phần mở đầu, kết luận, các phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn kết cấu thành 4 chƣơng. Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nƣớc Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn tỉnh Hà Nam giai đoạn 2011-2015 Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách trên địa bàn tỉnh Hà Nam giai đoạn từ 2016-2020 3 (LUAN.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1.1 Tổng quan chung tài liệu nghiên cứu 1.1 Các công trình, bài viết đã công bố có liên quan đến đề tài luận văn Quản lý NSNN có vai trò rất quan trọng trong ổn định, tăng trƣởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội và nó càng quan trọng hơn khi nguồn lực ngân sách bị thiếu hụt nên đòi hỏi công tác quản lý NSNN phải hiệu quả. Các nhà nghiên cứu lĩnh vực quản lý NSNN cũng chứng minh rằng nếu quản lý NSNN không hiệu quả, sử dụng NSNN để đầu tƣ dàn trải, chi tiêu quá mức kiểm soát sẽ dẫn đến tình trạng thâm hụt ngân sách và làm cho nền kinh tế rơi vào tình trạng bất ổn. Vì vậy, vấn đề quản lý NSNN trở thành đối tƣợng nghiên cứu của rất nhiều đề tài nghiên cứu cấp bộ, sở, ban, ngành, sách chuyên khảo, luận văn, luận án… của các học giả trong và ngoài nƣớc.
Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu điển hình về quản lý NSNN đã đƣợc công bố nhƣ: - ADB, 2000. To Serve and To Preserve: Improving Public Administration in a Competitive World. Báo cáo này nêu rõ: “Chừng nào chúng ta không đảm bảo rằng các khoản chi cho những mục đích của chính quyền địa phƣơng phù hợp với nhu cầu và mong muốn của nhân dân địa phƣơng, trao cho họ quyền hạn thoả đáng và phân bổ cho họ nguồn tài chính thích hợp thì chúng ta sẽ không bao giờ có thể khơi dậy sự quan tâm và phát huy đƣợc sáng kiến của ngƣời dân địa phƣơng”. NewYork: Harcourt Brace Jovanovich.
Trong nghiên cứu này, Oates cho rằng: “Cần có sự quản lý về NSNN vì hàng hóa công nên do cấp chính quyền đại diện tốt nhất cho vùng/địa phƣơng hƣởng lợi cung cấp”.M; Richard Bird and Jennnie I Livack, 1998. "Fiscal Decentralization and Poverty Alleviation in Transitional Economy: The Case of Vietnam." Asian Economic Journal, 12(No4), pp. Nghiên cứu cho rằng: Phân cấp quản lý ngân sách không những tạo ra nguồn lực tài chính mang tính độc 4 (LUAN.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam lập tƣơng đối để mỗi cấp chính quyền chủ động thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình, mà còn là động lực khuyến khích mỗi cấp chính quyền và dân cƣ ở địa phƣơng tích cực khai thác các tiềm năng của mình để phát triển địa phƣơng. - Shah, Anwar ed.
Local Governance in Developing Countries.C: The World Bank, 2006. The tenable range of functions of local government, trong Joint Economic Committee, US Congress (ed.), Federal Expenditure Policy for Economic Growth and Stability (US Government Printing Office, Washington D.C): Nghiên cứu tập trung về vai trò của phân cấp tới sự phát triển của địa phƣơng Stigler (1957) nhận xét: “một chính phủ hoạt động tốt nhất khi nó ở gần dân”. Những nghiên cứu đánh giá về thực trạng quản lý NSNN và phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc ở Việt Nam không nhiều gồm: - Vũ Sỹ Cƣờng, 2008. La politique fiscale et le dévelopement du Vietnam au cours de la transition.
Luận án Tiến sỹ ĐHTH Paris Pantheon Sorbonne. - Vũ Thành Tự Anh, Lê V. Provincial Extralegal Investment Incentives in the Context of Decentralisation in Viet Nam: Mutually Beneficial or a Race to the Bottom? UNDP Policy Dialogue Paper. - Lê Thị Thu Thủy, 2010.
Một số vấn đề về phân cấp quản lý ngân sách nhà nước. Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học 26 (2010) 34-10. Nghiên cứu đã làm rõ cớ sở lý luận về quản lý NSNN, phân tích và đánh giá thực trạng công tác phân cấp quản lý NSNN ở nƣớc ta và kết luận yêu cầu cấp thiết phải quản lý NSNN. - Ngân hàng thế giới, 1996.
Vietnam Fiscal Decentralization and Delivery of Rural Services, In, 220 p. Nghiên cứu của Ngân hàng thế giới (1996, 2005) cho thấy phân cấp ngân sách có ảnh hƣởng tích cực tới quá trình xóa đói giảm nghèo. - Ngân hàng thế giới, 2001. The Vietnam Public Expenditure Review 2000.
- Ngân hàng thế giới và - CHXH CN Việt nam, 2005. Vietnam Management Public Expenditure for Poverty Reduction and Growth Public Expenditure Review and Integrated Fiduciary Assessment Hanoi: Edition Politique Nationale.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam - Nguyễn Phi Lân, Phạm Hồng Chƣơng, 2008. Phân cấp quản lý tài khóa và tăng trưởng kinh tế Việt nam – Tạp chí Kinh tế Phát triển số 12/2008. Tác giả cho rằng trong công tác quản lý thu, chi ngân sách, xử lý bội chi NSNN, quản lý nợ công là nhiệm vụ chung của các cấp, các ngành, tuy nhiên, tác giả cũng chỉ khái quát những giải pháp khắc phục chung chung.
- Nguyễn Thị Minh, Nguyễn Quang Dong, 2008. "Phân tích tính công bằng và hiệu quả của chi ngân sách theo tỉnh". Tạp Chí Tài chính 12/2009. Tác giả đặt ra câu hỏi việc hoàn thiên công tác quản lý NSNN và tài chính công là một nhiệm vụ cần thiết trong bối cảnh hiện nay nhƣng chƣa nêu ra các giải pháp tiến hành cụ thể.
Trong các nghiên cứu trên, Ngân hàng thế giới, 1996, 2000, 2005. Martinez – Vazquez và Mc Lure, 1998, 2004. G và cộng sự, 1998; Vũ Sỹ Cƣờng, 2008; Nguyễn P. Minh và cộng sự, 2009, Vũ T.T Anh và cộng sự, 2007, và một số bài viết khác đƣợc trình bày trong các hội thảo chuyên ngành đều chứng minh rằng quản lý NSNN và chính sách phân cấp nguồn thu NSNN có tác dụng khuyến khích các tỉnh đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội địa phƣơng.
Tuy nhiên tác động của chính sách này tới kinh tế địa phƣơng là rất nhỏ so với các yếu tố khác.2 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và những khoảng trống đặt ra cho đề tài luận văn Qua việc tổng hợp các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nƣớc cho thấy hầu hết các nghiên cứu đều đã tập trung làm rõ. + Những vấn đề lý luận chung về quản lý NSNN; vai trò của quản lý NSNN và phân cấp quản lý NSNN. + Những vấn đề về bội chi NSNN và nợ công + Kinh nghiệm một số tỉnh về quản lý NSNN và những vấn đề liên quan khác. Các nghiên cứu đều có chung nhận định là cần tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý ngân sách, song việc hoàn thiện công tác quản lý NSNN nhƣ thế nào để đảm bảo có một nền tài chính lành mạnh và bền vững, có khả năng chống đỡ với những biến động của nền kinh tế toàn cầu là vấn đề không dễ dàng.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam Hầu hết các công trình nghiên cứu trong nƣớc và quốc tế đã đi sâu vào các vấn đề chủ yếu của công tác quản lý NSNN là thu, chi và phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc.
Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ khái quát một số vấn đề nổi cộm và giải pháp khắc phục chung nhằm nâng cao hiệu quả quản lý NSNN. Trong những năm gần đây, trên địa bàn tỉnh Hà Nam đã có một số nghiên cứu về công tác quản lý thu, chi ngân sách cấp tỉnh, cấp huyện. Hầu hết các đề tài nghiên cứu ở trình độ cử nhân, cao đẳng; các giải pháp của các đề tài còn chung chung, chƣa đƣợc vận dụng nhiều trong thực tiễn. Riêng đối với quản lý NSNN của Tỉnh cho đến nay chƣa có một công trình nghiên cứu nào nghiên cứu về vấn đề này.
Vì vậy, để đánh giá một cách khách quan thực trạng công tác quản lý ngân sách trên địa bàn tỉnh Hà Nam, đƣa ra giải pháp hiệu quả và vận dụng trong thực tiễn, góp phần tăng trƣởng kinh tế tỉnh nhà, đáp ứng yêu cầu bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay là hết sức cần thiết.2 Cơ sở lý luận về ngân sách và quản lý ngân sách nhà nƣớc 1.1 Khái niệm, đặc điểm của ngân sách và quản lý NSNN 1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nƣớc, hay ngân sách Chính phủ, là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính. Thuật ngữ "ngân sách nhà nƣớc" đƣợc sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia. Song quan niệm về ngân sách nhà nƣớc lại chƣa thống nhất, ngƣời ta đã đƣa ra nhiều định nghĩa về NSNN tùy theo các trƣờng phái và các lĩnh vực nghiên cứu. Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu kinh tế cổ điển: Ngân sách nhà nƣớc là một văn kiện tài chính, mô tả các khoản thu, chi của Chính phủ, đƣợc thiết lập hàng năm [3].
Các nhà kinh tế học hiện đại cũng đƣa ra nhiều định nghĩa khác nhau về NSNN, chẳng hạn: Các nhà kinh tế phƣơng Tây cho rằng: Ngân sách nhà nƣớc là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc, là kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà nƣớc; Các nhà kinh tế Trung Quốc cho rằng, NSNN là kế hoạch thu, chi tài chính hàng năm của Nhà nƣớc đƣợc xét duyệt theo trình tự pháp luật quy định; Các nhà kinh tế Nga 7 (LUAN.Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nam cũng cho rằng, NSNN là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của Nhà nƣớc [3]. Nhƣ vậy, từ việc tìm hiểu các khái niệm nêu trên về NSNN, ta có thể thấy rằng có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm NSNN. Theo Luật Ngân sách Nhà nƣớc đƣợc Quốc hội khóa XI, kì họp thứ hai thông qua ngày 16 tháng 12 năm 2002, có hiệu lực thi hành từ năm 2004, thì: Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước [1,tr.2 Khái niệm về quản lý ngân sách nhà nước Quản lý ngân sách nhà nƣớc là hoạt động của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền trong lĩnh vực tổ chức thu NSNN, tổ chức và kiểm soát chi NSNN nhằm đảm bảo khả năng thanh toán chi trả và sử dụng tiết kiệm hiệu quả quỹ NSNN. Chủ thể quản lý NSNN là Nhà nƣớc hoặc cơ quan Nhà nƣớc đƣợc Nhà nƣớc giao nhiệm vụ thực hiện các hoạt động tạo lập và sử dụng các quỹ NSNN.
Chủ thể trực tiếp quản lý NSNN là bộ máy tài chính trong hệ thống các cơ quan Nhà nƣớc.