Luận Văn Thạc Sĩ Về Quản Lý Nhà Nước Trong Lĩnh Vực Báo Chí Ở Việt Nam Hiện Nay

Luận văn thạc sĩ VNU LS về quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí tại Việt Nam, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phí Thị Thanh Tâm
• Người hướng dẫn: PGS TS. Thái Vĩnh Thắng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Lịch Sử Nhà Nước Và Pháp Luật
• Đề tài: Pháp luật về quản lý Nhà nước trong lĩnh vực báo chí ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC BÁO CHÍ
• 1.1. QUAN NIỆM PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC BÁO CHÍ
• 1.2. Quan niệm, đặc điểm quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí
• 1.3. Quan niệm pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Nhà Nước Trong Lĩnh Vực Báo Chí Ở Việt Nam

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí ở Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thông tin chính xác và kịp thời cho công chúng. Nền báo chí cách mạng đã có những đóng góp to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và các phương tiện truyền thông mới đã đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý này. Cần có những giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí.

1.1. Định Nghĩa Quản Lý Nhà Nước Trong Lĩnh Vực Báo Chí

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí là hoạt động của các cơ quan nhà nước nhằm đảm bảo trật tự và quyền công dân trong việc cung cấp thông tin. Điều này bao gồm việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật và tổ chức thực hiện các chính sách liên quan đến báo chí.

1.2. Vai Trò Của Pháp Luật Trong Quản Lý Báo Chí

Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hoạt động báo chí, bảo vệ quyền tự do báo chí và tự do ngôn luận của công dân. Các quy định pháp luật cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với thực tiễn hoạt động báo chí hiện nay.

II. Thực Trạng Quản Lý Nhà Nước Trong Lĩnh Vực Báo Chí Ở Việt Nam

Thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí hiện nay cho thấy nhiều thành tựu nhưng cũng không ít hạn chế. Mặc dù đã có những quy định pháp luật rõ ràng, nhưng việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn. Xu hướng thương mại hóa và sự xuất hiện của thông tin sai lệch đang là những thách thức lớn.

2.1. Thành Tựu Trong Quản Lý Báo Chí

Trong những năm qua, báo chí Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể về số lượng và chất lượng. Các cơ quan báo chí đã tích cực tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần tạo ra dư luận xã hội tích cực.

2.2. Hạn Chế Trong Quản Lý Nhà Nước Về Báo Chí

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như xu hướng thương mại hóa, việc xa rời tôn chỉ mục đích, và sự xuất hiện của thông tin không chính xác. Những vấn đề này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

III. Các Giải Pháp Nâng Cao Quản Lý Nhà Nước Trong Lĩnh Vực Báo Chí

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra là rất cần thiết.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Báo Chí

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn hoạt động báo chí. Việc này sẽ tạo ra hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động báo chí, bảo vệ quyền lợi của công dân.

3.2. Tăng Cường Công Tác Thanh Tra Kiểm Tra

Cần thiết lập các cơ chế thanh tra, kiểm tra hiệu quả để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm trong hoạt động báo chí. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng thông tin và bảo vệ quyền lợi của công dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Nhà Nước Trong Lĩnh Vực Báo Chí

Việc áp dụng các quy định pháp luật trong quản lý nhà nước về báo chí đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các cơ quan báo chí đã có những bước tiến trong việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho công chúng.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quản Lý Báo Chí

Nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng thông tin và tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

4.2. Các Mô Hình Quản Lý Hiệu Quả

Một số mô hình quản lý hiệu quả đã được áp dụng tại các cơ quan báo chí, giúp nâng cao chất lượng thông tin và bảo vệ quyền lợi của công dân. Những mô hình này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi.

V. Kết Luận Về Quản Lý Nhà Nước Trong Lĩnh Vực Báo Chí Ở Việt Nam

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí ở Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức và cơ hội. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ quyền tự do báo chí và quyền lợi của công dân.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Báo Chí

Tương lai của quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với sự phát triển của công nghệ thông tin và nhu cầu của xã hội. Cần có những chính sách phù hợp để đảm bảo sự phát triển bền vững của báo chí.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Mới

Đề xuất các chính sách mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí, bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo thông tin chính xác, kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn hơn 20 năm đổi mới (1986–2007), hệ thống báo chí cách mạng Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc với hơn 600 cơ quan báo chí, hàng nghìn ấn phẩm định kỳ và hàng trăm kênh phát thanh, truyền hình, báo điện tử trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin cùng bối cảnh Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007 đã đặt ra nhiều thách thức gay gắt đối với trật tự pháp lý quản lý truyền thông. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu mở rộng quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí của công dân theo quy định của Hiến pháp với thực trạng báo chí có biểu hiện thương mại hóa, chạy theo lợi nhuận kinh tế, xa rời tôn chỉ mục đích và làm lộ bí mật nhà nước.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ cơ sở lý luận của pháp luật về quản lý nhà nước trong hoạt động thông tin; phân tích toàn diện thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng từ năm 1945 đến năm 2007; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế nhằm nâng cao hiệu lực quản lý hành chính báo chí. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam giai đoạn 1945–2007, đặc biệt là giai đoạn thi hành Luật Báo chí 1989 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí năm 1999. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống giải pháp giúp giảm thiểu khoảng 40% đến 50% các sai phạm hành chính về nội dung thông tin, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho 100% các cơ quan báo chí hoạt động đúng tôn chỉ và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chính đáng của nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thuyết quản lý hành chính nhà nước bằng pháp luật làm nền tảng cốt lõi. Quản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực báo chí được nhìn nhận là sự tác động có tổ chức bằng quyền lực công của bộ máy hành pháp đối với các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động truyền thông. Song song đó, công trình tích hợp lý thuyết quyền con người và quyền tự do biểu đạt theo chuẩn mực quốc tế tại Điều 19 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 nhằm xác định ranh giới pháp lý giữa quyền tự do báo chí và trách nhiệm xã hội.

Các khái niệm cơ bản được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

• Quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí: Hoạt động chấp hành, điều hành của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm thực thi pháp luật, quy hoạch, thanh tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực báo chí.
• Thiết chế báo chí: Tổ chức có đủ tư cách pháp nhân, quy chế vận hành, nhân sự chuyên trách và cơ sở vật chất kỹ thuật được nhà nước cấp phép hoạt động.
• Quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí: Quyền công dân được thông tin, biểu đạt ý kiến, sáng tạo tác phẩm và giám sát xã hội mà không bị kiểm duyệt trước, đồng thời chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung công bố.
• Cơ quan chủ quản báo chí: Tổ chức chính trị, cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội đứng tên xin phép thành lập và liên đới chịu trách nhiệm pháp lý đối với hoạt động của cơ quan báo chí trực thuộc.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác nguồn dữ liệu toàn diện từ hơn 100 văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ lịch sử (Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992; Luật Báo chí 1989 và 1999; Nghị định 51/2002/NĐ-CP; Thông tư 07/2007/TT-BVHTT; Quyết định 100/2007/QĐ-TTg) cùng các báo cáo tổng kết thi hành pháp luật định kỳ của Bộ Văn hóa - Thông tin và Ban Tuyên giáo Trung ương.

Về quy mô khảo sát, nghiên cứu thực hiện chọn mẫu mục đích đối với 120 hồ sơ xử lý vi phạm hành chính tiêu biểu trong hoạt động báo chí và 15 văn bản chỉ đạo quy hoạch trọng điểm tại các địa bàn có mật độ báo chí cao như Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp phương pháp tổng hợp so sánh luật học được lựa chọn vì giúp phân định rạch ròi giữa quy phạm nội dung (quyền và nghĩa vụ) và quy phạm thủ tục (trình tự cấp phép, thu hồi, khiếu nại), chỉ rõ sự tương thích giữa luật chuyên ngành với luật hành chính chung. Toàn bộ quá trình nghiên cứu, đối chiếu lịch sử và tổng hợp dữ liệu được tiến hành liên tục trong dòng thời gian 62 năm (1945–2007).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã chứng minh sự phát triển liên tục của pháp luật báo chí qua 4 mốc lịch sử then chốt: giai đoạn 1945–1954 khởi đầu bằng Sắc lệnh số 41/1946; giai đoạn 1954–1959 với Luật số 100/SL-L/1957; giai đoạn 1959–1990 với Hiến pháp 1980; và giai đoạn từ 1990 đến năm 2007 với sự hoàn thiện của Luật Báo chí 1999. Sự hoàn thiện thể chế đã tạo điều kiện cho nền báo chí tăng trưởng mạnh mẽ, từ 29 tờ báo in và 22 tạp chí năm 1956 lên hơn 600 cơ quan báo chí đa phương tiện vào năm 2007 (tăng hơn 20 lần về quy mô tổ chức).

Thứ hai, kết quả phân tích cho thấy thực trạng mất cân đối nghiêm trọng trong cơ chế giải quyết tranh chấp thông tin. Hơn 95% các vụ việc sai phạm báo chí được xử lý thuần túy qua các biện pháp hành chính mệnh lệnh (phạt tiền, thu hồi ấn phẩm, đình bản tạm thời), trong khi tỷ lệ các vụ việc được đưa ra xét xử công khai tại cơ quan tư pháp (tòa án) chỉ chiếm dưới 5%, làm hạn chế quyền khởi kiện và yêu cầu bồi thường dân sự của công dân.

Thứ ba, quy định về thủ tục hành chính trong phát hành và lưu chiểu báo chí theo Điều 16 Nghị định 51/2002/NĐ-CP (nộp lưu chiểu trước 8 giờ sáng hàng ngày đối với báo ngày, trước 6 giờ đối với báo khác và lưu trữ bản ghi phát thanh/truyền hình tối thiểu 30 ngày, văn bản lưu 6 tháng) đã bộc lộ sự quá tải trước làn sóng bùng nổ của báo điện tử có tốc độ tăng trưởng hơn 35%/năm.

Thứ tư, công tác phối hợp liên ngành còn nhiều điểm chồng chéo khi có tới 4 cơ quan cấp bộ cùng tham gia quản lý các khía cạnh báo chí (Bộ Công an quản lý an ninh mạng thông tin; Bộ Ngoại giao quản lý phóng viên nước ngoài; Bộ Nội vụ xây dựng ngạch viên chức; Bộ Văn hóa - Thông tin cấp phép), khiến hiệu lực xử lý vi phạm tại địa phương suy giảm khoảng 30% do phân tán thẩm quyền.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các tồn tại trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa quy phạm pháp luật nội dung và quy phạm thủ tục. Khi báo chí chuyển dịch sang hạch toán kinh tế trong cơ chế thị trường, áp lực doanh thu quảng cáo đã làm nảy sinh tình trạng đưa tin giật gân, thiếu kiểm chứng. So sánh với mô hình tự quản báo chí tại các nước phát triển như Thụy Điển (Luật Tự do Báo chí 1766/1949 bảo đảm minh bạch tài liệu công) hay Hội đồng Báo chí tự nguyện tại Anh, mô hình quản lý báo chí ở Việt Nam mang tính tập trung cao độ của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Để minh họa trực quan, dữ liệu thực trạng có thể được thể hiện qua biểu đồ cấu trúc phân cấp xử phạt hành chính giai đoạn 1999–2007, trong đó 80% quyết định xử phạt thuộc thẩm quyền Thanh tra chuyên ngành và Cục Báo chí, 15% thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và dưới 5% thuộc cơ quan xét xử tòa án. Bên cạnh đó, một bảng so sánh 4 giai đoạn tiến hóa của Luật Báo chí (1957, 1989, 1999 và xu hướng sau 2007) sẽ làm rõ lộ trình mở rộng quyền tự do thông tin gắn liền với kiểm soát pháp chế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý về quản lý nhà nước đối với báo chí trong giai đoạn hội nhập, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện hệ thống luật thực định: Quốc hội và Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì sửa đổi toàn diện Luật Báo chí 1999 trong giai đoạn 2008–2010. Bổ sung chương riêng biệt điều chỉnh báo điện tử, báo chí đa nền tảng và dịch vụ phát thanh - truyền hình trả tiền; rút ngắn 50% thời hạn thẩm định cấp phép hoạt động báo chí từ 30 ngày xuống tối đa 15 ngày làm việc.
• Nâng cấp bộ máy thanh tra chuyên ngành: Kiện toàn tổ chức Thanh tra Thông tin và Truyền thông tại 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2010. Mục tiêu 100% cán bộ thanh tra báo chí được đào tạo nghiệp vụ chuẩn hóa, nâng tỷ lệ kiểm tra và xử lý vi phạm quy chế lưu chiểu điện tử lên 80% trong 24 giờ kể từ khi phát hiện dấu hiệu sai phạm.
• Cải cách chế tài xử phạt và mở rộng quyền tài phán tư pháp: Chính phủ ban hành Nghị định mới thay thế các quy định xử phạt vi phạm hành chính lạc hậu; tăng mức phạt tiền lên gấp 2 đến 3 lần đối với các hành vi cố tình vi phạm tôn chỉ mục đích, thông tin sai sự thật hoặc xâm phạm bí mật nhà nước; chuyển giao 100% các vụ việc tranh chấp bồi thường danh dự, nhân phẩm do báo chí gây ra sang tòa án nhân dân thụ lý giải quyết dứt điểm.
• Quy hoạch và tài trợ báo chí công ích: Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch mạng lưới báo chí toàn quốc đến năm 2020. Thiết lập cơ chế hỗ trợ ngân sách 100% cước phí phát hành đối với các ấn phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa và phát hành ra nước ngoài theo đúng tinh thần Điều 17c Luật Báo chí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Thông tin và Truyền thông, Ban Tuyên giáo Trung ương, Cục Báo chí, Sở Thông tin và Truyền thông): Ứng dụng các luận cứ khoa học và khung tiêu chí đánh giá để xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành luật, lập đề án quy hoạch báo chí và rà soát thủ tục cấp đổi thẻ nhà báo định kỳ.
• Lãnh đạo cơ quan báo chí, Tổng biên tập và Ban Thư ký tòa soạn: Khai thác cơ sở pháp lý về quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan chủ quản theo Điều 12 Luật Báo chí, thiết lập quy trình kiểm soát nội dung duyệt bài chặt chẽ nhằm triệt tiêu nguy cơ vi phạm pháp luật và bị thu hồi giấy phép hoạt động sau thời hạn 90 ngày.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Luật, Báo chí - Truyền thông: Sử dụng làm tài liệu chuyên khảo chuyên sâu về Luật Hành chính và Lý luận Nhà nước và Pháp luật với hệ thống trích dẫn hơn 100 văn bản pháp quy mẫu mực từ năm 1945 đến năm 2007.
• Nhà báo, phóng viên, biên tập viên và đội ngũ luật sư: Nắm vững quyền tiếp cận nguồn tin, quy định bảo vệ bí mật nguồn tin và các giới hạn pháp lý khi tác nghiệp thực địa theo Điều 4 và Điều 9 Luật Báo chí, từ đó phòng tránh rủi ro pháp lý và nâng cao chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Luật Báo chí sửa đổi năm 1999 có những điểm mới đột phá nào so với Luật Báo chí năm 1989?
Luật Báo chí năm 1999 đã chính thức đưa báo điện tử vào danh mục loại hình báo chí tại Điều 3, quy định chi tiết trách nhiệm pháp lý bắt buộc phải cải chính công khai tương xứng khi thông tin sai sự thật tại Điều 9, làm rõ cơ chế phối hợp của cơ quan chủ quản tại Điều 12, bổ sung chính sách tài chính ưu đãi tại Điều 17c và quy định thành lập thanh tra chuyên ngành báo chí tại Điều 17d.

Hiệu lực của giấy phép hoạt động báo chí được quy định cụ thể như thế nào?
Theo Điều 19 Luật Báo chí 1999 và Điều 14 Nghị định 51/2002/NĐ-CP, sau khi cơ quan có thẩm quyền trả lời cấp phép trong hạn định 30 ngày, nếu sau 90 ngày kể từ ngày giấy phép có hiệu lực mà cơ quan báo chí không tiến hành hoạt động phát hành hoặc phát sóng thực tế thì giấy phép sẽ tự động mất giá trị và bị thu hồi dứt điểm.

Quy định về thời gian và số lượng nộp lưu chiểu báo chí được thực hiện ra sao?
Căn cứ Điều 16 Nghị định 51/2002/NĐ-CP, báo in xuất bản hàng ngày phải nộp 6 bản lưu chiểu cho Cục Báo chí trước 8 giờ sáng, báo in định kỳ khác phải nộp trước khi phát hành 6 tiếng, báo chí nước ngoài nhập khẩu nộp trước 12 tiếng. Ngoài ra, cơ quan phát thanh, truyền hình và báo điện tử phải lưu giữ nguyên vẹn bản thảo, văn bản tối thiểu 6 tháng và dữ liệu nghe nhìn ít nhất 30 ngày.

Những trường hợp nào nhà báo sẽ bị cơ quan quản lý nhà nước thu hồi thẻ nhà báo?
Theo Thông tư 07/2007/TT-BVHTT, thẻ nhà báo bị Bộ Thông tin và Truyền thông thu hồi khi người làm báo bị cơ quan tiến hành tố tụng khởi tố bị can, bị xử lý kỷ luật từ mức cảnh cáo trở lên hoặc nhận hình thức khiển trách 2 lần liên tục trong 2 năm, có hành vi lợi dụng thẻ nhà báo gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc khi cơ quan báo chí trực thuộc bị tước giấy phép hoạt động.

Tại sao việc quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với báo chí lại trở nên cấp thiết khi Việt Nam gia nhập WTO?
Gia nhập WTO năm 2007 tạo ra môi trường hội nhập thông tin toàn cầu sâu rộng, kéo theo nguy cơ thương mại hóa truyền thông và tác động tiêu cực đến văn hóa bản địa. Pháp luật là công cụ duy nhất giúp giữ vững định hướng tư tưởng, ngăn ngừa 100% các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, đồng thời thiết lập trật tự cạnh tranh lành mạnh và bảo đảm quyền tự do thông tin của công dân.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện quá trình tiến hóa 62 năm (1945–2007) của hệ thống pháp luật báo chí cách mạng Việt Nam, khẳng định bước phát triển vượt bậc của Luật Báo chí 1999.
• Xác lập bản chất kép của pháp luật quản lý báo chí: vừa là công cụ bảo đảm quyền tự do biểu đạt theo Điều 69 Hiến pháp 1992, vừa là hành lang pháp lý điều tiết tư tưởng - văn hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Chỉ rõ các nút thắt thực tiễn gồm xu hướng thương mại hóa, sự thiếu vắng của cơ chế tài phán tòa án (dưới 5% vụ việc xét xử) và sự chồng chéo giữa các cơ quan hành chính.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về sửa đổi luật, tinh gọn quy trình cấp phép xuống 15 ngày, nâng cao năng lực 100% thanh tra viên và tăng mức phạt vi phạm lên 2 đến 3 lần.
• Đóng góp luận cứ khoa học cho quá trình chuyển giao chức năng quản lý báo chí toàn diện sang Bộ Thông tin và Truyền thông theo Quyết định 100/2007/QĐ-TTg.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã đặt nền móng lý luận luật học hoàn chỉnh, liên kết chặt chẽ giữa khoa học luật hành chính với thực tiễn điều hành báo chí đa phương tiện trong thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan lập pháp và hành pháp khẩn trương triển khai sửa đổi Luật Báo chí và chuẩn hóa quy chế thanh tra mạng truyền thông giai đoạn 2008–2015. Hãy tiếp tục nghiên cứu, trích dẫn và ứng dụng công trình luận văn này để xây dựng một nền báo chí Việt Nam dân chủ, chuyên nghiệp, nhân văn và thượng tôn pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC BÁO CHÍ 1. QUAN NIỆM PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC BÁO CHÍ Ở nước ta, pháp luật về quản nhà nước trong lĩnh vực báo chí là một bộ phận quan trọng của pháp luật hành chính và hệ thống pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua vì những lý do khách quan, chủ quan khác nhau mà khái niệm pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện và có hệ thống. Do đó, đến nay trong khoa học pháp lý ở Việt Nam, vẫn chưa đưa ra được một quan niệm thống nhất, hoàn chỉnh về pháp luật trong quản lý nhà nước về báo chí.

Để làm sáng tỏ quan niệm pháp luật về quản lý trong lĩnh vực báo chí, trước hết chúng ta cần làm rõ quan niệm "quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí", các đặc điểm của quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí. Quan niệm, đặc điểm quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực báo chí Luật Báo chí năm 1999 (sửa đổi) quy định các nội dung quản lý nhà nước về báo chí: Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về báo chí; xây dựng chế độ, chính sách về báo chí; tổ chức thông tin cho báo chí; quản lý thông tin của báo chí; đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị, nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ báo chí; tổ chức, quản lý hoạt động khoa học, công nghệ trong lĩnh vực báo chí; cấp, thu hồi giấy phép hoạt động báo chí, thẻ nhà báo; quản lý hợp tác quốc tế về báo chí, quản lý hoạt động báo chí Việt Nam liên quan đến nước ngoài và hoạt động báo chí nước ngoài tại Việt Nam; kiểm tra báo chí lưu chuyển; quản lý kho lưu chiểu báo chí; tổ chức, chỉ đạo công tác khen thưởng trong hoạt động báo chí; hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chế độ, chính sách, quy 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoạch, kế hoạch phát triển báo chí, việc chấp hành pháp luật về báo chí; thi hành các biện pháp ngăn chặn hoạt động báo chí trái pháp luật; giải quyết khiếu nại, tố cáo, xử lý vi phạm trong hoạt động báo chí. Từ những nội dung nêu trên, có thể thấy rằng, hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí ở nước ta xuất hiện chủ yếu là hoạt động của cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp, nhưng còn thiếu vắng hoạt động của cơ quan tư pháp (xét xử) khi có hành vi vi phạm pháp luật về báo chí. Dưới góc độ khoa học học quản lý, "quản lý nhà nước về báo chí", hiểu theo ý nghĩa trên là một khái niệm rộng bao hàm: Việc xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật trong lĩnh vực báo chí, mà trọng tâm là các hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan nhà nước và cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật nhằm đảm bảo trật tự quản lý và quyền công dân trong lĩnh vực báo chí, hướng tới xây dựng một nền báo chí tiến bộ, cách mạng phục vụ sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đáp ứng kịp thời thông tin phục vụ đời sống cá nhân, xã hội.

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn, chúng tôi thấy quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí được thể hiện trên các phương diện sau: Một là, quản lý nhà nước về báo chí là một dạng hoạt động mang tính quyền lực đặc biệt, tính tổ chức cao và được điều chỉnh bằng pháp luật. Như các hoạt động quản lý nhà nước nói chung, quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí luôn hướng tới phục vụ mục đích xây dựng trên quan điểm của Đảng và Nhà nước là: mọi chủ trương, đường lối, hoạt động của Đảng và Nhà nước và toàn xã hội đều nhằm mục đích vì cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân, vì nhân dân là cội nguồn của quyền lực. Vì vậy, hoạt động này mang tính quyền lực đặc biệt của Nhà nước "của dân, do dân và vì dân". Hoạt động quản lý nhà nước về báo chí thực chất là sự tác động mang tính tổ chức cao và được điều chỉnh bằng pháp luật.

Để quản lý tốt, cần biết tổ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chức về mặt thực tiễn các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực báo chí. Tính tổ chức cao thể hiện ở hai phương diện: Thứ nhất, đây là hoạt động trực tiếp của các cơ quan nhà nước được giao chức năng nhiệm vụ trong lĩnh vực báo chí. Thứ hai, đây là hoạt động phải được đảm bảo về tổ chức (bộ máy) chuyên trách, mà tổ chức này được hình thành xuất phát từ nhu cầu quản lý nhà nước và đòi hỏi mang tính khoa học để đảm bảo tính hiệu quả của hoạt động. Thực tiễn cho thấy, không có tổ chức, thì quản lý sẽ bị lỏng, sơ hở và kém hiệu quả, thậm chí có thể dẫn đến tình trạng vô chính phủ.

Để quản lý nhà nước về báo chí có hiệu quả, pháp luật được nhà nước sử dụng như một kênh để tổ chức bộ máy và định chi tiết các khuôn mẫu xử sự của các cơ quan quản lý cũng như công dân trong mối quan hệ thể hiện quyền và nghĩa giữa Nhà nước và công dân. Trong hoạt động quản lý nhà nước về báo chí, các cơ quan nhà nước luôn đụng chạm tới quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận của công dân cho nên phải căn cứ vào các quy định của pháp luật để giải quyết. Do vậy, cũng giống như quản lý hành chính nhà nước nói chung, quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí được điều chỉnh bằng pháp luật theo phương pháp mệnh lệnh. Hai là, quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí là hình thức quản lý nhà nước vừa mang tính phổ quát vừa mang tính đặc thù Điều này được thể hiện trên hai phương diện: Thứ nhất, quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận là một cơ bản của công dân.

Các nhà nước trên thế giới không thể không ghi nhận trong Hiến pháp và tạo ra cơ chế pháp lý để đảm bảo thực hiện nó trong đời sống xã hội. Các nhà nước đều thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí đồng thời luôn coi việc thực hiện chức năng quản lý trong lĩnh vực này là hoạt động có mục tiêu chiến lược, có chương trình và có kế hoạch để thực hiện mục tiêu nhằm mở rộng dân chủ, thúc đẩy quá trình giao lưu và hội nhập, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho người dân…. Đặc điểm này đòi hỏi hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí phải có chương trình, kế hoạch dài hạn, trung hạn và 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hàng năm; có tiêu chí vừa mang tính định hướng vừa mang tính pháp lệnh và có biện pháp cơ bản để tổ chức thực hiện các tiêu chí đó. Vì vậy, quản lý báo chí là quản lý mang tính phổ quát toàn cầu.

Thứ hai, do báo chí có vai trò hết sức to lớn trong việc thông tin, tư tưởng, phát triển văn hóa và giải trí; là vũ khí tư tưởng sắc bén nên mỗi nhà nước với các thể chế chính trị, điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa khác nhau sẽ quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí với những nét đặc thù. Ba là, quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí là quản lý trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa Quản lý nhà nước trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa khác với quản lý nhà nước trong hoạt động vật chất như: quản lý hoạt động xuất nhập cảnh, kinh doanh, du lịch… Lĩnh vực báo chí liên quan trực tiếp đến con người - thực thể xã hội cụ thể với tư tưởng, trạng thái, nhận thức cụ thể. Hơn nữa, quản lý nhà nước trên lĩnh vực báo chí gắn liền với thể chế chính trị nhất định, thể hiện mục tiêu, lợi ích của nhà nước nên tính định hướng chính trị của nội dung thông tin được quan tâm đặc biệt. Quan niệm pháp luật về quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực báo chí Để làm rõ quan niệm pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí, chúng ta cần phân tích và đặt nó trong mối quan hệ với pháp luật hành chính.

Theo giáo trình về quản lý nhà nước của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (1996) thì: "Quản lý hành chính nhà nước là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước với chức năng chấp hành luật và tổ chức thực hiện luật của các cơ quan trong hệ thống hành pháp và hành chính nhà nước (hệ thống Chính phủ và chính quyền địa phương [41, tr. Trong sách "Luật hành chính Việt Nam (2005), PGS.TS Đinh Văn Mậu và PGS.TS Phạm Hồng Thái cho rằng: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với quá trình xã hội và hành vi hoạt động của công dân do các cơ quan hành pháp từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước, phát triển các mối quan hệ xã hội, duy trì trật tự an ninh, thỏa mãn những nhu cầu hàng ngày của nhân dân [51, tr. Từ các quan niệm về quản lý nhà nước nêu trên, chúng ta có thể hiểu: quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí cũng như bất kỳ một dạng quản lý xã hội nào khác, là dạng quản lý công vụ quốc gia của bộ máy nhà nước - là công việc của bộ máy hành pháp. Nó là sự tác động có tổ chức và được điều chỉnh bằng pháp luật, trên cơ sở quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hoạt động báo chí do các cơ quan có thẩm quyền trong hệ thống hành pháp từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước, phát triển các mối quan hệ xã hội, thỏa mãn nhu cầu tự do báo chí của công dân.