mở đầu của một chu trình ngân sách. Lập dự toán sẽ giúp chủ thể quản lý chủ động trong phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính. Đối với chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ, lập dự toán còn là căn cứ quan trọng để quản lý và kiểm soát các khoản chi trong quá trình điều hành ngân sách. Ngoài ra, quản lý theo dự toán cũng là cơ sở để đảm bảo cân đối ngân sách, tạo điều kiện chấp hành ngân sách.
Tuy nhiên, để nguyên tắc này phát huy tác dụng thì việc lập dự toán từ các đơn vị, cở sở y tế thụ hưởng ngân sách phải khoa học, định mức và chính sách chế độ phải phù hợp với từng nhiệm vụ chi. - Nguyên tắc đầy đủ trọn vẹn: Đây là nguyên tắc quan trọng nhất, đòi hỏi tất cả các khoản chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ đều phải được thực hiện theo đúng định mức, đúng kế hoạch. Các khoản chi đều phải được ghi sổ đầy đủ vào kế hoạch NSNN và được quyết toán rành mạch. Nguyên tắc này được đưa ra nhằm hạn chế tình trạng để ngoài ngân sách của các khoản chi thuộc NSNN, dẫn đến tình trạng lãng phí trong sử dụng vốn NSNN.
- Nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả: Hiệu quả là yêu cầu của mọi quá trình quản lý, đặc biệt là quản lý tài chính. Tính hiệu quả xuất phát từ thực tế nguồn lực tài chính nói chung, nguồn kinh phí chi thường xuyên cho lĩnh vực y tế nói 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com riêng có giới hạn, nên việc phân bổ và sử dụng cần đảm bảo nguyên tắc hiệu quả nhằm đạt được các mục tiêu đề ra. Để nguyên tắc này được tôn trọng, quản lý chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ phải làm tốt một số nội dung sau: + Phải xây dựng định mức, tiêu chuẩn chi tiêu phù hợp với từng đối tượng hay tính chất công việc, đồng thời phải có tính thực tiễn. + Phải thiết lập các hình thức cấp phát đa dạng và lựa chọn hình thức cấp phát áp dụng cho mỗi loại hình đơn vị hoặc phù hợp với yêu cầu quản lý của từng nhóm mục chi.
+ Lựa chọn thứ tự ưu tiên cho các loại hoạt động hoặc theo các nhóm mục chi sao cho tổng số chi có hạn nhưng khối lượng công việc vẫn hoàn thành và đạt chất lượng cao. - Nguyên tắc công khai hoá: Nguyên tắc này được thể hiện suốt trong chu trình NSNN (Lập, chấp hành và quyết toán NSNN) và phải được áp dụng cho các cơ quan tham gia vào chu trình NSNN. Việc chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ phải được công khai để mọi người biết. Nguyên tắc này xuất phát từ những lý do: Y tế là lĩnh vực nhạy cảm, có liên quan đến lợi ích của toàn dân.
Hơn nữa, nguồn tài chính chi cho nhiệm vụ này được thực hiện phần lớn bằng nguồn vốn NSNN, một nguồn vốn được đóng góp chủ yếu bởi nhân dân, do đó việc công khai hoá các khoản chi để mọi người dân được biết là một nguyên tắc không thể thiếu. - Nguyên tắc cân đối ngân sách: Cân đối được hiểu là các khoản chi chỉ được phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn thu bù đắp. Việc thực hiện nguyên tắc này đòi hỏi: Chỉ những khoản chi nào đã có trong dự toán chi NSNN cho YTCĐ và đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt thì mới được phép chi. - Nguyên tắc đảm bảo chi trả trực tiếp qua KBNN: Với chức năng quản lý quỹ NSNN, KBNN kiểm soát mọi khoản chi ngân sách và có quyền từ chối thanh toán các khoản chi không đúng quy định, không phù hợp với chế độ.
Hiện nay các đơn vị dự toán phải mở tài khoản tại KBNN, mọi khoản thanh toán đều phải có kiểm soát chi từ trước khi nguồn vốn ngân sách được thanh toán chi trả. Vai trò quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cho hoạt động y tế cộng đồng Quản lý chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ là một nội dung của quản lý 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chi NSNN. Nội dung các khoản chi của ngành y tế đa dạng, có quy mô lớn. Quản lý chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ quan trọng vì những lý do chủ yếu sau: Thứ nhất: Chất lượng, hiệu quả của các hoạt động y tế ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ con người, mà sức khoẻ con người là tiền đề cần thiết để tạo ra trí tuệ - tài sản quý nhất của mọi tài sản.
Thực tế cho thấy, quá trình phát triển KT- XH không diễn ra một cách thụ động mà nó phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của con người, con người không nắm vững khoa học công nghệ tiên tiến, không có phẩm chất nhân cách phù hợp với nhu cầu công việc thì không thể đẩy mạnh phát triển kinh tế là điều tất yếu, điều đó nói lên rằng y tế không phải là phạm trù phúc lợi đơn thuần mà nó tác động đến sự nghiệp kinh tế của mỗi quốc gia (Dương Đăng Chinh và Phạm Văn Khoan, 2010). Thứ hai: Trong các nguồn kinh phí cho YTCĐ, nguồn vốn từ NSNN vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Vai trò của khoản chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ được thể hiện trên các mặt sau: - Ngân sách nhà nước cung cấp chủ yếu nguồn tài chính để duy trì, định hướng sự phát triển của hệ thống y tế theo đúng đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước. Mặc dù chi tiêu công không mang lại lợi ích bằng tiền nhưng chính sự can thiệp của nhà nước đã góp phần vào việc đảm bảo công bằng xã hội: Thông qua những chính sách của mình, nhà nước điều tiết nguồn tài chính từ nơi thừa sang nơi thiếu, mà ở lĩnh vực y tế là từ người giàu sang người nghèo, sang những gia đình chính sách, có công với đất nước, mà điều này thì khu vực tư nhân không thể làm được.
Chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ góp phần hỗ trợ những đối tượng nghèo khi ốm đau, từ đó góp phần đảm bảo công bằng xã hội. Đồng thời, chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ là một trong những công cụ quản lý vĩ mô nền kinh tế của nhà nước đối với chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Thông qua việc xác định cơ cấu, tỷ trọng các khoản chi hay tổ chức sắp xếp lại mạng lưới y tế từ trung ương xuống cơ sở mà nhà nước tham gia điều chỉnh, hướng dẫn các hoạt động y tế đi đúng chủ trương, đường lối của Đảng và nhà nước đề ra trong từng thời kỳ (Dương Đăng Chinh và Phạm Văn Khoan, 2010). - Ngân sách nhà nước là nguồn lực chủ yếu giúp việc củng cố, tăng cường số lượng và nâng cao chất lượng y tế.
Trong điều kiện nền kinh tế đang chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, việc các cá nhân phải tự chi trả cho các dịch vụ y tế thường tăng lên, điều này thường 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khiến cho người nghèo dễ bị tổn thương, trừ khi có những cơ chế hoạt động hữu hiệu nhằm tránh cho người nghèo phải chịu sự tăng giá của các dịch vụ y tế. Vì thế chính phủ cần phải giữ vai trò trực tiếp trong việc tài trợ cho các chi phí chăm sóc y tế của người nghèo bằng cách cung cấp cho người dân thẻ khám chữa bệnh đã được chính phủ mua trước. Mặt khác Chính phủ đầu tư vào hệ thống y tế đảm bảo cho những chi phí liên quan đến con người làm việc trong lĩnh vực y tế. Trong đó, chi lương và phụ cấp lương cho đội ngũ các giáo sư, bác sỹ, y tá, nhân viên y tế chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi thường xuyên NSNN cho YTCĐ.
Chế độ tiền lương hợp lý sẽ đảm bảo cho cán bộ y tế yên tâm công tác, đóng góp tài năng và trí tuệ cho xã hội và ngược lại (Dương Đăng Chinh và Phạm Văn Khoan, 2010). - Sự đầu tư của NSNN có tác dụng hướng dẫn, tạo môi trường thuận lợi để thu hút các nguồn vốn khác tham gia đầu tư cho y tế. Với chức năng quản lý xã hội, nhà nước là chủ thể cung cấp các dịch vụ công: Giáo dục, y tế, thể dục thể thao.Trong y tế các lĩnh vực đầu tư cần nhiều vốn (Xây dựng bệnh viện, trung tâm nghiên cứu, viện nghiên cứu), nhà nước giữ vai trò chủ đầu tư. Với chức năng quản lý kinh tế, thông qua sự đầu tư của nhà nước vào cơ sở vật chất và một phần kinh phí hỗ trợ đối với các bệnh viện có tác dụng thúc đẩy mạnh mẽ phong trào xã hội hóa y tế về mặt tài chính, góp phần thực hiện thành công chủ trương xã hội hoá y tế của Chính phủ.
Những vai trò trên của chi NSNN được phát huy đến mức độ nào phụ thuộc nhiều vào tính hiệu quả của các khoản chi NSNN cho YTCĐ. Hiệu quả này không chỉ được đánh giá qua số chi nhiều hay ít mà nó được xem xét thông qua các chỉ tiêu đặc trưng cho y tế như: Số lần khám chữa bệnh, số người bị mắc và chết do các bệnh tăng hay giảm, tuổi thọ trung bình của người dân, số công trình ngiên cứu y dược đã hoàn thành được triển khai phát huy tác dụng như thế nào.Những tiêu chí này được xem xét trong mối tương quan với số chi thường xuyên NSNN cho hoạt động y tế cộng đồng. Nội dung nghiên cứu quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cho hoạt động y tế cộng đồng 2. Phân cấp trong quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cho hoạt động y tế cộng đồng Trong quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cho hoạt động y tế 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cộng đồng Chính phủ đã tiến hành phân cấp ngân sách, trao quyền chủ động cho các cấp quản lý.
Theo luật ngân sách nhà nước, nội dung chi ngân sách nhà nước được phân loại theo tổ chức kinh tế, từ ngân sách trung ương đến ngân sách các cấp địa phương đều có các khoản chi cơ bản giống nhau. Số bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới gồm số bổ sung ổn định trong suốt thời kỳ nhất định và số bổ sung tăng thêm hàng năm theo tỷ lệ trượt giá và một phần theo tốc độ tăng tưởng kinh tế. Số bổ sung theo mục tiêu từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới, để khắc phục tồn tại và đảm bảo tính chủ động của ngân sách địa phương.