Quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn

Luận văn: Quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn

• Tác giả: Tô Ngọc Nam
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thị Gấm
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý nhà nước trong đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Văn Lãng

Quản lý nhà nước về đào tạo nghề là cơ sở pháp lý và hành chính để xây dựng các chương trình giáo dục nghề nghiệp phù hợp với nhu cầu thực tiễn của lao động nông thôn. Ở huyện Văn Lãng, Lạng Sơn, hệ thống này bao gồm các đơn vị bộ, tỉnh, huyện phối hợp chặt chẽ. Mục tiêu chính là nâng cao năng lực nghề cho người nông dân, giảm nghèo và tạo việc làm bền vững. Chính sách tài chính, hỗ trợ học phí và cơ sở vật chất được triển khai đồng bộ. Các chương trình đào tạo đa dạng, từ nông nghiệp công nghệ cao đến dịch vụ nông thôn, đáp ứng yêu cầu thị trường lao động. Sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức xã hội góp phần tạo môi trường học tập thực tiễn, nâng cao chất lượng đào tạo. Các chỉ tiêu đánh giá được đề ra dựa trên tỷ lệ hoàn thành, việc làm sau đào tạo và mức độ hài lòng của người học.

1.1. Khung pháp lý hiện hành

Luật giáo dục nghề nghiệp, Nghị quyết Chính phủ và các quyết sách của tỉnh Lạng Sơn tạo nền tảng pháp lý cho đào tạo nghề. Quy định về tiêu chuẩn đào tạo, chứng chỉ và đào tạo lại được áp dụng đồng nhất. Các bộ, ngành chịu trách nhiệm giám sát việc thực hiện, đồng thời hỗ trợ tài chính cho các trung tâm đào tạo trên địa bàn. Khung pháp lý cũng yêu cầu các trường, cơ sở giáo dục cung cấp chương trình học phù hợp với đặc thù nông thôn, bảo đảm tính khả thi và tính thực tiễn.

1.2. Đánh giá thực trạng hiện tại

Hiện nay, số lượng trung tâm đào tạo nghề ở Văn Lãng còn hạn chế, cơ sở vật chất chưa đáp ứng nhu cầu. Nhiều chương trình chưa gắn kết với nhu cầu thực tế của nông dân, dẫn đến tỷ lệ tuyển sinh thấp. Tuy nhiên, mức độ quan tâm của chính quyền địa phương đang tăng, với các dự án hỗ trợ tài chính và nâng cấp trang thiết bị. Các khảo sát cho thấy nhu cầu học nghề của lao động nông thôn đang gia tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ nông nghiệp và chế biến thực phẩm.

II. Phân tích vấn đề quản lý nhà nước trong đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Văn Lãng

Mặc dù khung pháp lý đã đầy đủ, việc thực thi còn gặp nhiều khó khăn. Đầu tiên, nguồn lực tài chính và nhân lực không đồng đều, khiến một số vùng xa trung tâm khó tiếp cận dịch vụ đào tạo. Thứ hai, thiếu thông tin về nhu cầu thị trường lao động, dẫn đến chương trình học không phù hợp. Thêm vào đó, quy trình giấy tờ hành chính phức tạp làm giảm hiệu quả triển khai. Sự chênh lệch giữa nhu cầu của người nông dân và đề xuất của các cơ sở đào tạo tạo ra khoảng trống kỹ năng. Cuối cùng, hệ thống theo dõi và đánh giá kết quả đào tạo còn yếu, chưa cung cấp dữ liệu kịp thời để điều chỉnh chính sách.

2.1. Thiếu nguồn lực và cơ sở hạ tầng

Nhiều trung tâm đào tạo ở Văn Lãng chưa có đủ phòng thí nghiệm, máy móc hiện đại. Ngân sách đầu tư cho thiết bị còn hạn chế, gây khó khăn trong việc giảng dạy thực hành. Đào tạo nghề đòi hỏi môi trường thực tế, nhưng hiện tại còn thiếu các mô hình nông trại mẫu, nhà xưởng thực hành. Điều này làm giảm sức hấp dẫn của các chương trình và giảm chất lượng đào tạo.

2.2. Đánh giá nhu cầu và kết nối thị trường

Việc thu thập thông tin nhu cầu công việc của doanh nghiệp và xu hướng thị trường chưa được thực hiện thường xuyên. Kết quả là các khóa học vẫn tập trung vào những nghề truyền thống, trong khi nhu cầu mới như công nghệ sinh học nông nghiệp, quản lý môi trường tăng nhanh. Sự thiếu liên kết này làm giảm tỷ lệ việc làm sau đào tạo và giảm hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.

III. Giải pháp và phương pháp nâng cao quản lý nhà nước trong đào tạo nghề tại huyện Văn Lãng

Để khắc phục những khó khăn, cần triển khai một loạt giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, tăng ngân sách và ưu tiên đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại cho các trung tâm đào tạo. Thứ hai, xây dựng hệ thống thông tin nhu cầu lao động liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp và các hội nghề nghiệp, cập nhật liên tục các xu hướng thị trường. Ba, đơn giản hoá quy trình hành chính, cho phép các tổ chức tự nguyện đăng ký và nhận hỗ trợ nhanh chóng. Bốn, triển khai các chương trình đào tạo mô-đun, kết hợp học trực tuyến và thực hành tại các mô hình nông trại mẫu. Năm, thiết lập cơ chế đánh giá và giám sát kết quả đào tạo qua các chỉ tiêu việc làm, mức độ hài lòng và năng lực thực tế, từ đó điều chỉnh chương trình kịp thời.

3.1. Đầu tư cơ sở hạ tầng và công nghệ

Chính quyền tỉnh Lạng Sơn cần cấp kinh phí ưu tiên cho việc xây dựng phòng thí nghiệm, mua thiết bị nông nghiệp hiện đại và xây dựng các mô hình nông trại thực hành tại Văn Lãng. Hợp tác với các doanh nghiệp để chia sẻ thiết bị và kiến thức sẽ giảm chi phí và nâng cao chất lượng đào tạo.

3.2. Cơ chế kết nối thị trường và đánh giá kết quả

Thiết lập một nền tảng dữ liệu mở, cho phép doanh nghiệp đăng tải nhu cầu tuyển dụng và yêu cầu kỹ năng. Các trung tâm đào tạo sẽ dựa vào dữ liệu này để thiết kế chương trình học. Đồng thời, triển khai hệ thống theo dõi việc làm sau đào tạo, thu thập phản hồi từ người học và nhà tuyển dụng, giúp cải tiến liên tục.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của quản lý nhà nước trong đào tạo nghề ở Lạng Sơn

Quản lý nhà nước hiệu quả là yếu tố then chốt để đào tạo nghề thành công, đặc biệt ở các khu vực nông thôn như Văn Lãng. Khi pháp lý, tài chính, cơ sở hạ tầng và kết nối thị trường được đồng bộ, người lao động nông thôn sẽ có cơ hội tiếp cận các kỹ năng mới, nâng cao năng suất và thu nhập. Các giải pháp đề xuất không chỉ giúp giảm bất bình đẳng giáo dục mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương. Việc triển khai thực tiễn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng, tạo ra môi trường học tập linh hoạt, ứng dụng thực tiễn và bền vững cho tương lai của Lạng Sơn.

4.1. Tác động kinh tế và xã hội

Nâng cao kỹ năng nghề cho lao động nông thôn giúp tăng năng suất lao động, giảm nghèo và thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ. Người dân có thu nhập ổn định hơn, giảm áp lực di cư ra thành phố, góp phần duy trì cấu trúc xã hội nông thôn.

4.2. Định hướng phát triển bền vững

Quản lý đào tạo nghề theo hướng bền vững đòi hỏi tích hợp các yếu tố môi trường, công nghệ xanh và quản lý tài nguyên. Các chương trình đào tạo tích hợp kiến thức bảo vệ môi trường sẽ giúp nông dân áp dụng các phương pháp canh tác thân thiện, tăng tính bền vững của nền nông nghiệp địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn hiện chiếm khoảng 70% dân số Việt Nam, đóng vai trò nền tảng trong ổn định kinh tế và an sinh xã hội. Tại huyện biên giới Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn, nguồn nhân lực nông thôn dồi dào nhưng phần lớn chưa qua đào tạo chuyên môn bài bản, trình độ dân trí không đồng đều và còn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tập quán sản xuất manh mún. Trong giai đoạn 2016–2020, huyện đã tích cực triển khai Đề án đào tạo nghề theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tổ chức thành công 41 lớp dạy nghề cho 1.435 học viên, góp phần nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo toàn huyện lên mốc 51% vào tháng 6 năm 2020 và ghi nhận trên 96% người học có việc làm ổn định sau đào tạo.

Dù đạt được những bước tiến đáng khích lệ, công tác quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại địa bàn vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Sự chênh lệch giữa các nhóm nghề còn rất lớn khi các lớp phi nông nghiệp mới chỉ chiếm khoảng 31,7% tổng quy mô mở lớp; công tác điều tra nhu cầu học nghề chưa sát thực tế sản xuất; cơ sở vật chất kỹ thuật của các cơ sở dạy nghề cấp huyện còn nghèo nàn và hoạt động xã hội hóa nguồn lực diễn ra chậm chạp. Đứng trước yêu cầu công nghiệp hóa nông nghiệp và phát triển kinh tế cửa khẩu, mục tiêu nghiên cứu của luận văn tập trung làm rõ thực trạng quản lý nhà nước trên địa bàn huyện Văn Lãng, đánh giá nguyên nhân của các hạn chế, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý giai đoạn 2023–2025. Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại huyện Văn Lãng, khai thác chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2020–2022 và dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa vào tháng 12 năm 2022. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để huyện hiện thực hóa mục tiêu nâng tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo lên trên 60% vào năm 2025 và duy trì tỷ lệ việc làm bền vững sau đào tạo đạt trên 95%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết kinh tế và quản trị nền tảng: Lý thuyết Vốn con người (Human Capital Theory) của Theodore Schultz và Gary Becker, cùng Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management - NPM). Theo lý thuyết vốn con người, đào tạo nghề không phải là khoản chi phí tiêu dùng đơn thuần mà là hoạt động đầu tư sinh lợi cao nhất, trực tiếp gia tăng năng suất lao động cá nhân từ 15% đến 30% và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế bền vững. Đồng thời, lý thuyết quản lý công hiện đại định vị lại vai trò của chính quyền địa phương: từ trực tiếp cung ứng dịch vụ sang kiến tạo, điều tiết, kiểm soát chất lượng và thúc đẩy quan hệ đối tác công - tư.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm sáng tỏ ba khái niệm cốt lõi theo quy định của pháp luật Việt Nam: Lao động nông thôn (căn cứ Bộ luật Lao động năm 2019 và Quyết định số 1956/QĐ-TTg), Đào tạo nghề cho lao động nông thôn (theo Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 với định hướng thực hành nghề nghiệp chiếm trên 80% thời lượng đối với trình độ sơ cấp và dưới 3 tháng), và Quản lý nhà nước về đào tạo nghề. Quá trình quản lý được chuẩn hóa thành chu trình khép kín gồm sáu nội dung: xác định mục tiêu và nhu cầu đào tạo; xây dựng kế hoạch đào tạo; tổ chức thực hiện đào tạo; đánh giá quá trình đào tạo; quảng bá và tuyển sinh; theo dõi, đánh giá và cung cấp hỗ trợ sau đào tạo. Hệ thống quản lý này vừa phải tuân thủ danh mục chuẩn hơn 164 nghề quốc gia, vừa phải linh hoạt thích ứng với đặc thù kinh tế vùng biên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2020–2022 của Ủy ban nhân dân huyện Văn Lãng, Phòng Lao động - Thương binh, Xã hội - Dân tộc và Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa được triển khai vào tháng 12 năm 2022.

Cỡ mẫu điều tra thực nghiệm được xác định là 150 mẫu, bao gồm 120 học viên đã tốt nghiệp các lớp học nghề giai đoạn 2020–2022 và 30 cán bộ quản lý, giáo viên dạy nghề cùng đại diện doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trên địa bàn huyện. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (stratified random sampling) theo tỷ lệ phân bổ giữa các lớp nghề nông nghiệp (chiếm khoảng 68%) và nghề phi nông nghiệp (chiếm khoảng 32%) tại các cụm xã trọng điểm. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá mức độ hài lòng thông qua thang đo khoảng điểm Likert 5 mức độ (từ 1: Rất không hài lòng đến 5: Rất hài lòng). Lý do lựa chọn kết hợp các phương pháp này nhằm định lượng hóa chính xác các chỉ tiêu chất lượng dịch vụ công, chỉ ra các khoảng cách kỳ vọng giữa người học và cơ sở đào tạo, đồng thời đảm bảo độ tin cậy khoa học cao nhất cho các kết luận thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại huyện Văn Lãng giai đoạn 2020–2022 cho thấy ba phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, quy mô mở lớp có sự mất cân đối sâu sắc giữa nhóm nghề nông nghiệp và phi nông nghiệp. Cụ thể, trong tổng số 41 lớp đào tạo cho 1.435 học viên, nhóm nghề nông nghiệp chiếm ưu thế áp đảo với 28 lớp (đào tạo 980 học viên, tương đương 68,3% tổng số người học). Ngược lại, nhóm nghề phi nông nghiệp chỉ triển khai được 13 lớp với 455 học viên, chiếm tỷ trọng khiêm tốn 31,7%. Khi trình bày dữ liệu này lên biểu đồ tròn cơ cấu ngành nghề, sự lệch pha thể hiện rất rõ nét, cho thấy định hướng chuyển dịch cơ cấu việc làm tại chỗ sang khu vực công nghiệp và dịch vụ biên mậu vẫn chưa đạt hiệu quả mong muốn.

Thứ hai, mặc dù tỷ lệ học viên có việc làm sau đào tạo được báo cáo đạt trên 96%, tính bền vững của việc làm chưa cao và chủ yếu là tự tạo việc làm trong phạm vi kinh tế hộ gia đình nhỏ lẻ. Khoảng 85% lao động nông nghiệp sau khi học nghề chỉ áp dụng kỹ thuật vào diện tích canh tác sẵn có, năng suất cải thiện khoảng 15% nhưng giá trị gia tăng không đột biến do thiếu liên kết tiêu thụ. Bảng thống kê thu nhập bình quân trước và sau học nghề cho thấy mức tăng thu nhập của người học nghề phi nông nghiệp (tăng bình quân 1,2 đến 1,8 triệu đồng/tháng) cao hơn rõ rệt so với nhóm nghề nông nghiệp thuần túy (chỉ tăng từ 400.000 đến 600.000 đồng/tháng).

Thứ ba, nguồn lực phục vụ công tác quản lý và tổ chức dạy nghề tại địa phương đối mặt với tình trạng thiếu thốn nghiêm trọng. Kết quả khảo sát thang đo Likert ghi nhận cơ sở vật chất, trang thiết bị của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện bị đánh giá ở mức thấp nhất, chỉ đạt điểm trung bình 2,8/5 điểm. Tỷ lệ giáo viên cơ hữu dạy thực hành thiếu hụt trầm trọng, địa phương phải dựa vào đội ngũ giáo viên thỉnh giảng chiếm hơn 60% tổng số giờ giảng. Nguồn kinh phí đào tạo phụ thuộc gần như 100% vào sự hỗ trợ của ngân sách cấp trên, công tác xã hội hóa đầu tư từ các doanh nghiệp gần như chưa đạt được kết quả khả quan.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ và thiếu đồng bộ. Công tác điều tra, khảo sát nhu cầu học nghề hàng năm tại cấp xã vẫn nặng tính hành chính hình thức, chủ yếu thu thập số lượng chỉ tiêu được giao thay vì gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Thêm vào đó, tâm lý tiểu nông, e ngại rủi ro và thói quen sản xuất theo mùa vụ khiến một bộ phận lao động nông thôn chỉ muốn tham gia các lớp nghề nông nghiệp ngắn hạn tại địa phương để nhận trợ cấp hơn là theo học các ngành kỹ thuật phi nông nghiệp đòi hỏi kỷ luật cao.

Đặt trong sự so sánh với các địa phương khác, mô hình tại huyện Sóc Sơn (Hà Nội) với 98,59% dân số nông thôn đã thành công trong việc kết nối các lớp may công nghiệp trực tiếp với cụm công nghiệp lân cận; hay huyện Chi Lăng (Lạng Sơn) trong năm 2022 đã giải ngân hiệu quả 570 triệu đồng nguồn vốn ngân sách Trung ương để tập trung tạo chuỗi giá trị cho 105 học viên chuyên canh Na. Nhìn từ các điển hình này, quản lý nhà nước tại huyện Văn Lãng rõ ràng còn lúng túng trong việc xây dựng mô hình liên kết "3 Nhà": Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Để nâng cao tính trực quan trong báo cáo quản lý, dữ liệu đánh giá chất lượng dạy nghề cần được cấu trúc thành bảng ma trận so sánh chéo giữa tiêu chí cơ sở vật chất, chất lượng giáo trình và tỷ lệ tạo việc làm mới, giúp các cấp lãnh đạo địa phương dễ dàng định vị các khâu xung yếu cần phân bổ ngân sách ưu tiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Văn Lãng:

Thứ nhất, đổi mới quy trình khảo sát nhu cầu và lập kế hoạch đào tạo nghề. Ủy ban nhân dân huyện Văn Lãng chỉ đạo Phòng Lao động - Thương binh, Xã hội - Dân tộc phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã số hóa 100% phiếu điều tra nhu cầu lao động trước quý II hàng năm. Kế hoạch đào tạo phải gắn kết trực tiếp với quy hoạch kinh tế - xã hội của địa phương, chủ động nâng tỷ trọng đào tạo nghề phi nông nghiệp lên tối thiểu 45% vào năm 2025 nhằm cung ứng nhân lực cho các cụm công nghiệp và khu kinh tế cửa khẩu.

Thứ hai, nâng cao chất lượng đào tạo và hoàn thiện cơ sở vật chất dạy nghề. Ban Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Văn Lãng cần rà soát, chuẩn hóa 100% giáo trình đào tạo theo hướng thực hành chiếm trên 80% tổng thời lượng. Đồng thời, Ủy ban nhân dân huyện cần bố trí tối thiểu 25% nguồn kinh phí sự nghiệp giáo dục hàng năm trong giai đoạn 2023–2025 để mua sắm máy móc, trang thiết bị kỹ thuật hiện đại; ký hợp đồng liên kết với các doanh nghiệp để đưa học viên đi thực tập thực tế.

Thứ ba, tăng cường chính sách hỗ trợ vốn và tiêu thụ sản phẩm sau đào tạo. Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Văn Lãng cần xây dựng gói tín dụng ưu đãi chuyên biệt, mục tiêu hỗ trợ giải ngân vốn vay cho ít nhất 85% học viên sau tốt nghiệp có phương án sản xuất khả thi. Các tổ chức đoàn thể (Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên) giữ vai trò chủ lực hỗ trợ kết nối tiêu thụ nông sản, liên kết với ít nhất 10 hợp tác xã nông sản sạch trên địa bàn nhằm bảo đảm đầu ra cho lao động.

Thứ tư, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành và kiểm tra, giám sát chất lượng. Ban Chỉ đạo đào tạo nghề huyện định kỳ tổ chức thanh tra, kiểm tra giám sát tối thiểu 2 cuộc mỗi năm đối với toàn bộ các cơ sở dạy nghề. Áp dụng bộ chỉ số KPI đo lường hiệu quả quản lý, trong đó tỷ lệ lao động có thu nhập tăng trên 20% sau đào tạo là tiêu chí đánh giá thi đua bắt buộc đối với chính quyền cấp xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên môn giá trị cho bốn nhóm đối tượng:

Nhóm cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban nhân dân các huyện miền núi: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận vững chắc, quy trình 6 bước quản lý nhà nước chuẩn hóa và bộ công cụ theo dõi, đánh giá hiệu quả dạy nghề sau đào tạo để vận dụng trực tiếp vào công tác ban hành chính sách địa phương.

Ban Giám đốc và giảng viên tại các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên cấp huyện: Luận văn hỗ trợ xây dựng giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy, đổi mới cơ cấu chương trình thực hành nghề nghiệp trên 80% và kinh nghiệm tổ chức các lớp đào tạo nghề lưu động tại thôn bản phù hợp với mùa vụ của người dân.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công và Kinh tế nông thôn: Đây là nguồn tham khảo phương pháp luận khoa học, cách mạng hóa phương pháp chọn mẫu phân tầng với 150 mẫu khảo sát, ứng dụng thang đo Likert và xây dựng hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu thực nghiệm chặt chẽ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Các doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà đầu tư tại khu vực nông thôn: Doanh nghiệp có thể nắm bắt bức tranh toàn cảnh về cung - cầu lao động nông thôn, từ đó chủ động phối hợp với cơ quan nhà nước và cơ sở đào tạo để đặt hàng tuyển dụng lao động đúng kỹ năng với chi phí tối ưu.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng tỷ lệ việc làm của lao động nông thôn huyện Văn Lãng sau đào tạo đạt mức nào? Theo báo cáo tổng kết giai đoạn 2016–2020 của huyện, tỷ lệ học viên có việc làm sau đào tạo đạt trên 96%. Tuy nhiên, phần lớn lao động (khoảng 85%) duy trì tự tạo việc làm nông nghiệp tại gia đình, tỷ lệ chuyển dịch sang khu vực công nghiệp và dịch vụ chính thức còn thấp do thiếu hụt liên kết với doanh nghiệp.

Vì sao tỷ trọng đào tạo nghề phi nông nghiệp tại huyện Văn Lãng chỉ đạt khoảng 31,7%? Sự chênh lệch này xuất phát từ tâm lý e ngại thay đổi của người dân nông thôn, thói quen canh tác nông nghiệp truyền thống, kết hợp với thực trạng thiếu thốn máy móc, nhà xưởng thực hành hiện đại và đội ngũ giáo viên cơ hữu tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện.

Chính sách tài chính hiện hành hỗ trợ lao động nông thôn học nghề ra sao? Căn cứ Quyết định số 1956/QĐ-TTg, ngân sách nhà nước tài trợ 100% học phí cho đối tượng chính sách, hộ nghèo và người dân tộc thiểu số. Người học còn được hỗ trợ tiền ăn và chi phí đi lại, giúp hơn 1.435 người lao động tại huyện tham gia học tập mà không chịu áp lực kinh tế.

Mô hình "3 Nhà" giải quyết vấn đề cốt lõi nào trong quản lý đào tạo nghề? Mô hình "Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp" khắc phục triệt để tình trạng đào tạo tràn lan không theo nhu cầu. Nhà nước ban hành cơ chế chính sách, nhà trường cung cấp chương trình đào tạo chuẩn trên 80% thực hành, và doanh nghiệp trực tiếp tiếp nhận, bao tiêu đầu ra cho người lao động.

Đóng góp mới của luận văn về phương pháp quản lý sau đào tạo là gì? Luận văn đã đề xuất chuẩn hóa bộ chỉ tiêu định lượng đánh giá sau đào tạo gồm: tỷ lệ áp dụng kiến thức vào thực tế, mức tăng trưởng thu nhập (mục tiêu trên 20%), và số lượng học viên tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội để khởi nghiệp.

Kết luận

Công trình nghiên cứu "Quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn" đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu học thuật và thực tiễn đề ra:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với đào tạo nghề cho lao động nông thôn, tích hợp nhuần nhuyễn lý thuyết vốn con người và quản lý công mới vào bối cảnh kinh tế nông nghiệp vùng cao.
• Phân tích chi tiết chuỗi dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2020–2022, đánh giá khách quan kết quả đào tạo 41 lớp cho 1.435 học viên, đồng thời chỉ rõ sự mất cân đối khi nghề nông nghiệp chiếm tới 68,3% tổng quy mô.
• Nhận diện chính xác ba rào cản cốt lõi: cơ sở vật chất kỹ thuật thiếu thốn (điểm đánh giá chỉ đạt 2,8/5), nguồn kinh phí phụ thuộc 100% vào ngân sách, và mối liên kết lỏng lẻo giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp.
• Đề xuất hệ thống bốn nhóm giải pháp mang tính hành động cao, xác định lộ trình đưa tỷ lệ nghề phi nông nghiệp lên mức 45% vào năm 2025 và giải ngân vốn sản xuất cho 85% học viên sau học nghề.
• Cung cấp tài liệu tham khảo thực chứng sâu sắc, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu việc làm và bảo đảm an sinh xã hội bền vững cho vùng biên giới.

Trong giai đoạn 2023–2025, Ủy ban nhân dân huyện Văn Lãng và các cơ quan chuyên trách cần nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp nêu trên vào kế hoạch hành động hàng năm. Đây là chìa khóa then chốt nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn, tạo đòn bẩy đột phá để huyện hoàn thành thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đã đề ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn 1. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn 1. Một số khái niệm a.

Lao động nông thôn Lực lượng lao động được hiểu là một bộ phận dân số trong độ tuổi quy định, thực tể có tham gia lao động và những người không có việc làm đang tích cực tìm kiểm việc làm. Thực tế trong từng thời kỳ và ở mỗi một nước trên thế giới quy định độ tuổi lao động khác nhau. Ở nước ta, theo Bộ Luật lao động (2019) định nghĩa “Người lao động là người làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động”. Độ tuổi tối thiểu của người lao động là đủ 15 tuổi.

Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều vùng nông thôn là địa bàn để người nông dân sinh sống và phát triển, là một bộ phận quan trọng cấu thành xã hội, đặc biệt là đối với các quốc gia có sản xuất nông nghiệp là nền tảng. Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phổ, thị xã, thị trấn, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã. Ở Việt Nam hiện có khoảng 70% dân số sinh sống. LĐNT là những người thuộc lực lượng lao động và hoạt động trong hệ thống kinh tế nông nghiệp.

Theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg ngày 27/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ thì LĐNT là người trong độ tuổi lao động, có trình độ học vẩn và sức khỏe phù hợp với nghề cần học, có nghề phù hợp với khu vực nông thôn, gồm có: - Người lao động có hộ khẩu thường trú tại xã. 6 - Người lao động có hộ khẩu thường trú tại phường, thị trấn đang trực tiếp làm nông nghiệp hoặc gia đình có đất nông nghiệp mới bị thu hồi. Trong đó ưu tiên dạy nghề cho các đối tượng là người thuộc diện được hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, hộ nghèo, hộ có thu nhập tối đa bằng 150% thu nhập cùa hộ nghèo, người dân tộc thiểu số, người tàn tật, người bị thu hồi đất canh tác. Như vậy, LĐNT (LĐNT) là một bộ phận cùa những nguồn lao động xã hội gồm toàn bộ những người lao động đang làm việc trong nền kinh tè quôc dân và những ngưòi có khả năng lao động nhưng chưa tham gia hoạt động trong nên kinh tể quốc dân thuộc khu vực nông thôn.

Cụ thê hơn nguồn LĐNT bao gồm những người từ dủ 15 tuổi trở lên sổng ở nông thôn đang làm việc trong các ngành, lĩnh vực như: nông, lâm, ngư nghiệp, công nghiệp xây dựng, dịch vụ, hoặc các ngành phi nông nghiệp khác và những người trong độ tuổi có khả năng lao động nhưng hiện tại chưa tham gia hoạt động kinh tể. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn Năm 1999, Trung tâm nghiên cứu Khoa học Tổ chức và Quản lí định nghĩa: “ĐTN là những hoạt động nhằm cung cấp kiến thức, kĩ năng và thái độ cần có cho sự thực hiện có năng suất và hiệu quả trong phạm vi một nghề hoặc nhóm nghề. Nó bao gồm đào tạo ban đầu, đào tạo lại, đào tạo nâng cao, cập nhật và đào tạo liên quan đến công việc chuyên môn hóa” (Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Tổ chức và Quản lí, 1999, tr. Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 số 74/2014/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 27/11/2014 tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIII: “Dạy nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khoá học”.

Từ những góc nhìn khác nhau, có thể hiểu: ĐTN là một quá trình giáo dục - đào tạo diễn ra từ khi bắt đầu đến khi kết thúc khóa học, tại đây người 7 dạy truyền đạt kiến thức, rèn luyện kỹ năng và giúp cho người học định hướng được thái độ, nhân cách theo hướng chuẩn mực; quá trình này diễn ra liên tục, có sự biến đổi để phù hợp với đối tượng học tập và môi trường. Song song với những hoạt động của người dạy, người học cùng tham gia vào quá trình học tập bằng cách đọc, nghe, quan sát, thực hành, thực tập để tích luỹ kiến thức, hình thành kỹ năng và thái độ nghề nghiệp tương xứng yêu cầu của vị trí công việc thuộc lĩnh vực, ngành nghề được đào tạo đang tồn tại trong xã hội. ĐTN đề cao việc trang bị kỹ năng nghề nghiệp hơn là việc trang bị kiến thức hàn lâm. Theo Hồ Đình Bảo và cộng sự (2016, tr.

22) “Nông dân có xu hướng giảm tương đối so với thu nhập của những người lao động trong khu vực khác tương ứng với xu hướng khoảng cách năng suất giữa các khu vực tăng dần”. Một trong những giải pháp khắc phục hiện tượng trên chính là trang bị cho LĐNT kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động (TTLĐ) để giúp LĐNT tiếp cận được với công việc mới có thu nhập cao hơn hoặc nâng cao hiệu quả trong lĩnh vực sản xuất truyền thống họ đã, đang và tiếp tục tham gia. Từ góc độ quản lý nhà nước, ĐTN cho LĐNT được coi là một biện pháp để đạt được những mục tiêu cụ thể trong phát triển kinh tế - xã hội. Theo Thủ tướng Chính phủ (2009): “ĐTN cho LĐNT là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước, của các cấp, các ngành và xã hội nhằm nâng cao chất lượng LĐNT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn”.

Theo Nguyễn Văn Đại (2012, tr. 32): “ĐTN cho LĐNT là quá trình kết hợp giữa dạy nghề và học nghề, đó là quá trình giáo viên truyền bá những kiến thức về lý thuyết và thực hành để những người LĐNT có một trình độ, kỹ năng, kỹ xảo, sự khéo léo, thành thục nhất định về nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nông thôn”. Những khái niệm trên đã nêu rất rõ về cách thức vận hành và sản phẩm tạo ra từ hoạt động ĐTN cho LĐNT xét về phương diện kỹ thuật song chưa 8 đề cập đến sản phẩm nếu xét về phương diện hiệu quả của hoạt động ĐTN cho LĐNT. Do đó, khái niệm ĐTN cho LĐNT cần được hiểu như sau: ĐTN cho LĐNT là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho LĐNT để người học nghề sau khi tốt nghiệp có thể hành nghề (tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm) nhằm giúp cho LĐNT cải thiện thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống phù hợp với sự phát triển của xã hội.

Khái niệm về nghề trong nông nghiệp cũng rất đa dạng và luôn thay đổi; ĐTN cho LĐNT không chỉ quan tâm đến kỹ thuật mà còn cả quản trị chuỗi sản xuất, các tiêu chuẩn về an toàn, ứng dụng công nghệ, kiến thức về thị trường, hiện đại hóa hợp tác xã. Theo Thủ tướng Chính phủ (2015): “ĐTN cho LĐNT đa dạng, cụ thể, theo nhu cầu của người học và thực tiễn sản xuất; từ đào tạo một công đoạn, một kỹ năng nghề nhất định, đến đào tạo cấp văn bằng, chứng chỉ một cách đầy đủ, toàn diện theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp”. ĐTN cho LĐNT gắn với giải quyết việc làm là “chìa khóa” thực hiện tốt Chương trình mục tiêu Quốc gia về giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới. Nhìn một cách tổng thể hơn, ĐTN cho LĐNT có vai trò rất quan trọng trong tiến trình xây dựng nông thôn mới của mỗi địa phương.

Bởi nếu không có chương trình này thì tiêu chí về tỷ lệ lao động và tiêu chí tăng thu nhập cho người dân nông thôn rất khó có thể đạt được. ĐTN cho LĐNT, để từ đó, người dân phát huy năng lực, sở trường, khả năng cũng như biết khai thác những lợi thế sẵn có của gia đình, địa phương tạo ra việc làm, nâng cao thu nhập, đó chính là một cách trao “cần câu” vào tay người dân, hay nói một cách khác đó chính là chìa khóa để người dân thoát nghèo bền vững. Đặc điểm, phân loại ĐTN cho LĐNT a. Đặc điểm * Đối tượng tham gia học nghề: Là LĐNT, chủ yểu chưa qua đào tạo, trình độ văn hóa không đều, các lớp học với nhiều đối tượng khác nhau như người nghèo, người tàn tật, người dân tộc thiểu số,.

độ tuổi không đồng đều. 9 - Chịu khó, cần cù lao động. Đây là một đặc điểm rẩt tích cực của lực lượng LĐNT. Chính sự chịu khó, cần cù lao động đã giúp họ giảm thiểu rủi ro khi tham gia vào hoạt động trong hệ thống kinh tế nông thôn, thông thường gắn liền hoặc rẩt gần với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp.

- Có nhiều kinh nghiệm thực tế trong lao động sản xuất. Thông thường, LĐNT gắn bó, tiếp cận với nghề từ nhỏ, có sự kế thừa theo họ tộc, huyết thống nên được thừa hưởng những kinh nghiệm trong lao động sản xuất từ những thế hệ trước truyền lại. - Ham học hỏi. Do luôn tồn tại một khoảng cách nhất định giữa thành thị và nông thôn về mọi mặt.

Theo bản năng con người ta luôn cỏ mong muốn vươn lên và đó là động lực làm cho LĐNT mong muốn có thêm kiến thức để tiến gần đến mức sống, trình độ của khu vực thành thị. - Trình độ, thể lực hạn chế do kinh tế kém phát triển, mức sống thấp. Điều này ảnh hưởng đến năng suất lao động và trình độ phát triển kinh tế. - Trình độ vãn hóa, khoa học kỹ thuật cũng như trình độ tiếp cận thị trường thấp.

Đặc điểm này cũng ảnh hưởng đến khả năng tự tạo việc làm của lao động. - LĐNT nước ta còn mang nặng tư tưởng và tâm lý tiểu nông, sản xuất nhỏ, ngại thay đổi nên thường bảo thủ và thiếu năng động. Để góp phần đạt mục tiêu nâng cao chất lượng ĐTN cho LĐNT, đòi hòi cần phải có những điều chỉnh nhất định để phù hợp với đối tượng đào tạo; phát huy và tận dụng những đặc điểm có lợi, khắc phục những mặt hạn chế. * Ngành nghề đào tạo đa dạng: trình độ đào tạo là sơ cấp nghề và dạy nghề dưới 3 tháng, phần lớn là các nghề đào tạo là nghề đơn giản, các nghề nông nghiệp, thủ công mỹ nghệ, thời gian thực hành nghề chiếm tỷ lệ trên 80%.