Chương 1: Cơ sở khoa học của quản lý nhà nước đối với trường mầm non công lập. Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước đối với các trường mầm non công lập trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội hiện nay. Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng quản lý các trường mầm non công lập trên địa bàn Quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội. 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI TRƢỜNG MẦM NON CÔNG LẬP 1.
Khái quát quản lý nhà nƣớc đối với trƣờng mầm non công lập 1. Một số khái niệm 1. Quản lý nhà nước Quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyển lực nhà nước do các cơ quan nhà nước thực hiện nhằm xác lập một trật tự ổn định và phát triển xã hội theo những mục tiêu mà nhà nước đã xác định. Quản lý nhà nước được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ hoạt động của cả bộ máy nhà nước từ lập pháp, hành pháp đến tư pháp vận hành như một thực thể thống nhất.
Theo giáo trình “Những vấn đề cơ bản về quản lý hành chính nhà nước”: “Quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước tiến hành đối với tất cả mọi cá nhân và tổ chức trong xã hội, trên tất cả các mặt của đời sống xã hội bằng cách sử dụng quyền lực nhà nước có tính cưỡng chế đơn phương nhằm mục tiêu phục vụ lợi ích chung của cả cộng đồng, duy trì ổn định, an ninh trật tự và thúc đẩy xã hội phát triển theo một định hướng thống nhất của Nhà nước. Quản lý nhà nước mang các đặc thù sau đây: Thứ nhất, chủ thể của quản lý nhà nước là các cơ quan, cá nhân được trao quyền trong bộ máy nhà nước gồm 03 hệ thống cơ quan: Lập pháp, hành pháp và tư pháp; Thứ hai, đối tượng của quản lý nhà nước là tất cả các tổ chức, cá nhân sinh sống và làm việc trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, công dân sinh sống và làm việc ở nước ngoài; 11 Thứ ba, quản lý nhà nước là quản lý toàn diện trên nhiều mặt của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, anh ninh, quốc phòng, ngoại giao…; Thứ tư, quản lý nhà nước mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng công cụ pháp luật và chính sách để quản lý xã hội; Thứ năm, mục tiêu của quản lý nhà nước là phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của toàn xã hội [18;25]. Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước được hiểu là hoạt động của bộ máy thực hiện quyền hành pháp tác động lên các lĩnh vực của đời sống xã hội để dẫn dắt xã hội phát triển theo mong muốn của nhà nước. Giáo dục mầm non và trường mầm non công lập Giáo dục mầm non: Theo quy định tại Điều 23, Luật Giáo dục năm 2019 đã chỉ ra: “Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển toàn diện con người Việt Nam, thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ 03 tháng tuổi đến 06 tuổi.
Giáo dục mầm non nhằm phát triển toàn diện trẻ em về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào học lớp một” [33]. Giáo dục mầm non gồm hai giai đoạn chủ yếu là giáo dục trẻ nhà trẻ và giáo dục trẻ mẫu giáo: Giáo dục trẻ nhà trẻ là giai đoạn đầu của giáo dục mầm non tiếp nhận nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng tuổi đến ba tuổi; giáo dục trẻ mẫu giáo là giai đoạn của giáo dục mầm non tiếp nhận nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ 03 tuổi đến 06 tuổi [33]. Giáo dục mầm non là môi trường xã hội thứ hai sau gia đình, giúp trẻ hình thành khả năng thích ứng với môi trường xã hội rộng lớn sau này. 12 Giáo dục mầm non là nền tảng cơ bản đảm bảo quyền trẻ em.
Sự phát triển trong những năm đầu đời quyết định tương lai cả cuộc đời, đặc biệt giai đoạn từ 0 tuổi đến 03 tuổi là giai đoạn bộ não phát triển và hoàn thiện. Cung cấp các dịch vụ chăm sóc và giáo dục có chất lượng cho trẻ mầm non là nhiệm vụ cấp thiết để thực hiện các quyền cơ bản của trẻ em, đảm bảo công bằng xã hội, nâng cao chất lượng dân số, nguồn nhân lực tương lai của đất nước. Cơ sở giáo dục mầm non gồm: Trường mẫu giáo; lớp mẫu giáo độc lập, trường mầm non; lớp mầm non độc lập; nhà trẻ; nhà trẻ độc lập. Các loại hình của trường mầm non gồm: Trường công lập; trường dân lập; trường tư thục; lớp mẫu giáo độc lập tư thục.
Trường mầm non công lập: Trường công lập là trường do nhà nước thành lập và duy trì hoạt động chủ yếu bằng ngân sách nhà nước. Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân thuộc mọi loại hình được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục, nhà nước tạo điều kiện để trường công lập giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống giáo dục quốc dân. Theo hiểu biết của tác giả, trường mầm non công lập là trường học do nhà nước đầu tư xây dựng trên một mảnh đất công bằng vốn của nhà nước. Bộ máy nhân sự trong trường mầm non công lập do nhà nước tuyển dụng và bổ nhiệm vị trí theo năng lực của người ứng tuyển, họ được hưởng lương bằng ngân sách nhà nước.
Nhà nước quy định các mức thu – chi trong nhà trường, có điều chỉnh phù hợp và được niêm yết công khai. Theo Điều 04 Thông tư số 52/2020/TT-BGDĐT quy định về các loại hình trường mầm non, trường mầm non công lập là trường giáo dục trẻ em ở độ tuổi từ 0 tuổi đến 06 tuổi do Nhà nước đầu tư, bảo đảm điều kiện hoạt 13 động và đại diện chủ sở hữu [9]. Quản lý nhà nước đối với trường mầm non công lập Quản lý nhà nước đối với trường mầm non công lập là việc nhà nước thực hiện quyền lực công để điều hành, điều chỉnh toàn bộ các hoạt động giáo dục trong phạm vi toàn xã hội để tạo ra những điều kiện tối ưu cho các trường mầm non công lập thực hiện mục tiêu GD&ĐT, có mạng lưới quản lý chuyên môn từ cấp Bộ xuống các trường mầm non [4]. Bộ máy quản lý nhà nước là một hệ thống các cấp chính quyền được phân cấp quản lý theo chức năng và nhiệm vụ được phân công.
Mục tiêu của quản lý nhà nước đối với các trường mầm non công lập: về tổng thể đó là việc bảo đảm trật tự kỷ cương trong các hoạt động ở cấp học mầm non, được coi là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển toàn diện con người Việt Nam, thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ 03 tháng tuổi đến 06 tuổi nhằm phát triển toàn diện trẻ em về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào học lớp một [4]. Về nội dung, quản lý nhà nước là sự tác động bằng các phương thức khác nhau đến hầu hết những lĩnh vực (khu vực, mảng công việc) từ quy hoạch hệ thống cơ sở đào tạo; quy hoạch trường lớp chủ yếu theo lãnh thổ và các trung tâm kinh tế; quản lý về định biên lao động dạy học, lao động quản lý ở các khu vực (các cơ quan quản lý); xây dựng chế độ chính sách cho lao động ngành, quản lý về khoa học, mua sắm trang thiết bị đồ dùng dạy học, quản lý các hoạt động hợp tác quốc tế… Công cụ quản lý nhà nước đối với các trường mầm non công lập đó là là hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, và các thể chế tạo ra hành lang pháp lý cho các hoạt động quản lý nhà nước đối với các trường mầm non 14 công lập. Phương pháp quản lý nhà nước đối với các trường mầm non công lập là cách thức mà Nhà nước sử dụng để tác động vào các hoạt động giáo dục mầm non bao gồm các phương pháp hành chính, phương pháp kinh tế, phương pháp tuyên truyền, giáo dục và phương pháp cưỡng chế. Như vậy, quản lý nhà nước đối với các trường mầm non công lập là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bởi quyền lực nhà nước, trên cơ sở pháp luật đối với các hoạt động của các trường mầm non công lập, do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng, nhiệm vụ do pháp luật quy định nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục mầm non, quản lý việc nuôi dưỡng, phát triển về thể chất, định hình nhân cách, bồi dưỡng các phẩm chất đạo đức căn bản đối với trẻ em trong độ tuổi mầm non [4].
Vị trí, vai trò của quản lý nhà nƣớc đối với trƣờng mầm non công lập 1. Vị trí, vai trò của trƣờng mầm non công lập Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến sự nghiệp chăm sóc và phát huy yếu tố con người. Điều đó xuất phát từ nhận thức sâu sắc những giá trị lớn lao và ý nghĩa quyết định của yếu tố con người, chủ thể của tất cả những sáng tạo, những nguồn của cải vật chất và văn hóa, những nền văn minh của các quốc gia. Xây dựng và phát triển con người có trí tuệ cao, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức là động lực đồng thời cũng là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.
Để đạt được điều đó, công tác giáo dục phải luôn đóng vai trò quyết định và giáo dục mầm non có vị trí là nền tảng, là điểm khởi đầu của hệ thống giáo dục quốc dân. Phát triển giáo dục sẽ nâng cao mặt bằng dân trí, yếu tố thúc đẩy sự 15 phát triển và tiến bộ xã hội của mỗi quốc gia. Sự phát triển của giáo dục sẽ tạo ra một nguồn nhân lực có đạo đức và trí tuệ cao đáp ứng yêu cầu của sự phát triển, đặc biệt yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Khi phân tích năng suất lao động, người ta thấy rằng trình độ văn hóa kỹ thuật của người lao động là một nhân tố chủ yếu làm tăng năng suất lao động.
Giáo dục là môi trường để phát triển và bồi dưỡng nhân tài cho mỗi quốc gia.