Chương 1: Cơ sở khoa học của quản lý nhà nƣớc đối với phát triển nông nghiệp theo hƣớng hàng hóa Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về phát triển nông nghiệp theo hƣớng hàng hóa tại tỉnh Xê Kong, Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào Chương 3: Quan điểm và giải pháp nhằm tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về phát triển nông nghiệp theo hƣớng hàng hóa tại tỉnh Xê Kong, Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THEO HƢỚNG HÀNG HÓA 1. Khái niệm chung 1. Khái niệm nông nghiệp Nông nghiệp là khái niệm chỉ tập hợp các mặt hoạt động của con ngƣời trong một môi trƣờng khí hậu, đất đai và các sinh học cụ thể, trong những điều kiện kinh tế xã hội cụ thể, nhằm tạo ra sản phẩm thực vật và động vật cần cho đời sống, đặc biệt là lƣơng thực và thực phẩm. Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai với cây trồng làm tƣ liệu sản xuất chính để tạo ra lƣơng thực thực phẩm, một số nguyên liệu cho công nghiệp [8] Nông nghiệp theo nghĩa hẹp bao gồm 2 ngành trồng trọt và chăn nuôi, song theo nghĩa rộng bao gồm cả ngành lâm nghiệp và ngƣ nghiệp.
Tƣơng tƣơng tự nhƣ vậy: sản phẩm nông nghiệp nếu hiểu theo nghĩa hẹp chỉ gồm sản phẩm của 2 ngành trồng trọt và chăn nuôi. Nhƣng nếu hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả sản phẩm ngành lâm nghiệp và ngƣ nghiệp. Dù hiểu theo nghĩa rộng hay hẹp, sản phẩm nông nghiệp đều hết sức đa dạng và thƣờng đƣợc tiêu thụ dƣới các hình thức sau đây: Một là: Đáp ứng nhu cầu trực tiếp cho đời sống của con ngƣời. Sản phẩm thuộc loại này chủ yếu ở dƣới dạng tƣơi sống (gạo, ngô, khoai, sắn, thịt trứng, sữa, cá, rau, quả…) Hai là: Các sản phẩm nông nghiệp là nguyên liệu, thông qua công nghiệp chế biến để tạo ra các sản phẩm có chất lƣợng và giá trị cao hơn.
Sau đó, các sản phẩm này quay trở lại phục vụ cho đời sống con ngƣời. Ba là: Các sản phẩm nông nghiệp dƣới dạng nguyên liệu dùng ngay cho lĩnh vực sản xuất công nghiệp. 10 Nông nghiệp bao gồm nhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản, v.v… Đặc điểm cơ bản của sản xuất nông nghiệp là: Quá trình tái sản xuất kinh tế gắn với quá trình sinh học; Ruộng đất là tƣ liệu sản xuất chủ yếu, nó có thể tăng hoặc giảm tiềm năng sản xuất tuỳ theo cách sử dụng, tức chế độ canh tác áp dụng trên ruộng đất. Nguyên liệu ban đầu cho sản xuất nông nghiệp là cây trồng, vật nuôi, những sinh vật có chu kì sinh trƣởng và phát triển phụ thuộc vào đất đai, khí hậu và phƣơng thức trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất nông nghiệp đƣợc phân bố rải trên ruộng đồng, địa lý, lãnh thổ quốc gia.
Do có sự khác nhau giữa các môi trƣờng đất, khí hậu và sinh học ở các vùng địa lí, và do các môi trƣờng kinh tế - xã hội khác nhau ở các dân tộc và cộng đồng dân cƣ, nên nông nghiệp có nhiều hình thức hoạt động khác nhau trong cơ cấu cây trồng, chế độ canh tác, phƣơng thức sản xuất. Ngay trên địa bàn của một nƣớc, một tỉnh, cũng có những mô hình sản xuất nông nghiệp và hệ thống canh tác khác nhau. Trên thế giới, nông nghiệp phát triển ở những trình độ khác nhau nhƣ: nông nghiệp nguyên thuỷ, nông nghiệp cổ truyền, nông nghiệp công nghiệp hóa. Trong thời đại công nghiệp hóa, nông nghiệp chuyển biến nhanh dƣới tác động của các ngành sinh học hiện đại, công nghiệp hóa chất, cơ khí, giao thông vận tải, thông tin và các ngành khoa học kỹ thuật khác.
Sự xuất hiện nông nghiệp đánh dấu một bƣớc tiến nhảy vọt trong lịch sử loài ngƣời, tạo ra những nền văn minh ngày càng cao. Nông nghiệp truyền thống của Lào là một nền nông nghiệp thâm canh lúa nƣớc và trồng màu, nay đã phân hóa thành nhiều ngành sản xuất. Ngày nay, trong nông nghiệp của Lào đã đạt đƣợc những tiến bộ quan trọng: sản xuất nông nghiệp trở nên phong phú và đa dạng, phát huy đƣợc tiềm năng của các vùng tự nhiên đồng bằng, trung du, miền núi, bộ giống cây (nhất là lúa và cây lƣơng thực) và vật nuôi đƣợc cải tiến; hệ thống thuỷ lợi phát triển; phân bón và thuốc trừ sâu đƣợc cung cấp tƣơng đối đầy đủ. Sản lƣợng và năng suất trồng trọt và chăn nuôi đều tăng rõ rệt.
11 Trong phạm vi một quốc gia, một nền kinh tế thì nông nghiệp là một ngành của nền kinh tế quốc dân, một trong những bộ phận chủ yếu của sản xuất vật chất, sản xuất lƣơng thực, thực phẩm cho nhân dân và nguyên liệu cho công nghiệp. Trong nông nghiệp, việc sản xuất sản phẩm không những gắn liền với quá trình kinh tế, mà cũng gắn liền với quá trình tự nhiên của tái sản xuất. Muốn kinh doanh nông nghiệp một cách đúng đắn điều quan trọng là hiểu biết và khéo sử dụng các quy luật của sự phát triển động và thực vật. Nông nghiệp bao gồm hai tổng hợp ngành: ngành trồng trọt và chăn nuôi.
Ngành trồng trọt bao gồm sản xuất ngũ cốc, cây công nghiệp, cây dƣợc liệu và cây thức ăn gia súc. Ngành chăn nuôi bao gồm việc chăn nuôi súc vật lớn có sừng, cừu, lợn, gia cầm.Khái niệm hàng hóa Là sản phẩm của lao động có thể thoả mãn một nhu cầu nào đó của con ngƣời và đi vào tiêu dùng thông qua trao đổi (mua bán). Hàng hoá có hai thuộc tính là: giá trị sử dụng và giá trị; hai thuộc tính đó của hàng hoá là do tính chất hai mặt của lao động sản xuất ra hàng hoá quyết định. Lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng và lao động trừu tƣợng tạo ra giá trị của hàng hoá [9] Hàng hoá là một phạm trù lịch sử, xuất hiện và tồn tại khi có phân công lao động xã hội và có những chủ sở hữu khác nhau về tƣ liệu sản xuất hoặc những chủ thể tự chủ kinh doanh, và do còn có những khác biệt trong lao động.
Bản chất kinh tế - xã hội của hàng hóa là do loại hình phƣơng thức sản xuất quy định. Trong nền sản xuất hàng hoá giản đơn, hàng hoá là sản phẩm lao động của ngƣời sản xuất hàng hoá nhỏ, dựa trên sở hữu tƣ nhân nhỏ về tƣ liệu sản xuất; sản phẩm do lao động của họ tạo ra là nhằm thoả mãn nhu cầu của bản thân hoặc để trao đổi ngang giá nhằm trao đổi giá trị sử dụng này lấy giá trị sử dụng khác mà họ cần dùng, không nhằm mục đích giá trị thặng dƣ. Dƣới chủ nghĩa tƣ bản, do nền kinh tế tƣ bản chủ nghĩa là một nền kinh tế hàng hoá phát triển cao, hàng hoá là tế bào trung tâm của nền kinh tế tƣ bản 12 chủ nghĩa; nó chứa đựng mầm mống của tất cả những đặc điểm và mâu thuẫn của nền kinh tế đó. Sản xuất hàng hoá thuộc phƣơng thức sản xuất tƣ bản chủ nghĩa có mục đích là tạo ra giá trị thặng dƣ cho nhà tƣ bản.
Chủ nghĩa tƣ bản đã phát triển sản xuất hàng hoá đến đỉnh cao nhất, đã biến mọi vật vốn không có giá trị nhƣ đất hoang, rừng, biển. thành thứ để mua bán, thành hàng hoá. Trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa xã hội và trong phƣơng thức sản xuất xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế còn là một nền kinh tế hàng hoá, đại bộ phận sản phẩm vẫn mang hình thái và có những thuộc tính của hàng hoá; hàng hoá đƣợc sản xuất và lƣu thông cũng vừa tuân theo những quy luật của sản xuất hàng hoá vừa theo những quy luật của chủ nghĩa xã hội, vận động theo cơ chế thị trƣờng kết hợp với yêu cầu kế hoạch hoá (đối với những mặt hàng chủ yếu). Trong chế độ xã hội chủ nghĩa, còn có sản xuất hàng hoá nhƣng nó không dẫn đến mâu thuẫn cơ bản nhƣ trong chế độ tƣ bản chủ nghĩa.
Hàng hoá do các tổ chức kinh tế xã hội chủ nghĩa (nhƣ xí nghiệp quốc doanh, hợp tác xã) sản xuất ra là sản phẩm của lao động xã hội trực tiếp, về cơ bản là để thoả mãn nhu cầu của xã hội, của con ngƣời; nhƣng do nền sản xuất xã hội còn là sản xuất hàng hoá, sản phẩm còn mang hình thái hàng hoá và hình thái giá trị, nhƣng phần giá trị thuộc “giá trị thặng dƣ” không bị nhà tƣ bản nào bóc lột, mà nó thuộc về xã hội, dùng vào tích luỹ tái sản xuất xã hội mở rộng và vào phúc lợi của ngƣời lao động và của toàn xã hội. Nông nghiệp hàng hóa Nông nghiệp hàng hóa là một bộ phận của nền kinh tế hàng hóa, là kiểu tổ chức kinh tế sản xuất ra sản phẩm không phải để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của ngƣời sản xuất, mà để trao đổi, để bán trên thị trƣờng nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của xã hội và đảm bảo lợi nhuận để tái sản xuất mở rộng, hiện đại hóa nền nông nghiệp. Trong nền nông nghiệp hàng hoá, quan hệ hàng hóa - tiền tệ, quan hệ thị trƣờng, quan hệ hạch toán. là những quan hệ kinh tế chủ yếu của loại hình này, nó chịu sự chi phối bởi trình độ phát triển của lực lƣợng sản xuất, của 13 quan hệ sản xuất, thiết chế kinh tế - xã hội, phong tục tập quán, văn hóa.
trong đó trực tiếp và khách quan là sự tác động của các quy luật giá trị, quy luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh. [28] Nền nông nghiệp hàng hóa ra đời đối lập với nền nông nghiệp tự cung tự cấp; nó có nhiều ƣu thế so với nông nghiệp tự túc tự cấp. Vì vậy, trong lịch sử phát triển kinh tế của xã hội loài ngƣời thì sự ra đời và phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa đƣợc coi là một bƣớc tiến bộ của lịch sử, một nấc thang phát triển của nền văn minh nhân loại. Đó là phƣơng hƣớng phát triển tất yếu của nông nghiệp nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế cao, do chuyên môn hoá, công nghiệp hoá, hiện đại hoá sản xuất, khai thác các ƣu thế về đất đai, khí hậu có lợi nhất.
Muốn vậy, phải áp dụng khoa học và kĩ thuật mới, đẩy mạnh thâm canh, cải biến cơ cấu sản xuất, đƣa sản xuất đi vào chuyên môn hoá đi đôi với sản xuất tổng hợp, hợp tác, liên kết nông nghiệp với công nghiệp chế biến, bảo quản và giao thông vận tải,.