phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nƣớc đối với các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc đối với các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp ở thành phố Hà Nội Chƣơng 3: Một số giải pháp tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc các cơ sở giáo dục trung cấp chuyên nghiệp tại thành phố Hà Nội. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC HỆ TRUNG CẤP CHUYÊN NGHIỆP 1. Lý luận chung về quản lý nhà nƣớc đối với các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp hệ trung cấp chuyên nghiệp.
Quản lý nhà nước Quản lý: là một hoạt động đặc trƣng bao trùm lên mọi mặt đời sống xã hội, là công việc vô cùng quan trọng, nhƣng rất khó khăn và phức tạp. Sở dĩ nhƣ vậy, vì công tác quản lý liên quan đến nhân cách của nhiều cá nhân trong tập thể xã hội, liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ trách nhiệm và cuộc sống của mỗi con ngƣời. Thực tế khái niệm quản lý đƣợc sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học, sản xuất kinh doanh và đời sống xã hội. Do đối tƣợng quản lý rất đa dạng, phong phú, phức tạp, tùy thuộc từng lĩnh vực hoạt động cụ thể và ở mỗi giai đoạn phát triển xã hội khác nhau cũng có quan niệm khác nhau, nên định nghĩa về quản lý cũng có sự khác nhau: Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Quản lý là chức năng và hoạt động của hệ thống có tổ chức thuộc các giới khác nhau (sinh học, kỹ thuật, xã hội), đảm bảo giữ gìn một cơ cấu ổn định, duy trì sự hoạt động tối ƣu và bảo đảm thực hiện những chƣơng trình và mục tiêu của hệ thống đó” [32; tr.580] Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “ Quản lý là tác động có định hƣớng, có chủ đích của chủ thể quản lý (ngƣời quản lý) đến khách thể quản lý (ngƣời bị quản lý) trong một tổ chức nhắm làm cho tổ chức đó vận hành và đạt đƣợc mục đích của mình” [21] 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Bách khoa toàn thƣ Liên Xô (cũ): Quản lý là chức năng của hệ thống có tổ chức với những bản chất khác nhau (Kỹ thuật, sinh vật, xã hội) Nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động.
[31] Theo quan điểm hệ thống: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có định hƣớng của chủ thể quản lý lên đối tƣợng quản lý lên đối tƣợng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt đƣợc mục tiêu đề ra trong điều kiện biến đổi của môi trƣờng. [25] Lao động quản lý là một dạng lao động đặc biệt gắn với lao động tập thể và kết quả của sự phân công lao động xã hội, nhƣng lao động quản lý lại có thể phân chia thành hệ thống các dạng lao động xác định mà theo đó chủ thể quản lý có thể tác động đối tƣợng quản lý. Các dạng hoạt động xác định này đƣợc gọi là các chức năng quản lý. Một số nhà nghiên cứu cho rằng trong mọi quá trình quản lý, ngƣời cán bộ quản lý phải thực hiện một loạt chức năng quản lý kế tiếp nhau một cách logic bắt đầu từ lập kế hoạch tổ chức, chỉ đạo thực hiện và cuối cùng là kiểm tra đánh giá.
Quá trình này đƣợc tiếp diễn một cách tuần hoàn. Chu trình quản lý bao gồm các chức năng cơ bản sau: + Lập kế hoạch + Xây dựng tổ chức thực hiện kế hoạch + Chỉ đạo thực hiện kế hoạch + Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch Tuy các chức năng kể trên kế tiếp nhau nhƣng chúng đƣợc thực hiện đan xen nhau, hỗ trợ bổ sung nhau. Ngoài ra, chu trình quản lý thông tin chiếm một vai trò quan trọng, nó là phƣơng tiện không thể thiếu đƣợc trong quá trình hoạt động của quản lý. Quản lý vừa là khoa học, dựa trên cơ sở vận dụng các quy luật phát triển (quy luật tự nhiên hay quy luật xã hội) của các đối tƣợng khác nhau, vừa 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là nghệ thuật, đòi hỏi phải có sự tác động thích hợp với từng khách thể quản lý.
Quản lý Nhà nước (QLNN): theo Giáo trình quản lý hành chính nhà nƣớc: “Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc XHCN”.407] Nhƣ vậy, quản lý nhà nƣớc là hoạt động mang tính chất quyền lực nhà nƣớc, đƣợc sửa dụng quyền lực nhà nƣớc để điều chỉnh các quan hệ xã hội. Quản lý nhà nƣớc đƣợc xem là một hoạt động chức năng của nhà nƣớc trong quản lý xã hội và có thể xem là hoạt động chức năng đặc biệt. Quản lý nhà nƣớc đƣợc hiểu theo hai nghĩa. - Theo nghĩa rộng: quản lý nhà nƣớc là toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp, đến hoạt động tƣ pháp.
- Theo nghĩa hẹp: quản lý nhà nƣớc chỉ bao gồm hoạt động hành pháp. Quản lý nhà nƣớc đƣợc đề cập trong đề tài này là khái niệm quản lý nhà nƣớc theo nghĩa rộng; quản lý nhà nƣớc bao gồm toàn bộ các hoạt động từ ban hành các văn bản luật, các văn bản mang tính luật đến việc chỉ đạo trực tiếp hoạt động của đối tƣợng bị quản lý và vấn đề tƣ pháp đối với đối tƣợng quản lý cần thiết của Nhà nƣớc. Hoạt động quản lý nhà nƣớc chủ yếu và trƣớc hết đƣợc thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nƣớc, song có thể các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng và nhân dân trực tiếp thực hiện nếu đƣợc nhà nƣớc uỷ quyền, trao quyền thực hiện chức năng của nhà nƣớc theo quy định của pháp luật. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, QLNN là hoạt động quản lý xã hội đặc biệt mang tính quyền lực Nhà nƣớc, sử dụng hệ thống pháp luật Nhà nƣớc để điều chỉnh hành vi con ngƣời trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy Nhà nƣớc thực hiện; nhằm thoả mãn nhu cầu của con ngƣời, duy trì sự ổn định và phát triển xã hội.
QLLNN về Giáo dục và đào tạo Quản lý giáo dục: Quản lý giáo dục là một bộ phận của quản lý xã hội. Xung quanh khái niệm này có một số định nghĩa sau đây: Theo Nguyễn Kì và Bùi Trọng Tuấn thì: “Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống và hợp qui luật của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống giáo dục (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục nhà trƣờng) nhằm thực hiện có chất lƣợng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội” [18, tr. Theo tác giả Trần Kiểm: “ Quản lý giáo dục là hoạt động tự giác của chủ thể quản lý nhằm huy động, tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát… một cách có hiệu quả các nguồn lực giáo dục (nhân lực, vật lực, tài lực) phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội “ [19, tr.10] “Quản lý giáo dục là thực hiện các chức năng quản lý trong công tác giáo dục, gồm: kế hoạch hóa; tổ chức; chỉ đạo; kiểm tra và đánh giá quá trình giáo dục” [20] Thực chất của quản lý giáo dục là quá trình tổ chức, điều chỉnh sự vận hành của các yếu tố cơ bản sau đây: - Đƣờng lối, chiến lƣợc phát triển giáo dục của đất nƣớc - Tập hợp những chủ thể và khách thể quản lý (bao gồm: các cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh) - Cơ sở vật chất (đồ dùng, trang thiết bị dạy học, trƣờng lớp …) 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nội dung quản lý là quản lý tất cả các yếu tố cấu thành quá trình giáo dục, bao gồm: mục tiêu giáo dục; nội dung giáo dục; phƣơng pháp giáo dục; tổ chức giáo dục; ngƣời dạy, ngƣời học, trƣờng sở và trang thiết bị; môi trƣờng giáo dục; các lực lƣợng giáo dục; kết quả giáo dục. Bản chất của quản lý giáo dục là quản lý quá trình sƣ phạm, quá trình dạy học diễn ra ở các cấp học, bậc học và tất cả các cớ sở giáo dục.
Nơi thực hiện quản lý quá trình sƣ phạm có hiệu quả nhất là nhà trƣờng. Quản lý Nhà nƣớc về Giáo dục và Đào tạo: Hoạt động QLNN về giáo dục là hoạt động của con ngƣời mang tính quyền lực Nhà nƣớc. Để đạt đƣợc mục đích đã đề ra hoạt động đó nhất thiết phải tuân theo những tƣ tƣởng chỉ đạo của Nhà nƣớc. Những tƣ tƣởng chỉ đạo đó phải phản ánh đƣợc quy luật khách quan của sự vận động và phát triển của xã hội và tự nhiên.
Điều 3 Nghị định 115/2010/NĐ-CP ngày 24/12/2010 của Chính phủ Việt Nam nêu các nguyên tắc quy định trách nhiệm quản lý Nhà nước về giáo dục: Đảm bảo tính thống nhất, thông suốt và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nƣớc về giáo dục. Đảm bảo tƣơng ứng giữa nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm với nguồn lực tài chính, nhân sự và các điều kiện cần thiết khác để thực hiện nhiệm vụ đƣợc giao. Phân công, phân cấp và xác định cụ thể nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm về lĩnh vực giáo dục của các Bộ, UBND các cấp và các cơ quan có liên quan, đồng thời phát huy cao nhất tính chủ động, sáng tạo của các cơ quan quản lý giáo dục các cấp trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ đƣợc giao. Giáo dục chuyên nghiệp Cơ sở giáo dục chuyên nghiệp: Năm 1993, Chính phủ ban hành Nghị định số 90/CP ngày 24/11/1993 quy định cơ cấu khung của hệ thống giáo dục quốc 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân, hệ thống văn bằng chứng chỉ về giáo dục và đào tạo của nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, trong đó quy định GDCN gồm có: THCN, trung học nghề và đào tạo nghề.