phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: 2 z Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, Cơ sở lý luận và thực tiễn về Quản lý chi Ngân sách Nhà nƣớc cấp huyện. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý chi NSNN tại huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa Chƣơng 4: Giải pháphoàn thiện quản lý chi NSNN huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬNVÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cấp huyện 1.1 Các nghiên cứu về quản lý Ngân sách Nhà nƣớc Trƣớc hết, nói đến những nghiên cứu về quản lý NSNN của các tác giả nƣớc ngoài, có thể kể đến các công trình: “Public Budgeting in America” của các tác giả Robert W. Smith và Thomas D. Trong công trình nghiên cứu này, các tác giả cho rằng NSNN là một lĩnh vực hành chính công và là một bản kế hoạch và thông qua các chƣơng trình cụ thể để đạt đƣợc mục tiêu trong một khoảng thời gian xác định, bao gồm ƣớc lƣợng nguồn lực sẵn có và nguồn lực cần thiết. Smith và Thomas D.
Lynch, 2004) Tác giả ngƣời Mỹ Mabel Walker đã quan tâm nhiều về tài chính công mà cụ thể là vấn đề phân bổ chi ngân sách, trong “Municipal Expenditures” - Nguyên lý chi tiêu, đƣợc xuất bản năm 1930, bà Mabel Waker đã tổng quan về lý thuyết chi NSNN và phát minh ra lý thuyết xác định và khuynh hƣớng phân bổ chi NSNN.(Mabel Walker, 1930) Trong bài báo “The lack of a Budgetary Theory” - Sự thiếu hụt một lý thuyết ngân sách trên tạp chí Khoa học Chính trị Mỹ,Key Jr., VO(1940) đã phân tích tầm quan trọng và chỉ ra các vấn đề khi không có lý thuyết ngân sách trong quản lý kinh tế vĩ mô cũng nhƣ gia tăng hiệu quả phân bổ ngân sách của chính phủ. Ông đã đặt câu hỏi về lập ngân sách cơ bản: “Trên cơ sở nào thì quyết định phân bổ x đô la cho hoạt động A thay vì hoạt động B?”,trả lời câu hỏi này, tác giả đã chỉ ra rằng việc quản lý NSNN nên quản lý theo kết 4 z quả đầu ra để đạt đƣợc hiệu quả cao nhất. L trong cuốn “Budget theory in the public sector” cũng đã đƣa ra phƣơng pháp quản lý Ngân sách Nhà nƣớc theo kết quả đầu ra.1: Các phƣơng pháp quản lý Ngân sách Nhà nƣớc Hệ thống ngân sách theo chƣơng trình INPUTS PROGRAM OUTPUTS OUTCOMES Hệ thống ngân sách theo khoản mục Hệ thống ngân sách theo công việc thực hiện Hệ thống ngân sách theo kết quả đầu ra Nguồn: Martin, L. L, 2002 Phƣơng pháp quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra đang đƣợc nghiên cứu để ứng dụng rộng rãi trong quản lý chi tiêu công của các quốc gia hiện nay.1: So sánh các hệ thống ngân sách Hệ thống Các nhân tố trong Mục tiêu Mục đích ngân sách hệ thống của tác giả Đầu vào/chƣơng 1.Theo khoản mục Điều khiển Bên trong trình 2.
Theo công việc thực Quản lý Đầu ra/đầu vào Bên trong hiện 3. Theo chƣơng Đầu vào/chƣơng Bên trong/bên Lập kế hoạch trình trình/đầura ngoài Đầu ra, công việc thực Bên ngoài/bên 4. Theo kết quả đầu ra hiện, minh bạch và Kết quả/đầu vào trong đƣợc thông tin rộng rãi Nguồn: Martin, L. L, 2002 5 z Michael Spackman trong bài viết“Multi-year perspective in Budgeting and public investment planing” (quan điểm dài hạn trong lập kế hoạch ngân sách và đầu tƣ công), OECD, Pari, April 2002 cho rằng trong một thời gian nhất định thay vì thực hiện nhiều mục tiêu thì nên chú trọng tập trung vốn NSNN cho số ít các mục tiêu quan trọng, điều này giúp cho việc xây dựng kế hoạch chi đạt đƣợc hiệu quả tối ƣu.
(Michael Spackman, 2002) Ở trong nƣớc, những nghiên cứu về quản lý ngân sách nhà nƣớc đƣợc thể hiện qua một số công trình nhƣ: Luận án tiến sỹ kinh tế của Trịnh Thị Thúy Hồng (2012): “Quản lý chi Ngân sách Nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Bình Định”,tác giả đã hệ thống hóa các lý luận cơ bản về quản lý chi NSNN trong đầu tƣ xây dựng cơ bản (XDCB) của một địa phƣơng, đồng thời tác giả cũng đã phân tích thực trạng quản lý chi NSNN trong đầu tƣ XDCB trên địa bản tỉnh Bình Định, phân tích các nhân tố ảnh hƣớng và chỉ ra nhân tố nào có tính chất đặc thù ảnh hƣởng nhiều nhất đến quá trình quản lý chi NSNN trong đầu tƣ XDCB. (Trịnh Thị Thúy Hồng, 2012) Luận án tiến sỹ của Lê Toàn Thắng (2013): “Phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam hiện nay”đã hệ thống hoá và làm rõ các vấn đề liên quan đến quản lý NSNN nhƣ:khái niệm NSNN, khái niệm thu chi NSNN, nguyên tắc và nội dung quản lý NSNN.Tác giả đã dựa trên lý thuyết về quản lý hành chính công và quản lý NSNN để đánh giá thực trạng phân cấp quản lý NSNN đối với bốn nội dung cụ thể là: Phân cấp thẩm quyền ban hành luật pháp, chính sách, tiêu chuẩn và định mức Ngân sách Nhà nƣớc; Phân cấp quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi Ngân sách Nhà nƣớc; Phân cấp quản lý thực hiện chu trình Ngân sách Nhà nƣớc; Phân cấp trong giám sát, thanh tra, kiểm toán Ngân sách Nhà nƣớc. Khi phân tích tình hình phân cấp quản lý trên từng nội dung quản lý Ngân sách Nhà nƣớc, tác giả đã đƣa ra những đánh giá về 6 z những ƣu điểm, những tồn tại và nguyên nhân của những tồn tại trong phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nƣớc ở Việt Nam. Tuy nhiên, Luận án chƣa chỉ ra đƣợc nguyên nhân sâu xa của sự bất cập trong việc phân cấp quản lý NSNN.
Do phạm vi nghiên cứu rộng nên giải pháp còn thiếu cụ thể, và chƣa rõ định hƣớng. (Lê Toàn Thắng, 2013) Luận án tiến sĩ của Tô Thiện Hiền (2012): “Nâng cao hiệu quả quản lý Ngân sách nhà nước tỉnh An Giang giai đoạn 2011 – 2015 và tầm nhìn đến 2020”. Luận án đã hệ thống hoá và làm rõ các vấn đề liên quan đến quản lý NSNN, hiệu quả quản lý NSNN nhƣ: hiệu quả thu, chi NSNN; hiệu quả quản lý NSNN, hiệu quả tổng hợp và đƣa ra các chỉ tiêu để đánh giá việc quản lý NSNN nhƣ: Tăng thu NSNN hàng năm đạt 3-5%, thu NSNN đạt từ 22- 25%GDP; Nợ công không quá 6% GDP; Luận án đã đƣa ra 4 nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý NSNN và 3 yếu tố đảm bảo hiệu quả quản lý NSNN. Tuy nhiên luận án chƣa chỉ ra đƣợc yếu tố quan trọng nhất, mang tính quyết định đến hiệu quả quản lý NSNN.
Ngoài ra còn rất nhiều bài viết, bài báo về quản lý NSNN, quản lý chi NSNN nhƣ: “Thu - chi ngân sách nhà nước năm 2015: Vượt khó thành công” của PGS,TS. Vũ Sĩ Cƣờng đăng trên tạp chí tài chính (2016); “Kinh nghiệm quốc tế trong quản lý, sử dụng ngân sách và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” của Lƣu Đức Hải trên Tạp chí Nghiên cứu Khoa học Kiểm toán (2015); “Chi ngân sách nhà nước góp phần phát triển bền vững nền kinh tế” của Th.s Nguyễn Minh Tân – Phó vụ trƣởng vụ Ngân sách Nhà nƣớc, đăng trên tạp chí tài chính (2017); “Đảm bảo bền vững tài khóa ở Việt Nam: Hướng đến một chiến lược tổng thể và toàn diện” của Trƣơng Bá Tuấn – Phó vụ trƣởng viện chiến lƣợc và chính sách tài chính, đăng trên tạp chí tài chính (2017)… Các nghiên cứu trên đã góp phần tạo cơ sở lý luận cho các phƣơng phápquản lý NSNN nói chung và quản lý chi NSNN nói riêng, từ đó đƣa ra 7 z định hƣớng và giải pháp giải quyết những vấn đề còn tồn đọng trong công tác quản lý NSNN.2 Các nghiên cứu về quản lý chi Ngân sách Nhà nƣớc cấp huyện Luận văn thạc sỹ của Hà Việt Hoàng (2007): “Thực trạng và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện ở tỉnh Thái Nguyên”. Trong đề tài tác giả đã hệ thống lại toàn bộ những vấn đề lý luận chung về quản lý NSNN, phần lý luận chung đã chỉ ra đƣợc những nhân tố có ảnh hƣởng đến công tác quản lý NSNN và quản lý NSNN cấp huyện, đánh giá thực trạng công tác này tại tỉnh Thái Nguyên, thông qua đánh giá thực trạng tác giả đã đề xuất một số giải pháp để tăng cƣờng quản lý NSNN cấp huyện trên địa bàn Tỉnh. Tuy nhiên, trong luận văn này tác giả chƣa đƣa ra đƣợc các chỉ tiêu để đánh giá hoạt động quản lývì nếu đánh giá thực trạng quản lý tài chính dự án qua các chỉ tiêu sẽ thấy đƣợc những hạn chế của hoạt động này và các giải pháp đƣa ra sẽ thyết phục hơn.
Phần giải pháp chƣa thể hiện đó là những giải pháp đƣợc áp dụng riêng biệt để quản lý vốn NSNN cấp huyện trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.(Hà Việt Hoàng, 2007) Luận văn thạc sỹ của Nguyễn Trƣờng Thi (2015): “Hoàn thiện quản lý chi NSNN cấp huyện tại huyện Hưng Nguyên”. Trong đề tài tác giả đã khái quát lại các vấn đề về quản lý chi NSNN cấp huyện, những thành tựu đã đạt đƣợc, những vấn đề còn tồn đọng tại huyện Hƣng Nguyên – Nghệ An,từ đó đƣa ra phƣơng hƣớng, giải pháp và các kiến nghị về quản lý chi NSNN cấp huyện một cách hiệu quả hơn. Tuy nhiên trong luận văn này, tác giả chƣa đƣa ra đƣợc phƣơng án cụ thể để khắc phục các hạn chế còn tồn tại ở địa phƣơng, các giải pháp đƣa ra còn chung, chƣa mang tính ứng dụng cao. (Nguyễn Trƣờng Thi, 2015) Luận văn thạc sỹ của Lê Thị Kim Thƣ (2015): “Hoàn thiện công tác quản lý chi Ngân sách Nhà nước tại thị xã Sơn Tây”,đã hệ thống hóa những 8 z lý luận cơ bản về quản lý chi NSNN cấp huyện.
Tác giả đã đi sâu phân tích thực trạng quản lý chi NSNN tại thị xã Sơn Tây giai đoạn 2011-2014, tìm ra những mặt hạn chế, nguyên nhân và giải pháp để khắc phục những mặt hạn chế đó. Luận văn đã đƣa ra những giải pháp, kiến nghị để hoàn thiện quản lý chi NSNN của thị xã Sơn Tây. Tuy nhiên, phần giải pháp vẫn còn nhiều khía cạnh chƣa đƣợc chú trọng nhƣ công tác tổ chức bộ máy quản lý chi NSNN và trình độ của cán bộ quản lý NSNN của thị xã Sơn Tây. (Lê Thị Kim Thƣ, 2015) Luận văn thạc sỹ của Huỳnh Thị Cẩm Liên (2011): “Hoàn thiện công tác quản lý Ngân sách Nhà nước huyện Đức Phổ” đã khái quát hóa những lý luận về quản lý NSNN và công tác quản lý NSNN cấp huyện.