CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO HIỂM Y TẾ CHO TRẺ EM 1. Các khái niệm cơ bản liên quan đến bảo hiểm y tế cho trẻ em BHYT cho trẻ em là một nội dung quan trọng của hệ thống BHYT, bảo đảm rằng trẻ em đều được bảo vệ và có quyền lợi y tế cần thiết. Đồng thời, giúp các gia đình giảm bớt gánh nặng chi phí khi con ốm đau. Tại Việt Nam, trẻ em được hưởng các chính sách ưu đãi về bảo hiểm y tế, đảm bảo quyền lợi khám chữa bệnh tốt nhất cho thế hệ tương lai.
Một số khái niệm về bảo hiểm y tế và quản lý nhà nước về bảo hiểm y tế Theo Khoản 1, Điều 2 Luật sửa đổ i, bổ sung một số điề u của Luật Bảo hiể m y tế số 46/2014/QH13 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 13 tháng 6 năm 2014 đã xác định “Bảo hiểm y tế là hình thức bảo hiể m bắ t buộc được áp dụng đố i với các đố i tượng theo quy đi ̣nh của Luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện”. Theo Phạm Thị Định và Nguyễn Văn Định (2015) cho rằng: Bảo hiểm y tế là bộ phận của hệ thống an sinh xã hội, là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người tham gia bảo hiểm khi họ gặp phải những biến cố gây giảm sút về sức khỏe trên cơ sở hình thành và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung thống nhất dựa trên quy định bắt buộc của Nhà nước, không vì mục đích lợi nhuận. Từ một số khái niệm trên, có thể hiểu bảo hiểm y tế cho trẻ em là một hình thức bảo hiểm nhằm cung cấp sự bảo vệ và chăm sóc sức khỏe dành cho trẻ em không vì mục đích lợi nhuận. Mục tiêu của loại hình bảo hiểm này là đảm bảo trẻ em có thể dễ dàng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ y tế, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe tổng thể của trẻ từ khi còn nhỏ.
Để đảm bảo hoạt động BHYT cho trẻ em được tổ chức theo đúng chiến lược hoạch định cần phải có công tác quản lý của cơ quan nhà nước đối với chủ thể này. Lâm Bá Hoà (2017) đã phát biểu rằng: 6 Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, xuất hiện và tồn tại cùng với sự xuất hiện và tồn tại của Nhà nước. Đó chính là hoạt động quản lý gắn liền với hệ thống các cơ quan thực thi quyền lực nhà nước - một bộ phận quan trọng của quyền lực chính trị trong xã hội, có tính chất cưỡng chế đơn phương đối với xã hội. Hiện nay, vẫn chưa có một định nghĩa về QLNN đối với hoạt động BHYT cho trẻ em.
Từ việc làm rõ các khái niệm liên quan ở trên, có thể hiểu QLNN về BHYT cho trẻ em là quá trình tác động có tổ chức và điều chỉnh các mối quan hệ trong hoạt động bảo hiểm y tế trong phạm vi quyền lực Nhà nước thông qua pháp luật nhằm đảm bảo các hoạt động BHYT cho trẻ em được diễn ra thông suốt và đúng quy định của pháp luật, cũng như tạo điều kiện tốt nhất trong công tác chăm sóc sức khỏe cho trẻ em. Đặc điểm của bảo hiểm y tế trẻ em BHYT dành cho trẻ em dưới 06 tuổi là một phần trong tổng thể hệ thống chính sách bảo hiểm y tế quốc gia, do đó về cơ bản nó đều có những đặc điểm chung của bảo hiểm y tế. Bảo hiểm y tế có tính bắt buộc: Điể m mới rấ t quan tro ̣ng trong Luật số 46/2014/QH13 về việc sửa đổ i, bổ sung một số điề u của Luật BHYT năm 2008 đó là ̣ rằng BHYT là hiǹ h thức bảo hiể m bắ t buộc, với quy định này nhằm khẳ ng quy đinh ̣ mo ̣i đố i tươṇ g theo luật định đều bắ t buộc phải tham gia BHYT, đảm bảo mọi đinh công dân đều có cơ hội tiếp cận các dịch vụ y tế và được bảo vệ sức khỏe một cách toàn diện, tiến tới thực hiện lộ trin ̀ h tiế n tới BHYT toàn dân. Bảo hiểm y tế có tính xã hội hóa: Quỹ BHYT được hình thành từ nguồn đóng góp của người tham gia BHYT, người sử dụng lao động và ngân sách nhà nước.
Quỹ BHYT được sử dụng để chi trả cho các chi phí khám, chữa bệnh cho người tham gia BHYT, không phân biệt địa vị, giai cấp. Bảo hiểm y tế có tính phi lợi nhuận: BHYT được Nhà nước tổ chức và quản lý với mục đích chăm sóc sức khỏe cho người dân, không lợi nhuận. Doanh thu từ 7 phí BHYT chỉ được sử dụng để chi trả cho các chi phí khám, chữa bệnh cho người tham gia BHYT và chi cho các hoạt động liên quan khác đến BHYT. Vai trò của bảo hiểm y tế đối với trẻ em Trẻ em là những cá thể với tâm sinh lý hế t sức riêng biệt, đây là những đố i tươ ̣ng rấ t dễ bi ̣ tác động bởi các yế u tố bên ngoài do sự ha ̣n chế về mặt nhận thức và kinh nghiệm cuộc số ng.
Tham gia BHYT giúp trẻ được bảo vệ, được chăm lo sức khỏe và sự phát triển, đây là hoạt động đầu tư mang tính chiến lược lâu dài về sức khỏe, tạo nền tảng vững chắc cho thế hệ tương lai của nước nhà. Bảo vệ sức khỏe trẻ Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe là nhu cầu thiết yếu và chính đáng của nhân dân. Đây là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của mỗi cá nhân và là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển của cộng đồng và đất nước. Trong đó trẻ em được xem là đối tượng yếu thế trong xã hội với nhiều vấn đề đặc biệt cần được quan tâm và bảo vệ.
Việc trẻ em ốm đau nhưng không thể tiếp cận kịp thời chữa trị vì chi phí cao có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của trẻ trên phương diện sức khỏe, tâm lý, sự phát triển học tập, sự hòa nhập xã hội. Khi tham gia BHYT sẽ giúp trẻ em, nhất là những trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, dễ tổn thương, có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng, được thăm khám, điều trị góp phần giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh tật và tử vong trong những năm tháng đầu đời. Giảm gánh nặng chi phí y tế Theo Bloom và Canning (2008) cho rằng sức khỏe yếu ảnh hưởng đến khả năng tiết kiệm cũng như động lực tiết kiệm. Bệnh tật có thể gây ra các chi phí y tế lớn phải thanh toán trực tiếp, làm giảm tiết kiệm hiện tại và tích lũy của hộ gia đình.
Khi đau ốm xảy ra, trẻ em không thể tự lo, tự chăm sóc bản thân và cần sự hỗ trợ từ người lớn. Điều này tạo áp lực về mặt kinh tế cho cha mẹ, khi họ phải dành nhiều thời gian chăm sóc trẻ, trong dài hạn sẽ ảnh hưởng đến thu nhập của gia đình. Nhờ tham gia BHYT, trẻ em được cộng đồng chung tay hỗ trợ, chia sẻ chi phí khám chữa bệnh, trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro, làm giảm bớt gánh nặng tài chính cho gia đình, đặc biệt là khi gặp các bệnh hiểm nghèo, chi phí cao. Trong khi nguồn lực kinh tế có hạn, nhờ 8 có BHYT mà Nhà nước giảm bớt gánh nặng chi phí đối với sự nghiệp chăm lo, bảo vệ sức khỏe nhân dân, dành phần nguồn lực kinh phí đấy để tập trung đầu tư các lĩnh vực khác trong xã hội.
Thể hiện tính nhân văn, công bằng, tiến bộ xã hội Bảo hiểm y tế là chính sách an sinh xã hội thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với đời sống, sức khỏe của người dân. BHYT hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, điều này tạo cơ hội cho những trẻ em có cha mẹ hoặc người giám hộ thuộc nhóm đối tượng có thu nhập thấp đều được thăm khám, chữa bệnh tại hệ thống CSYT trong khi giá dịch vụ y tế, vật tư y tế ngày càng tăng. Tham gia BHYT giúp mọi trẻ em đều được hưởng các chính sách BHYT, đều được tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản bất kể địa vị, mức độ giàu nghèo, như vậy BHYT đã có vai trò quan trọng trong việc thực hiện sự công bằng, tiến bộ trong xã hội. Nội dung quản lý nhà nước về bảo hiểm y tế cho trẻ em Quản lý nhà nước nhằm mục đích đảm bảo thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ các bên tham gia, hệ thống BHYT cho trẻ em được hoạt động hiệu quả và đạt được mục tiêu đề ra.
Nội dung quản lý nhà nước về BHYT cho trẻ em bao gồm: 1. Tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về bảo hiểm y tế cho trẻ em Công tác tuyên truyền pháp luật, phổ biến chính sách về BHYT cho trẻ em là hoạt động nhằm giới thiệu, giải thích, truyền đạt đến các cha mẹ về những chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước đã được ban hành. Các chính sách, pháp luật về BHYT của Việt Nam được bắt đầu thực hiện từ năm 1992. Trải qua hơn 30 năm phát triển, hệ thống pháp lý, chính sách trong lĩnh vực BHYT đã từng bước được hoàn thiện.
Công tác tuyên truyền, phổ biến các chính sách có vai trò vô cùng quan trọng, tạo cơ sở quyết định hiệu quả cho chiến lược phát triển bảo hiểm y tế toàn dân. Đây là cầu nối để đưa các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo hiểm y tế đến gần với quần chúng nhân dân, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. 9 Các nội dung tuyên truyền phải sử dụng ngôn từ dễ hiểu, gần gũi và phù hợp với từng khu vực, phù hợp với trình độ nhận thức của cha mẹ, người giám hộ trẻ. Đồng thời, nội dung phải luôn khẳng định về vai trò, ý nghĩa của bảo hiểm y tế trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe và phát triển toàn diện cho trẻ em.
* Tiêu chí đánh giá: - Đánh giá mức độ phổ biến và hiệu quả của các hoạt động tuyên truyền chính sách, giáo dục pháp luật về BHYT cho trẻ em. - Đánh giá chất lượng thông tin và tài liệu hướng dẫn được cung cấp cho cha mẹ và người giám hộ.