Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Phúc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH TẾ QUỐC PHÒNG
• 1.1. Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.2. Vai trò của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.3. Đặc trưng của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.4. Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.5. Khái niệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.6. Mục tiêu và tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.7. Nội dung quản lý nhà nước đặc thù đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.9. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp quân đội ở một số nước và bài học rút ra cho Việt Nam
• 1.9.1. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp quân đội ở một số nước
• 1.9.2. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 1.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH TẾ QUỐC PHÒNG VIỆT NAM
• 2.1. Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Việt Nam
• 2.2. Khái quát về doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Việt Nam
• 2.3. Năng lực của các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Việt Nam
• 2.4. Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.5. Về hoạch định sự phát triển hệ thống doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.6. Việc ban hành và tổ chức thực hiện các chính sách, quy định pháp luật đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.7. Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước và bộ máy sản xuất kinh doanh đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.8. Thực trạng quản lý nhà nước về vốn và tài sản tại doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.9. Thực trạng kiểm soát nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.10. Đánh giá quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.10.1. Đánh giá chung theo các tiêu chí
• 2.11. Các cơ hội, thách thức, điểm mạnh, điểm yếu của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.12. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.13. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH TẾ QUỐC PHÒNG VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.2. Kết hợp phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng an ninh
• 3.3. Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế Quốc phòng phải buộc doanh nghiệp hành động theo nguyên tắc thị trường là cạnh tranh và hiệu quả
• 3.4. Cải cách thể chế quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng phải thích ứng với xu hướng hội nhập và phù hợp với thông lệ quốc tế
• 3.5. Đổi mới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng phải được tiến hành đồng bộ với cải cách kinh tế nói chung, phù hợp với thể chế kinh tế, chính trị và điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước
• 3.6. Giải pháp tiếp tục hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.6.1. Nhóm giải pháp về hoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.6.2. Nhóm giải pháp về chính sách, quy định và ban hành văn bản quy phạm pháp luật đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.6.3. Nhóm giải pháp về tổ chức bộ máy
• 3.6.4. Nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý vốn và tài sản nhà nước
• 3.6.5. Nhóm giải pháp về kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.7. Điều kiện để thực hiện giải pháp
• 3.7.1. Về mặt nhận thức, khẳng định vai trò và hệ mục tiêu của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.7.2. Sự quyết tâm của Bộ Quốc phòng trong việc tách bạch vai trò của Nhà nước với tư cách chủ sở hữu và với tư cách cơ quan quản lý của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.7.3. Sự đồng thuận và ủng hộ của các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng trong quá trình đổi mới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
• 3.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng

Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là một lĩnh vực quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp này. Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng không chỉ đóng vai trò trong việc bảo đảm an ninh quốc gia mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước. Việc quản lý hiệu quả sẽ giúp các doanh nghiệp này hoạt động hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng hội nhập quốc tế.

1.1. Khái Niệm Về Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng

Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là loại hình doanh nghiệp nhà nước, có nhiệm vụ thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh phục vụ cho quốc phòng và an ninh. Các doanh nghiệp này thường được đầu tư và quản lý bởi Bộ Quốc phòng, với mục tiêu vừa đảm bảo an ninh quốc gia, vừa phát triển kinh tế.

1.2. Vai Trò Của Quản Lý Nhà Nước Trong Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng

Quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và điều chỉnh hoạt động của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng. Chính sách quản lý hiệu quả sẽ giúp các doanh nghiệp này phát triển bền vững, đồng thời đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ quốc phòng.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong quản lý nhà nước. Những thách thức này không chỉ đến từ nội tại của doanh nghiệp mà còn từ môi trường kinh tế, chính trị và xã hội. Việc nhận diện và giải quyết các thách thức này là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

2.1. Những Hạn Chế Trong Chính Sách Quản Lý

Chính sách quản lý hiện tại còn thiếu đồng bộ và chưa kịp thời, dẫn đến nhiều khó khăn trong việc thực hiện các nhiệm vụ của doanh nghiệp. Việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý cũng gây ra nhiều trở ngại cho doanh nghiệp.

2.2. Áp Lực Từ Cạnh Tranh Thị Trường

Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng đang phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng từ các doanh nghiệp ngoài quân đội. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng sản phẩm.

III. Phương Pháp Quản Lý Hiệu Quả Đối Với Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và phù hợp với xu thế hội nhập. Việc cải cách thể chế và đổi mới quản lý là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa.

3.1. Cải Cách Thể Chế Quản Lý

Cải cách thể chế quản lý nhà nước cần được thực hiện đồng bộ, nhằm tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc ban hành các chính sách, quy định phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

3.2. Đổi Mới Quản Lý Tài Chính

Quản lý tài chính hiệu quả là yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Cần có các biện pháp kiểm soát tài chính chặt chẽ, nhằm ngăn chặn thất thoát và lãng phí trong sử dụng vốn nhà nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Quản Lý Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng

Việc áp dụng các giải pháp quản lý thực tiễn sẽ giúp doanh nghiệp kinh tế quốc phòng hoạt động hiệu quả hơn. Các nghiên cứu và thực tiễn từ các nước khác có thể là bài học quý giá cho Việt Nam trong việc hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Nước Khác

Nhiều quốc gia đã thành công trong việc quản lý doanh nghiệp kinh tế quốc phòng thông qua việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để cải thiện hiệu quả quản lý.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tế

Các nghiên cứu thực tế cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp quản lý mới đã giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế quốc dân.

V. Kết Luận Về Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng

Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là một lĩnh vực quan trọng, cần được chú trọng và cải thiện. Việc nâng cao hiệu quả quản lý sẽ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững, đồng thời đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ quốc phòng. Tương lai của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng phụ thuộc vào sự đổi mới và hoàn thiện trong quản lý nhà nước.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp kinh tế quốc phòng phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Nhà Nước

Quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và hỗ trợ doanh nghiệp kinh tế quốc phòng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và doanh nghiệp là cần thiết để đạt được mục tiêu phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quản trị và điều tiết doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong các lĩnh vực chiến lược luôn là trọng tâm nghiên cứu của khoa học kinh tế ứng dụng và khoa học hành chính công. Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và đẩy mạnh tái cơ cấu kinh tế giai đoạn 2006–2010, hệ thống doanh nghiệp quân đội đứng trước yêu cầu cấp bách phải chuyển dịch từ cơ chế bảo hộ, chỉ định kế hoạch sang vận hành theo kỷ luật thị trường. Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng (DN KTQP) đại diện cho một thực thể kinh tế - quân sự đặc thù, chịu sự tương tác đồng thời của hai hệ thống quy luật: quy luật kinh tế thị trường và quy luật quân sự - chiến tranh. Tính tiên phong của luận án thể hiện ở việc đặt nền móng lý thuyết và thực nghiệm độc lập đầu tiên cho chuyên ngành Quản lý kinh tế về cơ chế quản lý nhà nước (QLNN) đối với loại hình doanh nghiệp lưỡng dụng này.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) được xác định rõ: Các công trình trước đây chỉ tiếp cận cục bộ ở khía cạnh thống kê nội bộ (Lê Văn Đồng, 1995), kết hợp kinh tế - quốc phòng trên địa bàn quân khu đơn lẻ (Phạm Tiến Luật, 2004), đầu tư khu kinh tế quốc phòng (Đỗ Mạnh Hùng, 2008), hoặc cải cách tổ chức doanh nghiệp quân đội nói chung mà chưa phân định ranh giới giữa doanh nghiệp thuần quốc phòng an ninh và doanh nghiệp làm kinh tế (Phạm Trung Công, 2011). Luận án giải quyết trực diện khoảng trống: Thiếu vắng một khung lý thuyết và bộ công cụ đo lường toàn diện về QLNN đối với hệ thống DN KTQP trong điều kiện cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• RQ1: Bản chất lý luận, đặc trưng cấu trúc và tiêu chí đánh giá hiệu lực, hiệu quả của QLNN đối với DN KTQP trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?
• RQ2: Thực trạng QLNN giai đoạn 2006–2010 bộc lộ những điểm nghẽn thể chế, bất cập trong quản trị vốn, tài sản và phân bổ nguồn lực quốc phòng nào?
• RQ3: Cần thiết lập mô hình quản lý, khung chính sách và lộ trình cải cách nào để vừa bảo tồn năng lực sẵn sàng chiến đấu, vừa buộc DN KTQP tự chủ cạnh tranh bình đẳng?
• H1: Sự chồng chéo giữa vai trò đại diện chủ sở hữu nhà nước và chức năng quản lý hành chính công quyền của Bộ Quốc phòng làm suy giảm tính minh bạch và hiệu quả phân bổ vốn.
• H2: Việc duy trì cơ chế bao cấp đầu ra thông qua chỉ định thầu làm triệt tiêu động lực đổi mới công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc tế của DN KTQP.
• H3: Tách bạch hạch toán chi phí nhiệm vụ công ích quân sự và sản xuất kinh doanh thương mại là điều kiện tiên quyết nâng cao hiệu lực QLNN theo chuẩn mực quản trị hiện đại.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management), Lý thuyết Quản lý theo quá trình (Process Management Framework), Mô hình Đánh giá Quản trị Nhà nước của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB Governance Framework) và Lý thuyết Chuỗi giá trị (Value Chain Theory của Michael Porter).

Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc chuẩn hóa hệ thống dữ liệu khảo sát thực nghiệm với $N = 200$ phiếu phát ra, thu về $n = 151$ phiếu hợp lệ từ 3 nhóm chủ thể chiến lược (cán bộ quản lý BQP, lãnh đạo DN KTQP, chuyên gia độc lập), xử lý qua phần mềm SPSS với 50 biến quan sát ($X_1$ đến $X_{50}$). Phạm vi không gian bao quát toàn bộ các DN KTQP trực thuộc Bộ Quốc phòng trên phạm vi cả nước; phạm vi thời gian tập trung vào giai đoạn bản lề 2006–2010.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu kinh tế quốc phòng và quản trị doanh nghiệp lực lượng vũ trang trên thế giới và tại Việt Nam hình thành 3 dòng học thuật chính:

Dòng nghiên cứu quản trị nội bộ và thống kê doanh nghiệp quân đội: Điển hình là công trình của Lê Văn Đồng (1995) với luận án Hoàn thiện các phương pháp thống kê phân tích hiệu quả kinh tế trong các doanh nghiệp quốc phòng tại Đại học Kinh tế Quốc dân. Nghiên cứu này chỉ ra các sai lệch trong hạch toán giá thành và hiệu quả sử dụng vốn cố định nhưng giới hạn phạm vi trong phân tích vi mô của kế toán quản trị, thiếu nhãn quan quản lý vĩ mô của Nhà nước.

Dòng nghiên cứu kết hợp không gian lãnh thổ và khu kinh tế quốc phòng: Phạm Tiến Luật (2004) nghiên cứu sự kết hợp tiềm lực hậu cần kinh tế - quốc phòng tại địa bàn Quân khu 3, nhấn mạnh việc bố trí doanh nghiệp theo thế trận phòng thủ chiến lược. Đỗ Mạnh Hùng (2008) trong luận án Đầu tư vốn vào các khu kinh tế quốc phòng đề xuất phương pháp tính toán hiệu quả tổng hợp kinh tế - xã hội - quốc phòng an ninh. Tuy nhiên, hai tác giả chưa giải quyết được mâu thuẫn cốt lõi: Thế trận quốc phòng đòi hỏi phân bố ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; trong khi quy luật thị trường đòi hỏi doanh nghiệp phải đặt tại các trung tâm kinh tế có hạ tầng đồng bộ, chi phí logistics tối ưu.

Dòng nghiên cứu đổi mới tổ chức và thể chế sở hữu doanh nghiệp quân đội: Phạm Trung Công (2011) với công trình Một số giải pháp nhằm tiếp tục đổi mới tổ chức và quản lý doanh nghiệp quân đội ở nước ta đã hệ thống hóa lộ trình sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp. Cùng hướng này, Phùng Quang Thanh (2008) trên Tạp chí Tài chính Quân đội nhấn mạnh yêu cầu quản lý chặt chẽ đất quốc phòng, vốn và công sản; Nguyễn Xuân Phúc (2008, 2011) phân tích nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước trong tiến trình cổ phần hóa và chỉ ra năng lực cạnh tranh yếu kém của các đơn vị khi thiếu vắng cơ chế thị trường.

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai trường phái:

• Trường phái bảo hộ mục tiêu quốc phòng: Cho rằng doanh nghiệp quân đội cần được Nhà nước bao cấp vốn, ưu đãi thuế, chỉ định thầu tuyệt đối nhằm duy trì dây chuyền công nghiệp quốc phòng sẵn sàng cho chiến tranh.
• Trường phái thị trường hóa và phân ly chức năng: Lập luận rằng việc bao cấp biến doanh nghiệp thành thực thể thụ động, tạo ra méo mó cạnh tranh (market distortion), lãng phí ngân sách và vi phạm các cam kết không trợ cấp của WTO.

Vị trí của luận án (Positioning): Luận án đứng ở điểm giao thoa giữa kinh tế học thể chế và khoa học quản lý, giải quyết mâu thuẫn trên bằng cách phân loại rạch ròi hai nhóm chủ thể: Doanh nghiệp Quốc phòng An ninh (DN QPAN thuần túy phi lợi nhuận) và Doanh nghiệp Kinh tế Quốc phòng (DN KTQP - kết hợp lưỡng dụng).

So sánh quốc tế:

1. Kinh nghiệm Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA): Giai đoạn trước 1998, PLA tham gia sâu vào thương mại hóa quy mô lớn gây ra tình trạng suy giảm năng lực tác chiến và tiêu cực thể chế. Sau năm 1998, Trung Quốc thực hiện chính sách thoái vốn toàn diện (divestment), tách quân đội ra khỏi hoạt động kinh doanh thương mại thuần túy, chuyển sang chiến lược "Quân dân dung hợp" (Military-Civil Fusion - MCF) đặt dưới sự quản lý của các tập đoàn công nghiệp nhà nước thuộc Ủy ban Quản lý Vốn Nhà nước (SASAC).
2. Mô hình Quản lý Mua sắm Quốc phòng Hoa Kỳ: Cơ quan Quản lý Hợp đồng Quốc phòng (DCMA) và Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng (DARPA) vận hành cơ chế quản lý thông qua hợp đồng thương mại hóa lưỡng dụng (Dual-use procurement) với các nhà thầu dân sự (Lockheed Martin, Boeing), Nhà nước giữ vai trò giám sát, cấp chứng nhận tiêu chuẩn kỹ thuật chứ không trực tiếp sở hữu bộ máy sản xuất kinh doanh ngoài mục tiêu quân sự.

Luận án khẳng định tính đặc thù của Việt Nam: Không thể áp dụng máy móc việc giải tán hay tư nhân hóa ồ ạt, mà phải hoàn thiện cơ chế QLNN để Bộ Quốc phòng đại diện chủ sở hữu nhưng quản trị doanh nghiệp theo chuẩn mực kinh tế thị trường.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Quản trị Nhà nước trong nền kinh tế chuyển đổi sang khu vực doanh nghiệp lưỡng dụng. Tác giả định nghĩa chuẩn xác: "Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là DNNN kết hợp thực hiện hai nhiệm vụ QP và kinh tế, vừa có chức năng cung cấp sản phẩm, dịch vụ công phục vụ QP, vừa có chức năng SXKD nhằm mục tiêu lợi nhuận."

Định nghĩa cốt lõi về QLNN do luận án xây dựng: "QLNN đối với các DN KTQP là sự tác động của Nhà nước lên các DN KTQP, thông qua quá trình hoạch định, tổ chức, chỉ đạo và kiểm soát hoạt động của DN, tạo ra môi trường thuận lợi sao cho DN thực hiện được các sứ mệnh của mình với hiệu lực, hiệu quả cao một cách bền vững, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và QP của đất nước trong điều kiện biến động của môi trường trong nước và quốc tế."

Mô hình lý thuyết thiết lập 4 mệnh đề quan hệ (Theoretical Propositions):

• Proposition 1: Hiệu lực QLNN tỷ lệ thuận với mức độ minh bạch giữa hợp đồng đặt hàng công ích quốc phòng và hợp đồng kinh doanh thương mại.
• Proposition 2: Năng lực cạnh tranh của DN KTQP tỷ lệ nghịch với mức độ bao cấp vốn và chỉ định thầu trực tiếp từ cơ quan chủ quản.
• Proposition 3: Tách biệt chức năng thực hiện quyền chủ sở hữu vốn nhà nước tại Bộ Quốc phòng với quyền tự chủ tác nghiệp của Hội đồng thành viên/Hội đồng quản trị làm tăng hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.
• Proposition 4: Mức độ hoàn thiện của hệ thống kiểm tra, thanh tra, kiểm toán chuyên ngành quyết định tính bền vững và khả năng bảo toàn vốn, tài sản đất quốc phòng.

Sự chuyển dịch hệ hình (Paradigm shift): Chuyển từ hệ hình "Mệnh lệnh hành chính - quân sự khép kín" sang hệ hình "Nhà nước kiến tạo và đối tác quản trị lưỡng dụng", trong đó Nhà nước chuyển từ vai trò người "chèo thuyền" sang người "lái thuyền", quản lý DN KTQP vừa như đối tượng chấp hành, vừa như khách hàng của dịch vụ công thể chế.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp đa tầng giữa:

1. Lý thuyết Quản lý theo quá trình (Henri Fayol): Tiếp cận 4 chức năng quản lý vĩ mô gồm: Hoạch định chiến lược/quy hoạch; Tổ chức bộ máy quản lý và sắp xếp mô hình DN; Chỉ đạo điều hành thông qua chính sách pháp luật, tài chính, đầu tư, tín dụng; Kiểm soát, thanh tra, kiểm toán.
2. Mô hình Đánh giá 4 Trụ cột Quản trị của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB): Đánh giá QLNN thông qua 4 tiêu chí định lượng và định tính: Tính phù hợp (Relevance); Tính hiệu lực (Effectiveness); Tính hiệu quả (Efficiency); Tính bền vững (Sustainability).
3. Mô hình Chuỗi giá trị và Năng lực cạnh tranh (Michael Porter): Phân tích các yếu tố nội tại của DN KTQP (nguồn nhân lực, công nghệ, cấu trúc chi phí, R&D lưỡng dụng) chịu tác động trực tiếp từ chính sách nhà nước.
4. Ma trận SWOT chiến lược: Định vị cơ hội, thách thức, điểm mạnh, điểm yếu của hệ thống thể chế QLNN trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích áp dụng cho các doanh nghiệp có trên 50% vốn điều lệ nhà nước thuộc quyền quản lý trực tiếp hoặc phân cấp của Bộ Quốc phòng, thực hiện đồng thời hai dòng sản phẩm quân sự và dân sự.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu: Kết hợp thuyết thực chứng (Positivism) trong kiểm định thống kê các biến số quản lý với thuyết hiện thực phê phán (Critical Realism) trong phân tích bản chất các cấu trúc thể chế kinh tế - quân sự.
• Thiết kế hỗn hợp (Mixed-methods):
  • Nghiên cứu định tính: Phân tích văn bản quy phạm pháp luật (Luật Doanh nghiệp 2005 sửa đổi 2009, Nghị định 31/2005/NĐ-CP, Nghị định 104/2008/NĐ-CP, Nghị định 102/2010/NĐ-CP), tổng kết dữ liệu thứ cấp từ Cục Kinh tế, Cục Tài chính - Bộ Quốc phòng.
  • Nghiên cứu định lượng: Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc Likert 5 mức độ ($X = 1$: Rất không đồng ý; $X = 2$: Không đồng ý; $X = 3$: Tương đối đồng ý; $X = 4$: Đồng ý; $X = 5$: Rất đồng ý).
• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design):
  • Cấp độ vĩ mô: Chính phủ, các bộ ngành quản lý kinh tế (Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư).
  • Cấp độ trung gian (Meso): Bộ Quốc phòng, Cục Kinh tế, Cục Tài chính, các Quân khu, Quân chủng, Tổng cục.
  • Cấp độ vi mô: DN KTQP (Tập đoàn Viettel, các Tổng công ty, Công ty TNHH MTV, Công ty cổ phần có vốn chi phối).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Quy mô và cơ cấu mẫu: Tác giả phát ra 200 phiếu điều tra, thu về 151 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi đạt 75.5%). Mẫu được phân tầng đại diện cho 3 nhóm đối tượng:
  1. Nhóm cán bộ thực hiện chức năng QLNN đối với DN KTQP (Cục Kinh tế, Cục Tài chính và cơ quan chức năng BQP).
  2. Nhóm cán bộ lãnh đạo, quản trị trực tiếp tại các DN KTQP.
  3. Nhóm các chuyên gia, nhà khoa học kinh tế độc lập ngoài quân đội.
• Cấu trúc công cụ thu thập: Bảng hỏi chuẩn hóa gồm 50 câu hỏi đóng mã hóa thành 50 biến số từ $X_1$ đến $X_{50}$ và 1 câu hỏi mở, chia thành 4 nhóm nghiệp vụ:
  • Nhóm 1 ($X_1 - X_{15}$): Đánh giá thực trạng năng lực hoạt động và năng lực cạnh tranh của DN KTQP (15 câu hỏi).
  • Nhóm 2 ($X_{16} - X_{21}$): Nhu cầu và xu hướng phát triển của DN KTQP (6 câu hỏi).
  • Nhóm 3 ($X_{22} - X_{42}$): Đánh giá thực trạng các chức năng QLNN đối với DN KTQP (21 câu hỏi).
  • Nhóm 4 ($X_{43} - X_{50}$): Định hướng và giải pháp hoàn thiện QLNN đối với DN KTQP (8 câu hỏi).
• Quy trình Tam giác hóa (Triangulation): Đối chiếu chéo dữ liệu sơ cấp điều tra với báo cáo tài chính kiểm toán thực tế của Cục Tài chính BQP và dữ liệu vĩ mô của Tổng cục Thống kê để loại bỏ sai số chủ quan của người trả lời.

Data và phân tích

• Kỹ thuật xử lý: Ứng dụng phần mềm SPSS để tính toán các tham số thống kê mô tả: Giá trị trung bình (Mean), Phương sai (Variance), Độ lệch chuẩn (Standard Deviation), Yếu vị (Mode), và Bảng phân phối tần số (Frequency distribution).
• Kiểm soát độ tin cậy và giá trị: Các thang đo đạt tính nhất quán nội tại cao; phương sai và độ lệch chuẩn phản ánh độ phân tán đồng thuận giữa các nhóm mẫu. Việc đối chiếu các biến định lượng với số liệu tài chính giai đoạn 2006–2010 (tỷ suất doanh thu/vốn, tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu, tốc độ đổi mới công nghệ) bảo đảm tính vững (Robustness) của các kết luận phân tích.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Năng lực cạnh tranh phân hóa sâu sắc và nghịch lý "bao bọc": Ngoài sự bứt phá vượt trội của Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) và một số tổng công ty xây dựng, vận tải biển, phần lớn các DN KTQP có quy mô vốn nhỏ, tỷ lệ nợ vay cao, công nghệ lạc hậu. Thống kê khảo sát chỉ ra rằng việc BQP bao tiêu sản phẩm tạo ra "bẫy an toàn", làm triệt tiêu động lực tìm kiếm thị trường ngoài quân đội, khiến giá thành sản phẩm dịch vụ quốc phòng cao hơn mặt bằng thị trường dân sự nhưng chất lượng chưa tương xứng.
2. Xung đột vai trò trong bộ máy QLNN: Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Quốc phòng) vừa thực hiện quyền công quyền hành chính, vừa là đại diện cơ quan chủ sở hữu, dẫn đến tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi". Điều này tạo ra sự can thiệp hành chính sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh tự chủ của doanh nghiệp, làm giảm tính linh hoạt trước biến động thị trường.
3. Quy hoạch không gian mạng lưới xung đột giữa hiệu quả kinh tế và thế trận phòng thủ: Nhiều DN KTQP đóng quân tại địa bàn chiến lược (vùng sâu, vùng xa, biên giới) chịu chi phí vận tải và hạ tầng quá lớn nhưng thiếu cơ chế trợ cấp minh bạch, dẫn đến hạch toán lỗ kinh tế kéo dài, trong khi đóng góp về an ninh chính trị và ổn định dân cư chưa được lượng hóa chính xác thành giá trị tài chính.
4. Quản trị tài sản, đất đai quốc phòng và cổ phần hóa còn lỗ hổng: Tiến trình sắp xếp, đổi mới, chuyển đổi sang mô hình công ty TNHH một thành viên và công ty cổ phần gặp vướng mắc lớn trong việc định giá quyền sử dụng đất quốc phòng kết hợp làm kinh tế, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát vốn nhà nước và tranh chấp pháp lý sở hữu.
5. Hệ thống kiểm soát, kiểm toán mang nặng tính nội bộ: Hoạt động thanh tra, kiểm tra còn chồng chéo giữa cơ quan nhà nước chuyên ngành và cơ quan thanh tra, điều tra hình sự BQP; cơ chế giải trình trách nhiệm giải trình của người đại diện phần vốn nhà nước chưa rõ ràng.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý luận: Hoàn thiện hệ thống khái niệm, xác lập khung phân tích 4 chức năng và 4 tiêu chí ADB đánh giá QLNN đối với doanh nghiệp lưỡng dụng, làm phong phú kho tàng lý luận kinh tế quản lý tại các quốc gia đang phát triển.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát 50 biến chuẩn hóa có khả năng tái lặp (replicable) để đo lường hiệu quả quản trị khu vực doanh nghiệp công ích và an ninh quốc phòng.
• Ứng dụng thực tiễn và 5 nhóm giải pháp chính sách:
  1. Hoạch định chiến lược và quy hoạch: Rà soát, phân loại dứt khoát hệ thống DNQĐ thành hai nhóm: DN QPAN 100% vốn nhà nước hoạt động phi lợi nhuận và DN KTQP vận hành theo Luật Doanh nghiệp; quy hoạch mạng lưới theo ngành kinh tế mũi nhọn quân đội có lợi thế cạnh tranh (viễn thông, công trình ngầm, cảng biển, đóng tàu).
  2. Hoàn thiện khung khổ pháp lý: Ban hành quy chế hạch toán tách bạch chi phí sản phẩm quốc phòng (giá nhà nước phê duyệt trên cơ sở tính đúng, tính đủ chi phí) và sản phẩm kinh doanh thị trường; xóa bỏ bao cấp qua giá.
  3. Tổ chức bộ máy và quản trị: Tách bạch chức năng quản lý nhà nước của BQP với chức năng quản trị kinh doanh của doanh nghiệp; đẩy mạnh mô hình công ty mẹ - công ty con và tập đoàn kinh tế có quy mô vốn lớn; phân cấp quyền bổ nhiệm, tự chủ nhân sự gắn với chỉ số hiệu quả KPI.
  4. Quản lý vốn, tài sản và đất đai: Xác lập cơ chế định giá minh bạch tài sản công, đất quốc phòng khi tham gia liên doanh, liên kết, cổ phần hóa; thành lập cơ chế giám sát tài chính chuyên trách của BQP.
  5. Đổi mới thanh tra, kiểm soát: Kết hợp kiểm toán nội bộ BQP với Kiểm toán Nhà nước và thanh tra liên ngành; tăng cường tính công khai, minh bạch báo cáo tài chính và trách nhiệm giải trình cá nhân của Chủ tịch HĐTV, Tổng giám đốc.

Limitations và Future Research

• Hạn chế về phạm vi thời gian và nguồn dữ liệu: Dữ liệu định lượng tập trung phân tích giai đoạn 2006–2010. Do tính chất bảo mật quân sự của một số dây chuyền lưỡng dụng, một số chỉ tiêu tài chính chi tiết về chi phí quốc phòng không thể công bố đại chúng mà phải phân tích dưới dạng chỉ số tương đối.
• Hạn chế về kỹ thuật thống kê: Dữ liệu sơ cấp dừng lại ở mức thống kê mô tả, tần số, độ lệch chuẩn và giá trị trung bình trên SPSS; chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến nâng cao (PLS-SEM, CB-SEM) để kiểm định sâu tác động điều tiết (moderating effects) của thể chế.
• Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (Future Research Agenda):
  1. Đo lường tác động của chuyển đổi số và công nghệ quân sự 4.0 đến mô hình quản trị DN KTQP.
  2. Nghiên cứu cơ chế "Hợp tác công - tư" (PPP) trong lĩnh vực sản xuất lưỡng dụng và công nghiệp quốc phòng.
  3. Mô hình hóa việc định giá và thương mại hóa tài sản trí tuệ (R&D) phát sinh từ các dự án quốc phòng ra thị trường dân sự.
  4. Nghiên cứu so sánh quốc tế sâu (Comparative studies) giữa mô hình DN KTQP Việt Nam với các mô hình tại ASEAN và Đông Âu.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu, học viện trong hệ thống quân đội (Học viện Quốc phòng, Học viện Hậu cần) và các trường đại học kinh tế hàng đầu (Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Thương mại) trong đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp quốc phòng: Thúc đẩy tư duy tái cơ cấu mạng lưới doanh nghiệp quân đội theo hướng tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao, logistic và hạ tầng viễn thông, từng bước xóa bỏ các xí nghiệp thương mại manh mún, kém hiệu quả.
• Tác động chính sách cấp Chính phủ và Bộ Quốc phòng: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc ban hành các Đề án sắp xếp, đổi mới và phát triển doanh nghiệp quân đội giai đoạn 2011–2020 của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa minh bạch.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên: Tiếp cận bộ khung lý luận chuẩn xác, các định nghĩa khoa học và dữ liệu khảo sát thực chứng độc lập về quản lý kinh tế quốc phòng.
• Lãnh đạo cơ quan hoạch định BQP (Cục Kinh tế, Cục Tài chính): Ứng dụng các đề xuất về phân loại danh mục doanh nghiệp, phương pháp tách bạch ngân sách và cơ chế kiểm soát vốn.
• Tổng giám đốc và Hội đồng quản trị DN KTQP: Nắm vững các tiêu chuẩn quản trị hiện đại, nhận diện cơ hội và điểm yếu để xây dựng chiến lược kinh doanh hội nhập quốc tế bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
   Luận án đã mở rộng Lý thuyết Quản lý công mới vào phân khúc doanh nghiệp lưỡng dụng đặc thù bằng việc xác lập định nghĩa khoa học chuẩn hóa về DN KTQP và QLNN đối với DN KTQP, đồng thời xây dựng thành công mô hình tích hợp 4 chức năng quản lý (Hoạch định, Tổ chức, Chỉ đạo, Kiểm soát) với 4 tiêu chí đánh giá của ADB (Phù hợp, Hiệu lực, Hiệu quả, Bền vững).

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
   So với các nghiên cứu thuần túy định tính hoặc thống kê kế toán vi mô (Lê Văn Đồng, 1995; Phạm Trung Công, 2011), luận án là công trình đầu tiên thiết kế bảng hỏi chuẩn hóa 50 biến số ($X_1 - X_{50}$), khảo sát đồng thời 3 nhóm chủ thể độc lập ($n = 151$), xử lý thống kê mô tả định lượng trên SPSS kết hợp tam giác hóa dữ liệu thứ cấp từ Cục Kinh tế và Cục Tài chính BQP.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm?
   Phát hiện chỉ ra rằng tỷ lệ hỗ trợ vốn và chỉ định tiêu thụ sản phẩm nội bộ từ Bộ Quốc phòng có mối tương quan nghịch với năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp. Cơ chế bao cấp vô hình trung tạo ra tâm lý ỷ lại, khiến giá thành sản phẩm công ích cao hơn thị trường tự do và làm chậm tiến độ đổi mới công nghệ của các đơn vị.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) không?
   Có. Toàn bộ thang đo 50 câu hỏi đóng, cơ chế mã hóa biến số rời rạc 5 mức độ Likert, bảng phân phối tần số và phương pháp tính toán trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn được trình bày minh bạch trong cấu trúc luận án và phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu tái lập quy trình khảo sát tại các thời điểm khác nhau.

5. Chương trình nghiên cứu dài hạn được định hình ra sao?
   Chương trình nghiên cứu định hình lộ trình nghiên cứu sâu về: Thể chế thoái vốn và cổ phần hóa các doanh nghiệp quân đội kinh doanh thương mại; Quản lý tài chính đất quốc phòng lưỡng dụng; và Cơ chế chuyển giao công nghệ quân sự - dân sự trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0.

Kết luận

1. Hệ thống hóa và xác lập khung lý luận toàn diện, phân định rạch ròi bản chất kinh tế - pháp lý giữa DN QPAN và DN KTQP trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Thiết kế thành công khung phân tích đánh giá QLNN tích hợp giữa lý thuyết quản lý theo quá trình và bộ tiêu chuẩn 4 trụ cột của ADB (Phù hợp, Hiệu lực, Hiệu quả, Bền vững).
3. Đánh giá khách quan, thực chứng bức tranh năng lực hoạt động và thực trạng QLNN giai đoạn 2006–2010 thông qua bộ dữ liệu 151 mẫu khảo sát chuyên gia và cán bộ thực tế.
4. Đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ có tính ứng dụng cao về quy hoạch, thể chế pháp lý, cơ cấu bộ máy, quản trị vốn/tài sản và kiểm soát thanh tra.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới về kinh tế học quốc phòng, quản trị tài sản công lưỡng dụng và hội nhập quốc tế của các doanh nghiệp nhà nước đặc thù.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ðỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH TẾ QUỐC PHÒNG 1. Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng 1. Khái niệm ðể ñịnh nghĩa DN KTQP, luận án sẽ bắt ñầu từ các khái niệm DNNN và DNQð.1 Khái niệm doanh nghiệp nhà nước Khái niệm DNNN ñã ñược ñưa ra khá nhiều. Luật DN năm 2005 của Việt Nam ñịnh nghĩa: DNNN là DN trong ñó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn ñiều lệ [73].

Theo Giáo trình Quản lý học kinh tế quốc dân tập II (2002) của trường ðại học kinh tế Quốc dân (KTQD): DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước ñầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, thực hiện các hoạt ñộng kinh doanh hoặc hoạt ñộng công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu KT - XH do Nhà nước giao [91]. Như vậy, DNNN phân biệt với các DN khác trước hết và cơ bản là ở sở hữu: ai là người ñầu tư vốn chủ yếu ñể thành lập và hoạt ñộng? ðiều này sẽ quyết ñịnh mục tiêu của DNNN. Xét về mặt vốn góp, DNNN là DN trong ñó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn ñiều lệ. ðiều ñó có nghĩa là: hoặc Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn ñiều lệ của DN, hoặc Nhà nước giữ cổ phần chi phối.

Xét về mục tiêu, nói chung tất cả các nước trên thế giới ít nhiều ñều có DNNN với mức ñộ vai trò có thể khác nhau, nhưng ở bất cứ nước nào, DNNN cũng là một công cụ quan trọng ñể thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội (KT-XH) của Nhà nước. Nhà nước sử dụng các DNNN vào việc thực hiện 13 các nhiệm vụ kinh tế mà Nhà nước thấy rằng, những nhiệm vụ ñó là cần cho Nhà nước trong việc thực hiện một ý ñồ nào ñó [45]. Ví dụ: nhiệm vụ kinh tế ñể phục vụ QP hoặc ñể thực hiện chương trình ổn ñịnh sự phân bố dân cư; nhiệm vụ cung cấp những loại sản phẩm công mà các thành phần kinh tế tư nhân không muốn hoặc không có khả năng thực hiện ñể giải quyết nhu cầu tiêu dùng và sản xuất cho cộng ñồng, góp phần duy trì sự ổn ñịnh và phát triển xã hội. Ở Việt Nam, bên cạnh các ý nghĩa ñó, các DNNN còn là bộ phận quan trọng của nền kinh tế mà nhờ ñó làm cho kinh tế nhà nước giữ ñược vai trò chủ ñạo; bảo ñảm duy trì và phát triển các ñặc trưng cơ bản của chế ñộ xã hội chủ nghĩa.2 Khái niệm doanh nghiệp quân ñội và doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Có thể hiểu DNQð là DNNN trực tiếp phục vụ QPAN hoặc kết hợp kinh tế với QPAN, ñược tổ chức quản lý và hoạt ñộng theo quy ñịnh của Luật DN năm 2005 sửa ñổi và bổ sung năm 2009 và quy ñịnh riêng của Chính phủ.[74] Hoặc: DNQð là DNNN hoạt ñộng trong quân ñội, do BQP hoặc các cấp trực thuộc BQP trực tiếp thành lập và quản lý ñể thực hiện các hoạt ñộng kinh tế và nhiệm vụ QP theo pháp luật và các quy ñịnh của BQP.[25] Tuy có một số khái niệm về DNQð không hoàn toàn giống nhau, nhưng các khái niệm ñều thống nhất ở mấy ñiểm: (i) DNQð thuộc sở hữu nhà nước và BQP là ñại diện chủ sở hữu; (ii) DNQð nhằm thực hiện nhiệm vụ kinh tế và nhiệm vụ QP do Nhà nước giao; (iii) DN KTQP do BQP hoặc các cấp trực thuộc BQP thành lập, tổ chức quản lý và hoạt ñộng theo quy ñịnh của pháp luật như bất kì một DN làm kinh tế nào, ñồng thời nó cũng hoạt ñộng theo quy ñịnh của BQP.

Tuỳ theo tính chất và mức ñộ phục vụ cho QP, DNQð ñược chia thành hai loại: • Doanh nghiệp quốc phòng an ninh là DNNN ñược thành lập ñể trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ mang tính ổn ñịnh, thường xuyên trong những 14 lĩnh vực, ñịa bàn trực tiếp phục vụ quốc phòng an ninh và bảo ñảm bí mật quốc gia, do Nhà nước ñặt hàng hoặc giao kế hoạch. [18] DN QPAN còn gọi là DN thuần túy QP, gồm các DN công nghiệp QP và các DN ñóng trên các ñịa bàn trọng yếu về QPAN. Tiêu chí xác ñịnh DN QPAN là: (i) ðược cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết ñịnh việc thành lập hoặc tổ chức lại theo quy ñịnh của pháp luật; (ii) ðược Nhà nước ñặt hàng, giao kế hoạch ổn ñịnh, thường xuyên sản xuất, cung ứng sản phẩm/ dịch vụ trực tiếp phục vụ QPAN hoặc ñược giao thực hiện nhiệm vụ QPAN; (iii) Người lao ñộng ñược hỗ trợ tiền lương khi mất việc làm. • Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là DNNN kết hợp thực hiện hai nhiệm vụ QP và kinh tế, vừa có chức năng cung cấp sản phẩm, dịch vụ công phục vụ QP, vừa có chức năng SXKD nhằm mục tiêu lợi nhuận.

Có thể nói DN KTQP nằm giữa hai loại hình DN QPAN và DN kinh doanh thông thường trên thị trường (xem bảng 1-1). So sánh DN KTQP với các DN khác DN kinh doanh DN Kinh tế Quốc phòng DN Quốc phòng An ninh -Mục tiêu lợi nhuận -Nhằm hai mục tiêu: phục vụ -Mục tiêu: phục vụ QPAN QPAN và lợi nhuận -ðược lựa chọn ngành -Không hoàn toàn ñược lựa chọn -Không ñược lựa chọn nghề kinh doanh và ñịa ngành nghề và ñịa bàn hoạt ñộng ngành nghề và ñịa bàn bàn hoạt ñộng hoạt ñộng -Danh mục sản phẩm do -Danh mục sản phẩm:1) Sản -Danh mục sản phẩm công DN tự quyết ñịnh trên cơ phẩm kinh doanh (SPKD) do DN ích phục vụ QP do Nhà sở nhu cầu thị trường tự quyết ñịnh; 2)Sản phẩm công nước quyết ñịnh ích phục vụ QP, do Nhà nước -Phải cạnh tranh quyết ñịnh -Không phải cạnh tranh -Phải cạnh tranh ñối với SPKD 15 1. Vai trò của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Tùy ñiều kiện của mỗi nước, mà DN KTQP có thể tồn tại hoặc không bên cạnh các DN chuyên sản xuất công nghiệp Quốc phòng (CNQP) hoặc trực tiếp phục vụ QPAN. Ở Việt Nam, DN KTQP ñóng vai trò quan trọng trong nền KTQD và trong hệ thống QP của ñất nước.

Thật vậy: • DN KTQP là cơ sở kinh tế của Nhà nước hoạt ñộng trong quân ñội, có chức năng sản xuất và cung ứng sản phẩm/ dịch vụ công phục vụ QPAN của ñất nước; ñây là những loại sản phẩm mà các thành phần kinh tế tư nhân không muốn làm hoặc không có khả năng làm. Với chức năng trên, DN KTQP góp phần xây dựng quân ñội chính quy và từng bước hiện ñại, xây dựng nền QP vững chắc trong thời chiến cũng như thời bình. • DN KTQP ngoài nhiệm vụ phục vụ QPAN, còn trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ phục vụ thị trường, ñáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội; ñóng góp vào ngân sách nhà nước (NSNN), tham gia xuất khẩu, từng bước mở rộng thị trường trong nước và nước ngoài. • DN KTQP là nơi tạo việc làm cho xã hội, góp phần ñào tạo và phát triển nguồn nhân lực, giúp người lao ñộng có thu nhập và cuộc sống ổn ñịnh.

• DN KTQP là một tổ chức thuộc quân ñội nên nó luôn luôn trong tư thế sẵn sàng chiến ñấu và có thể ñược huy ñộng khi cần thiết ñể trở thành một ñơn vị trong ñội hình chiến ñấu của quân ñội. • Các DN KTQP, ñặc biệt là DN ñứng chân trên ñịa bàn chiến lược, song song với việc thực hiện nhiệm vụ SXKD phải thực hiện nhiệm vụ giữ vững QPAN, chính trị, tạo thế phòng thủ, thực hiện phân bố lại cơ cấu kinh tế và dân cư, xóa ñói giảm nghèo, thực hiện tốt các chính sách ñối với ñồng bào dân tộc thiểu số trên ñịa bàn ñóng quân. • DN KTQP vừa là một công cụ quản lý của Nhà nước, vừa là một bộ máy làm nhiệm vụ kinh tế của quân ñội, góp phần làm cho kinh tế nhà nước 16 giữ ñược vai trò chủ ñạo trong nền KTQD, bảo ñảm duy trì và phát triển sức mạnh vững chắc cho quân ñội. Với những vai trò quan trọng như vậy, phát triển DN KTQP là nhiệm vụ có tính chiến lược trong ñường lối kinh tế và QP của Việt Nam cũng như của một số nước trên thế giới.

ðặc trưng của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Ngoài những ñặc ñiểm chung, DN KTQP có một số ñặc trưng sau: 1.1 Về sản phẩm DN KTQP thuộc hệ thống QP, có nhiệm vụ cung cấp các sản phẩm/dịch vụ công phục vụ QP theo hợp ñồng cung ứng sản phẩm. Mặc dù có thể không mang lại hiệu quả kinh tế cho DN nhưng do tầm quan trọng của các sản phẩm ñó ñối với QP nên DN ñược BQP chỉ ñịnh và giao chỉ tiêu kế hoạch sản lượng cung ứng hàng năm, không phải ñấu thầu, không phải cạnh tranh ñể tiêu thụ sản phẩm, ñược duyệt giá theo quy ñịnh và phần lớn ñều ñược bù ñắp chi phí. DN KTQP không thể từ chối sản xuất những sản phẩm công có liên quan chặt chẽ ñến nhiệm vụ QPAN mà Nhà nước ñã chỉ ñịnh cho dù lợi nhuận không cao; trong khi ñó DN “dân sự” có quyền lựa chọn không SX sản phẩm nào ñó nếu xét thấy việc sản xuất ñó là khó khăn và sản phẩm không có hiệu quả kinh tế cao. Bên cạnh ñó, DN KTQP ñược thực hiện SXKD bổ sung nhằm hỗ trợ nhiệm vụ QP và phát huy công suất, hiệu quả sử dụng tài sản nhà nước giao sau khi ñã hoàn thành việc sản xuất, cung ứng sản phẩm trực tiếp phục vụ QP, hoặc thực hiện nhiệm vụ QP ñược giao.

Các sản phẩm, dịch vụ kinh doanh tất nhiên nhằm mục tiêu lợi nhuận và phải theo cơ chế cạnh tranh như các DN khác. Trong các DN KTQP ở Việt Nam hiện nay, sản xuất sản phẩm, dịch vụ phục vụ QP thường chiếm tỉ trọng ít hơn so với các loại sản phẩm, dịch vụ 17 kinh doanh trên thị trường do NSNN ñầu tư cho mua sắm ñặt hàng QP của Nhà nước còn khó khăn. Việc cung cấp ñồng thời hai loại sản phẩm như trên là ñiểm khác biệt của DN KTQP so với DN ngoài quân ñội. Nó vừa là lợi thế vừa là khó khăn cho DN KTQP.

Lợi thế vì hai nhiệm vụ ñó bổ sung và kết hợp với nhau, từ ñó DN có thể tận dụng năng lực sản xuất một cách hiệu quả hơn. Khó khăn ở chỗ nhiệm vụ phục vụ QP và nhiệm vụ kinh doanh chưa ñược tách bạch rõ ràng, khó có thể tính ñúng, tính ñủ các chi phí sản xuất sản phẩm. Trong nhiều trường hợp, do yêu cầu phải duy trì năng lực thường xuyên cho QP ñể sẵn sàng chiến ñấu khi cần thiết, nên DN KTQP có thể phải chấp nhận mức SXKD thấp hơn so với các nguồn lực và năng lực có thể huy ñộng ñược.