Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Bắc Trà My, Tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách nhà nước huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Bình
• Người hướng dẫn: GS. Trương Bá Thanh
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Bắc Trà My, Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái quát về ngân sách nhà nước và ngân sách Nhà nước cấp huyện
• 1.2. Quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện
• 1.3. Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện
• 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý NSNN cấp huyện
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BẮC TRÀ MY GIAI ĐOẠN 2012-2016
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội có tác động đến quản lý ngân sách Nhà nước của huyện Bắc Trà My
• 2.2. Thực trạng quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Bắc Trà My giai đoạn 2012-2016
• 2.3. Đánh giá chung về quản lý ngân sách Nhà nước trên địa bàn huyện Bắc Trà My
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CỦA HUYỆN BẮC TRÀ MY
• 3.1. Cơ sở đề xuất giải pháp và định hướng quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Bắc Trà My đến 2020, tầm nhìn 2025
• 3.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách Nhà nước trên địa bàn huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước tại Bắc Trà My

Quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn lực tài chính cho hoạt động của bộ máy nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội. Tại huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam, công tác này càng trở nên quan trọng khi huyện còn nhiều khó khăn, nguồn thu hạn chế, chủ yếu dựa vào ngân sách cấp trên. Việc quản lý hiệu quả NSNN giúp khai thác tối đa nguồn thu, phân bổ hợp lý cho các nhiệm vụ chi, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Trong hệ thống tài chính quốc gia NSNN có vai trò rất quan trọng nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước. Đồng thời là công cụ để nhà nước điều chỉnh vĩ mô đối với toàn bộ đời sống kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh quốc gia.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của Ngân Sách Nhà Nước

NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi bằng tiền của nhà nước, phản ánh các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể kinh tế trong quá trình hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ lớn nhất của nhà nước. Đặc điểm của NSNN bao gồm tính pháp lý, tính dự toán, tính công cụ quản lý, gắn liền với quyền lực nhà nước, tuân thủ pháp luật và nguồn gốc từ sản phẩm thặng dư của xã hội. Luật NSNN được Quốc hội khoá XI kỳ họp thứ 2, thông qua ngày 16.2002, quy định: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

1.2. Vai trò của Ngân Sách Nhà Nước trong phát triển KT XH

NSNN đóng vai trò quan trọng trong điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế, định hướng phát triển sản xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả và điều chỉnh đời sống xã hội. Thông qua chi NSNN, nhà nước đầu tư vào cơ sở hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp, giải quyết các vấn đề xã hội, ổn định thị trường và chống lạm phát. Chính sách thuế và chính sách chi ngân sách đã góp phần làm giảm bớt sự chênh lệch quá lớn về thu nhập và tiền lương giữa những người làm việc trong khu vực sản xuất kinh doanh, khu vực hành chính, sự nghiệp, quốc phòng - an ninh,; giữa những người sống ở thành thị, nông thôn, miền núi, hải đảo nhằm ổn định đời sống của các tầng lớp dân cư trong phạm vi cả nước.”

II. Thực Trạng Quản Lý Ngân Sách tại Huyện Bắc Trà My

Huyện Bắc Trà My là một huyện miền núi nghèo, nguồn thu ngân sách còn hạn chế, phụ thuộc lớn vào ngân sách cấp trên. Giai đoạn 2012-2016, công tác quản lý NSNN đã có nhiều cố gắng, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong việc khai thác nguồn thu, phân bổ chi tiêu chưa hợp lý, hiệu quả sử dụng vốn còn thấp. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả quản lý NSNN, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của huyện. Nguồn thu ngân sách chủ yếu dựa vào nguồn thu bổ sung từ ngân sách cấp trên, nguồn thu từ các hoạt động kinh doanh, thương mại, dịch vụ chiếm tỷ lệ thấp so với tổng thu NSNN trên địa bàn huyện, trong khi nhu cầu chi tiêu của bộ máy chính quyền ngày càng đòi hỏi phải đáp ứng kịp thời, chi tiêu hiệu quả trong tất cả các hoạt động.

2.1. Phân tích nguồn thu Ngân Sách Huyện Bắc Trà My 2012 2016

Nguồn thu ngân sách của huyện chủ yếu đến từ các khoản bổ sung từ ngân sách cấp trên, các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí và các hoạt động kinh tế trên địa bàn. Tuy nhiên, do đặc điểm kinh tế - xã hội của huyện, nguồn thu từ các hoạt động kinh tế còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu chi tiêu. Các khoản thu không mang tính bồi hoàn trực tiếp, Nhà nước sẽ dùng các khoản tiền thu được để tạo ra hàng hoá và dịch vụ công, các hàng hoá này sẽ được chính người dân hưởng thụ. Như vậy các khoản thu nhập công được chuyển lại cho người dân theo một cách gián tiếp và công cộng.

2.2. Đánh giá tình hình chi Ngân Sách Huyện Bắc Trà My

Chi ngân sách của huyện tập trung vào các lĩnh vực như đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, chi thường xuyên cho bộ máy hành chính, sự nghiệp và các hoạt động văn hóa, xã hội. Tuy nhiên, việc phân bổ chi tiêu chưa thực sự hợp lý, còn tình trạng dàn trải, hiệu quả sử dụng vốn còn thấp. Chi đầu tư phát triển là các khoản chi được tiêu dùng cho tương lai, khoản chi này làm tăng cơ sở vật chất, có khả năng tạo được nguồn thu, góp phần làm tăng trưởng kinh tế. Trong phạm vi cấp huyện thì chi đầu tư phát triển chủ yếu chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội.

2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến Quản Lý Ngân Sách tại Bắc Trà My

Công tác quản lý ngân sách chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như đặc điểm kinh tế - xã hội của huyện, trình độ quản lý của cán bộ, cơ chế chính sách của nhà nước và sự phối hợp giữa các ban ngành. Việc đánh giá đúng các yếu tố này giúp đưa ra các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả quản lý. Các hoạt động tạo lập và sử dụng quỹ NSNN gắn chặt với quyền lực kinh tế, chính trị của nhà nước và việc thực hiện các chức năng của nhà nước. Nói một cách cụ thể hơn, quyền lực của nhà nước và các chức năng của nó là những nhân tố quyết định mức thu, mức chi, nội dung và cơ cấu thu, chi của NSNN.

III. Giải Pháp Tăng Thu Ngân Sách Nhà Nước Bắc Trà My

Để tăng cường nguồn thu ngân sách cho huyện Bắc Trà My, cần tập trung vào các giải pháp như khai thác tiềm năng từ các hoạt động kinh tế địa phương, đẩy mạnh thu hút đầu tư, tăng cường quản lý thuế và phí, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và sự tham gia của cộng đồng. Trước hết, Chính phủ sẽ hướng hoạt động của những chủ thể trong nền kinh tế đi vào quỹ đạo đã hoạch định để hình thành cơ cấu kinh tế tối ưu, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển ổn định và bền vững.

3.1. Khai thác tiềm năng từ các hoạt động kinh tế địa phương

Huyện cần tập trung phát triển các ngành nghề có lợi thế như nông nghiệp, du lịch, tiểu thủ công nghiệp, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển, từ đó tăng nguồn thu cho ngân sách. Thông qua hoạt động chi ngân sách, nhà nước sẽ cung cấp kinh phí đầu tư cho cơ sở kết cấu hạ tầng; cấp vốn hình thành các doanh nghiệp nhà nước nhằm chống 8 độc quyền và giữ cho thị trường khỏi rơi vào tình trạng cạnh tranh không hoàn hảo. Và trong những điều kiện cụ thể, nguồn kinh phí trong ngân sách cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp.

3.2. Tăng cường quản lý thuế và phí trên địa bàn huyện

Cần nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế, chống thất thu, gian lận thuế, đồng thời rà soát các loại phí, lệ phí để điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế, đảm bảo nguồn thu ổn định cho ngân sách. Thông qua hoạt động thu, bằng việc huy động nguồn tài chính thông qua thuế, NSNN bảo đảm thực hiện vai trò định hướng đầu tư, kích thích hoặc hạn chế cung ứng các snả phẩm hàng hóa ra thị trường.

IV. Giải Pháp Tiết Kiệm Chi Ngân Sách Nhà Nước Bắc Trà My

Để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, cần thực hiện triệt để tiết kiệm chi, chống lãng phí, tham nhũng, đồng thời rà soát các khoản chi không cần thiết, nâng cao hiệu quả đầu tư công và tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng ngân sách. Điều này đòi hỏi sự quyết tâm cao của các cấp lãnh đạo và sự tham gia của toàn xã hội. Trợ giúp trực tiếp cho những người có thu nhập thấp hay có hoàn cảnh đặc biệt như chi về trợ cấp xã hội, trợ cấp gián tiếp dưới hình thức trợ giá cho các mặt hàng thiết yếu, các khoản chi phí để thực hiện chính sách dân số, giải quyết việc làm, chống mù chữ, hỗ trợ đồng bào bão lụt.

4.1. Rà soát và cắt giảm các khoản chi không cần thiết

Cần rà soát kỹ lưỡng các khoản chi thường xuyên, chi sự nghiệp, chi đầu tư để cắt giảm các khoản chi không hiệu quả, lãng phí, đồng thời ưu tiên các khoản chi cho phát triển kinh tế - xã hội. Nhà nước chỉ điều tiết những mặt hàng quan trọng, mang tính chất chiến lược. Cơ chế điều tiết thông qua trợ giá, điều chỉnh thuế suất, thuế xuất nhập khẩu, dự trữ quốc gia.

4.2. Nâng cao hiệu quả đầu tư công tại huyện Bắc Trà My

Cần lựa chọn các dự án đầu tư có hiệu quả kinh tế - xã hội cao, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện dự án, đảm bảo chất lượng công trình và sử dụng vốn hiệu quả. Thị trường vốn sức lao động: thông qua phát hành trái phiếu và chi tiêu của chính phủ.

V. Hoàn Thiện Quy Trình Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước

Để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Trà My, cần hoàn thiện quy trình lập dự toán, phân bổ, chấp hành và quyết toán ngân sách, đồng thời tăng cường công khai, minh bạch thông tin về ngân sách và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý tài chính. Điều này đòi hỏi sự đổi mới tư duy và phương pháp làm việc của các cấp, các ngành. Kiềm chế lạm phát: với chính sách tiền tệ thích hợp từ ngân hàng trung ương NSNN góp phần điều tiết thông qua chính sách thuế và chi tiêu của Chính phủ.

5.1. Đổi mới quy trình lập dự toán Ngân Sách Nhà Nước

Cần xây dựng quy trình lập dự toán ngân sách khoa học, sát với thực tế, đồng thời tăng cường sự tham gia của các đơn vị, địa phương và người dân vào quá trình lập dự toán. Thu ngân sách nhà nước thực chất là dựa trên quyền lực của nhà nước để giải quyết hài hòa lợi ích kinh tế giữa nhà nước với các cá nhân, chủ thể kinh tế.

5.2. Tăng cường công khai minh bạch thông tin về Ngân Sách

Cần công khai đầy đủ, kịp thời thông tin về ngân sách trên các phương tiện thông tin đại chúng, đồng thời tạo điều kiện cho người dân tham gia giám sát việc sử dụng ngân sách. Một là, phần lớn các khoản thu NSNN được xây dựng trên nền tảng nghĩa vụ công dân, điển hình là thuế, các khoản phí, lệ phí, thu khác thuộc NSNN

VI. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Nợ Công Huyện Bắc Trà My

Quản lý nợ công hiệu quả là yếu tố quan trọng để đảm bảo an toàn tài chính và phát triển bền vững. Huyện Bắc Trà My cần xây dựng kế hoạch quản lý nợ công chặt chẽ, đồng thời tăng cường kiểm soát việc vay và sử dụng vốn vay, đảm bảo khả năng trả nợ và tránh rủi ro tài chính. Chi đầu tư phát triển là các khoản chi được tiêu dùng cho tương lai, khoản chi này làm tăng cơ sở vật chất, có khả năng tạo được nguồn thu, góp phần làm tăng trưởng kinh tế.

6.1. Xây dựng kế hoạch quản lý nợ công chặt chẽ

Cần xây dựng kế hoạch vay và trả nợ chi tiết, đồng thời xác định rõ nguồn trả nợ và các biện pháp phòng ngừa rủi ro. Trong phạm vi cấp huyện thì chi đầu tư phát triển chủ yếu chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội.

6.2. Tăng cường kiểm soát việc vay và sử dụng vốn vay

Cần kiểm soát chặt chẽ các khoản vay mới, đồng thời đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả và tuân thủ các quy định của pháp luật. Chi thường xuyên là các khoản chi cho tiêu dùng hiện tại, gồm tiêu dùng cho cá nhân, tiêu dùng của các tổ chức hành chính nhà nước và sự nghiệp. có thời hạn tác động ngắn, thường dưới một năm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bắc Trà My là huyện miền núi thuộc diện 61 huyện nghèo theo Quyết định số 30a năm 2008 của Chính phủ, sở hữu diện tích đất lâm nghiệp đạt 58.108,85 ha, chiếm 70,4% diện tích tự nhiên. Dù nằm ở vị trí giao lộ chiến lược kết nối vùng kinh tế động lực Nam Quảng Nam với Tây Nguyên, nguồn thu ngân sách nội tại của huyện rất hạn chế, chỉ chiếm từ 6% đến 7% trong tổng thu ngân sách nhà nước toàn địa bàn. Phần lớn kinh phí điều hành bộ máy và an sinh xã hội phải phụ thuộc vào nguồn trợ cấp từ ngân sách cấp trên. Thực tiễn này phản ánh rõ quy luật ngân sách nhà nước là công cụ điều chỉnh vĩ mô đối với toàn bộ đời sống kinh tế xã hội, đòi hỏi công tác quản lý tài chính công phải được tối ưu hóa toàn diện.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ sự mất cân đối gay gắt giữa nguồn thu tự chủ eo hẹp và nhu cầu chi tiêu ngày càng tăng cho bộ máy hành chính cùng các chương trình phát triển hạ tầng. Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng chu trình quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Trà My giai đoạn 2012 - 2016 trên cả ba khâu: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách. Từ việc nhận diện các điểm nghẽn về thể chế và quy trình thực thi, nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị tài khóa đến năm 2020 và tầm nhìn 2025.

Ý nghĩa của công trình được định lượng cụ thể qua việc hỗ trợ địa phương chuẩn hóa 100% quy trình phân bổ dự toán trước ngày 31/12 hàng năm, giảm tỷ lệ sai lệch bổ sung ngoài dự toán xuống dưới 5%, nâng cao tỷ lệ tự chủ thu cân đối và bảo đảm hiệu suất giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 95%, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng đồng thời hai lý thuyết nền tảng: lý thuyết phân cấp tài khóa và lý thuyết quản lý tài chính công theo kết quả đầu ra. Hai khung lý thuyết này chỉ rõ rằng việc phân quyền quản trị tài chính cho chính quyền cấp huyện phải gắn liền với cơ chế giám sát kỷ luật tài khóa nghiêm ngặt để tối ưu hóa nguồn lực công. Mô hình nghiên cứu tiếp cận theo chu trình ngân sách 3 giai đoạn gồm: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách. Chu trình này tuân thủ 6 nguyên tắc quản lý tài chính công chuẩn mực: nguyên tắc một ngân sách duy nhất, bù đắp tổng thể, niên độ, chuyên dụng, hiệu năng, công khai minh bạch và bảo đảm cân đối ngân sách.

Khung phân tích làm rõ 5 khái niệm cốt lõi: ngân sách nhà nước cấp huyện, thu cân đối ngân sách địa phương, chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển và bổ sung cân đối ngân sách. Các căn cứ pháp lý được đối chiếu chặt chẽ theo Luật Ngân sách nhà nước, Nghị định số 60/2003/NĐ-CP của Chính phủ, Thông tư số 59/2003/TT-BTC của Bộ Tài chính và Quyết định số 32/2010/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam về quy định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi thời kỳ ổn định ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp của luận văn được tổng hợp chính thức từ báo cáo tài chính của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Bắc Trà My, Chi cục Thuế, Kho bạc Nhà nước huyện và Chi cục Thống kê huyện Bắc Trà My trong giai đoạn 5 năm từ 2012 đến 2016. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ tổng thể 13 xã, thị trấn cùng 100% các phòng ban, đơn vị dự toán và đơn vị thụ hưởng ngân sách trực thuộc huyện với hàng nghìn chứng từ, danh mục thu chi tài khóa. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm thu thập đầy đủ dữ liệu thực tế, tránh các sai số ngẫu nhiên của phương pháp chọn mẫu xác suất.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm thống kê mô tả, so sánh chuỗi thời gian, phân tích cơ cấu tỷ trọng và tổng hợp định lượng kết hợp đối chứng chính sách. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác sự biến động của từng dòng thu chi ngân sách, đo lường mức độ chênh lệch giữa dự toán phê duyệt và quyết toán thực tế. Toàn bộ dữ liệu được theo dõi trong timeline 5 năm từ 2012 đến 2016 và hoàn thành xử lý dữ liệu tổng hợp vào năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô kinh tế địa phương tăng trưởng liên tục nhưng chưa thực sự bứt phá. Tổng giá trị sản xuất theo giá so sánh 2010 tăng từ 495,40 tỷ đồng năm 2011 lên 765,80 tỷ đồng năm 2016, tương ứng mức tăng gấp 1,66 lần với tốc độ tăng bình quân 10,8%/năm. Mức tăng này thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng bình quân 16,8% của toàn tỉnh Quảng Nam. Riêng năm 2013 ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 19,7% do các nguồn vốn đầu tư giảm nghèo của năm 2012 được chuyển tiếp sang giải ngân, đưa ngành công nghiệp - xây dựng tăng vọt 39,38%.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng nhưng còn thiếu bền vững. Tỷ trọng ngành dịch vụ tăng từ 30,65% năm 2012 lên 35,28% năm 2016; ngành nông lâm thủy sản giảm từ 44,98% xuống 40,61%. Ngược lại, ngành công nghiệp - xây dựng biến động không ổn định, chiếm 24,37% năm 2012 và giảm nhẹ còn 24,11% vào năm 2016.

Thứ ba, quy mô dự toán ngân sách mở rộng nhanh nhưng tỷ lệ tự chủ thu giảm mạnh. Dự toán thu ngân sách tăng từ 158.561 triệu đồng năm 2012 lên 219.171 triệu đồng năm 2013 (tăng 60.610 triệu đồng) và đạt 265.347 triệu đồng năm 2014 (tăng 21% so với 2013). Tuy nhiên, các khoản thu cân đối ngân sách nội tại địa phương giảm từ 12% tổng thu năm 2012 xuống chỉ còn 6% đến 7% trong giai đoạn 2015 - 2016.

Thứ tư, cơ cấu thu nội bộ có sự chuyển dịch tiềm ẩn rủi ro tài khóa. Thuế ngoài quốc doanh sụt giảm từ 58% trong tổng thu cân đối năm 2012 xuống còn 43% năm 2016. Trong khi đó, nguồn thu từ đất và chuyển quyền sử dụng đất lại tăng vọt từ 6% lên 35% trong cùng kỳ, cho thấy sự gia tăng phụ thuộc vào nguồn thu đất đai ngắn hạn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ đặc thù lao động và phân bố dân cư. Năm 2016, huyện có 82,7% dân số sống ở nông thôn với 15.875 người trong tổng số 18.271 lao động làm việc trong khu vực nông lâm nghiệp (chiếm 86,88%). Số lao động công nghiệp chỉ có 480 người, khiến cơ sở thu thuế công thương nghiệp bị thu hẹp.

Đối chiếu với các công trình nghiên cứu của Trịnh Văn Ngọc về ngân sách Hà Tĩnh hay Nguyễn Thị Hoa tại huyện Hòa Vang, kết quả nghiên cứu tại Bắc Trà My tái khẳng định tình trạng bị động nguồn thu là điểm nghẽn điển hình của các huyện miền núi. Dữ liệu thực nghiệm của luận văn có thể được trình bày trực quan qua Biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất 3 ngành kinh tế giai đoạn 2012 - 2016, Biểu đồ đường so sánh tốc độ tăng trưởng của huyện (10,8%) so với toàn tỉnh (16,8%), và Bảng tổng hợp đối chiếu sai lệch giữa dự toán giao đầu năm với số thực tế bổ sung ngoài dự toán chi thường xuyên.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cơ cấu và nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách bền vững. Ủy ban nhân dân huyện Bắc Trà My chỉ đạo Chi cục Thuế phối hợp với Phòng Tài chính - Kế hoạch tiến hành rà soát 100% hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp chế biến lâm sản và khoáng sản. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ trọng thuế ngoài quốc doanh đạt tối thiểu 50% trong tổng thu cân đối địa phương, đồng thời hạ tỷ trọng thu tiền sử dụng đất xuống dưới 25% trong giai đoạn 2020 - 2025.

Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác lập và phân bổ dự toán ngân sách. Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện chủ trì hướng dẫn 13 xã, thị trấn và các đơn vị dự toán lập ngân sách gắn với chỉ tiêu đầu ra cụ thể. Toàn huyện phải hoàn thành 100% việc giao dự toán trước ngày 31/12 hàng năm, đồng thời kiểm soát chặt chẽ để giảm tỷ lệ kinh phí bổ sung ngoài dự toán xuống dưới 5% mỗi năm tài khóa.

Thứ ba, tăng cường kiểm soát giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản. Kho bạc Nhà nước huyện và Ban Quản lý dự án huyện thực hiện nghiêm quy trình cấp phát vốn dựa trên khối lượng hoàn thành thực tế, kiên quyết không chuyển nguồn dàn trải sang năm sau. Phấn đấu đạt tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trên 95% kế hoạch giao hàng năm, ưu tiên vốn cho hạ tầng giao thông và kiên cố hóa kênh mương.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và thanh tra tài chính công. Thanh tra huyện phối hợp với Phòng Tài chính - Kế hoạch triển khai số hóa 100% dữ liệu thu chi trên hệ thống TABMIS và dịch vụ công trực tuyến. Đồng thời, tổ chức thanh tra định kỳ 2 năm một lần đối với 100% đơn vị sử dụng ngân sách cấp xã nhằm chấn chỉnh kịp thời các sai phạm trong chấp hành và quyết toán ngân sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, lãnh đạo Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các huyện miền núi nghèo thuộc diện thụ hưởng Quyết định 30a. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn trong việc phân bổ nguồn lực công, ban hành nghị quyết dự toán và điều hành ngân sách địa phương khi nguồn thu tự chủ chỉ chiếm dưới 10% tổng thu.

Thứ hai, cán bộ quản lý và chuyên viên tại Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục Thuế cấp huyện. Nghiên cứu mang lại giải pháp nghiệp vụ cụ thể về quản lý bộ thuế, thẩm định dự toán chi thường xuyên cho 13 đơn vị hành chính cấp xã và kỹ năng dự báo nguồn thu ngân sách trung hạn 3 - 5 năm.

Thứ ba, công chức Kho bạc Nhà nước và cơ quan Thanh tra tài chính. Đề tài cung cấp các bài học thực tế về kiểm soát chứng từ chi đầu tư xây dựng cơ bản, xử lý chuyển nguồn ngân sách cuối năm và quy trình thẩm tra báo cáo quyết toán tài chính năm.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị với chuỗi dữ liệu thực chứng 5 năm (2012 - 2016), phục vụ trực tiếp cho việc nghiên cứu phân cấp tài khóa và quản trị chi tiêu công tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Ngân sách huyện Bắc Trà My vì sao phụ thuộc phần lớn vào nguồn bổ sung từ ngân sách cấp trên? Do cơ cấu kinh tế địa phương thuần nông với 82,7% dân số sống ở vùng nông thôn và 15.875 lao động nông lâm nghiệp. Nguồn thu cân đối tại chỗ chỉ chiếm từ 6% đến 7% tổng thu ngân sách, không thể tự bù đắp cho nhu cầu chi tiêu thường xuyên của bộ máy hành chính và an sinh xã hội theo chuẩn huyện nghèo 30a.

Yếu tố nào dẫn đến mức tăng trưởng giá trị sản xuất kỷ lục 19,7% vào năm 2013? Tăng trưởng đột biến năm 2013 xuất phát từ việc các nguồn vốn đầu tư giảm nghèo của năm 2012 được phân bổ muộn vào quý 4/2012 nên chuyển nguồn sang giải ngân trong năm 2013. Số lượng dự án thi công tăng gấp đôi đã thúc đẩy ngành công nghiệp - xây dựng đạt mức tăng trưởng 39,38%.

Cơ cấu thu cân đối nội bộ của huyện có sự dịch chuyển ra sao trong giai đoạn 2012 - 2016? Cơ cấu thu nội bộ dịch chuyển theo hướng tăng rủi ro khi thuế ngoài quốc doanh giảm từ 58% tổng thu cân đối năm 2012 xuống 43% năm 2016. Ngược lại, thu từ tiền sử dụng đất tăng vọt từ 6% lên 35%, cho thấy nguồn thu ngân sách ngày càng lệ thuộc vào việc chuyển nhượng đất ngắn hạn.

Hạn chế lớn nhất trong khâu lập dự toán ngân sách tại huyện Bắc Trà My là gì? Khâu lập dự toán thu còn thụ động khi dựa vào các bộ thuế cũ, chưa dự báo sát biến động các nguồn thu mới phát sinh. Ở khâu chi, việc lập dự toán chưa bám sát kết quả công việc thực tế, dẫn đến việc phải liên tục bổ sung dự toán ngoài kế hoạch hàng năm.

Giải pháp trọng tâm nào giúp địa phương tăng cường tính tự chủ tài chính đến năm 2025? Huyện cần khai thác hiệu quả 58.108,85 ha đất lâm nghiệp để phát triển kinh tế rừng và dược liệu, nâng tỷ trọng thuế kinh tế ngoài quốc doanh lên trên 50% thu cân đối. Đồng thời, phải số hóa 100% dữ liệu quản lý qua hệ thống TABMIS và bảo đảm giải ngân trên 95% vốn đầu tư công.

Kết luận

• Khẳng định tính cấp thiết của việc đổi mới và hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước đối với quá trình giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội tại huyện Bắc Trà My.
• Hệ thống hóa bức tranh tài khóa giai đoạn 2012 - 2016 với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 10,8%/năm và mức thu tự chủ nội tại chiếm từ 6% đến 7% tổng ngân sách.
• Nhận diện toàn diện các điểm nghẽn trong công tác phân bổ dự toán, cơ cấu nguồn thu phụ thuộc 35% vào tiền đất và tình trạng chậm giải ngân vốn xây dựng cơ bản.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn liền với trách nhiệm thực thi của Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước.
• Xác lập lộ trình thực hiện đến năm 2020, tầm nhìn 2025 nhằm bảo đảm 100% đơn vị sử dụng ngân sách ứng dụng hệ thống TABMIS và giao dự toán đúng thời hạn 31/12.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Như Bình đã đóng góp một hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc, giúp các cơ quan quản lý tài chính địa phương nâng cao hiệu quả điều hành ngân sách. Độc giả, nhà nghiên cứu và cán bộ tài chính có thể vận dụng trực tiếp các phương pháp phân tích cùng bộ giải pháp trong công trình để tối ưu hóa công tác quản trị tài chính công tại đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Khái quát về ngân sách nhà nước và ngân sách Nhà nước cấp huyện 1. Khái niệm ngân sách nhà nước Luật NSNN được Quốc hội khoá XI kỳ họp thứ 2, thông qua ngày 16.2002, quy định: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.5] Từ định nghĩa trên có thể hiểu NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi bằng tiền của nhà nước, phản ánh các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể kinh tế trong quá trình hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ lớn nhất của nhà nước để đảm bảo thực hiện các chức năng của nhà nước, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một niên khoá tài chính. Đặc điểm ngân sách nhà nước Thứ nhất, ngân sách Nhà nước là một bộ phận tài chính đặc biệt, các thể chế trong NSNN được thiết lập dựa vào hệ thống pháp luật có liên quan (Hiến pháp, Luật thuế.), nhưng mặt khác, bản thân NSNN cũng là một Bộ luật do Quốc hội quyết định và thông qua hằng năm, mang tính chất áp đặt và bắt buộc các chủ thể kinh tế- xã hội có liên quan phải tuân thủ.

Thứ hai, ngân sách nhà nước là một bản dự toán thu- chi. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm lập ngân sách với những thông số quan trọng có liên quan đến chính sách mà Chính phủ phải thực hiện trong năm tài chính tiếp theo. Thu, chi NSNN là điều kiện cần để thực hiện chính sách của Chính phủ. Chính phủ nào mà không được dự kiến trong NSNN thì sẽ không được thực hiện.

Với cơ sở đó, việc thông qua NSNN là một nhệm vụ chính trị quan trọng, nó biểu hiện sự nhất trí trong Quốc hội về chính sách của Nhà nước. 7 Thứ ba, ngân sách Nhà nước là một công cụ quản lý, định ra danh mục các khoản thu mà Chính phủ chỉ được phép thu và danh mục các khoản chi trong khuôn khổ NSNN được Quốc hội phê duyệt. Điều này cho thấy, NSNN là công cụ giúp Quốc hội quản lý và kiểm soát các khoản tiêu dùng, thu nhập của Chính phủ trong mỗi năm tài khóa Thứ tư, các hoạt động tạo lập và sử dụng quỹ NSNN gắn chặt với quyền lực kinh tế, chính trị của nhà nước và việc thực hiện các chức năng của nhà nước. Nói một cách cụ thể hơn, quyền lực của nhà nước và các chức năng của nó là những nhân tố quyết định mức thu, mức chi, nội dung và cơ cấu thu, chi của NSNN.

Thứ năm, các hoạt động thu, chi NSNN đều được tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. Đó là Luật thuế và các chế độ thu; chế độ, tiêu chuẩn định mức chi tiêu. do Nhà nước ban hành. Việc dựa trên cơ sở pháp luật để tổ chức các họat động thu, chi của NSNN là một yếu tố có tính khách quan, bắt nguồn từ phạm vi hoạt động của NSNN được tiến hành trên mọi lĩnh vực và có tác động tới mọi chủ thể kinh tế, xã hội.

Thứ sáu, nguồn tài chính chủ yếu hình thành nên NSNN, quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của nhà nước là từ giá trị sản phẩm thặng dư của xã hội và được hình thành chủ yếu qua quá trình phân phối lại mà trong đó thuế là hình thức thu phổ biến 1.