhà nước dựa trên cơ sở quyền lực Nhà nước. Trong quá trình quản lý đất đai, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền có quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai để buộc các đối tượng chịu sự quản lý (tổ chức, cá nhân, hộ gia đình sử dụng đất) phải tuân theo.
Thứ hai, hình thức quản lý đất đai xuất hiện và ra đ i gắn liền với sự ra đ i của Nhà nước. Trước hết, việc quản lý đất đai nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của giai cấp thống trị về lĩnh vực đất đai “tấc đất tấc vàng”. Hiện nay, khi Nhà nước đại đại diện cho lợi ích của toàn thể nhân dân thì mục đích của quản lý đất đai không chỉ là để bảo vệ cho quyền lợi của toàn dân mà còn bảo vệ lợi ích của tất cả ngư i dân về đất đai. Thứ ba, phạm vi hoạt động quản lý đất đai là lãnh thổ của từng cấp đơn vị hành chính và toàn bộ vốn đất đai nằm trong đư ng biên giới quốc gia.
Quản lý đất đai là hoạt động mang tính vĩ mô, thể hiện ở việc xây dựng, hoạch định chiến lược, chính sách về quản lý và sử dụng đất chứ không hướng vào các hoạt động sử dụng đất mang tính tác nghiệp cụ thể. Vai trò và nguyên tắc quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn cấp huyện 1. Vai trò quản lý Nhà nước về đất đai Có thể khẳng định rằng, đất đai là tài nguyên quan trọng, không thể thay thế được nhưng đất đai chỉ có thể phát huy vai trò của nó dưới những tác động tích cực của con ngư i một cách thư ng xuyên. Ngược lại, đất đai không phát huy tác dụng nếu con ngư i sử dụng đất một cách tùy tiện.
Dù trong thực tế, mỗi quốc gia đều có cách tiếp cận riêng, thống nhất với đặc điểm chung của đất đai và hoàn cảnh lịch sử của mình song mọi cách tiếp cận đều nhằm mục tiêu bảo đảm nguồn lực đất đai để phát triển kinh tế đất hiệu quả và xác lập quyền bình đẳng về sử dụng đất đai để tạo ổn định kinh tế - xã hội. Do đó, đất đai trở thành mối quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia. Chính vì vậy, vai trò quản lý Nhà nước về đất đai thể hiện ở những điểm sau: Thứ nhất, đảm bảo sử dụng đất đai hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả. Đất đai được sử dụng vào tất cả các hoạt động của con ngư i, tuy có hạn chế về mặt diện tích nhưng sẽ trở thành năng lực sản xuất vô hạn nếu biết sử dụng hợp lý.
Nh có quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, từng diện tích đất sẽ được giao cho các đối tượng cụ thể để thực hiện các mục tiêu quan trọng của nhà nước địa phương. Thứ hai, bảo vệ quyền lợi và lợi ích chính đáng của các đối tượng sử dụng đất đai trong quan hệ về đất đai thông qua việc tổ chức thực hiện chính sách pháp luật về đất đai. Bằng công cụ pháp luật, cơ quan quản lý điều chỉnh hành vi của các đối tượng sử dụng đất, khuyến khích việc sử dụng đất đúng mục đích, phát huy nguồn lực đất. Bên cạnh đó, pháp luật sẽ là cơ sở để phát hiện những hành vi gây tổn hại đến tài nguyên đất, đưa ra các chế tài xử lý đối với những hành vi này.
Thứ ba, nâng cao khả năng sinh l i của đất để góp phần thực hiện mục tiêu kinh tế xã hội của địa phương và bảo vệ môi trư ng thông qua việc thực hiện các chính sách về đất đai như chính sách giá đất, chính sách thuế, chính sách đầu tư,. Chính sách về đất đai là công cụ để cơ quan nhà nước thực hiện vai trò quản lý của mình trong từng giai đoạn nhất định. 16 Thứ tư, thông qua việc giám sát, kiểm tra quản lý và sử dụng đất đai, cơ quan quản lý sẽ nắm bắt tình hình biến động về sử dụng từng loại đất, đối tượng sử dụng đất. Từ đó, phát hiện những mặt tích cực để phát huy, điều chỉnh và giải quyết những sai phạm, kịp th i sửa chữa những sai sót gây ách tắc trong quá trình thực hiện.
Nguyên tắc quản lý Nhà nước về đất đai Nguyên tắc quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn cấp huyện là các quy tắc xử sự chung, những tiêu chuẩn hành vi mà cơ quan quản lý nhà nước về đất đai ở cấp huyện và các chủ sử dụng đất phải tuân thủ trong quá trình quản lý và sử dụng.