Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG THCS THEO ĐỊNH HƯỚNG TRƯỜNG HỌC AN TOÀN 1. Tổng quan về nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về xây dựng môi trường giáo dục theo định hướng trường học an toàn Benhzadkolaee và cộng sự nghiên cứu “Health, safety and environment conditions in primary schools of Northern Iran” đã khẳng định: Hiện nay, an toàn được công nhận là yếu tố quan trọng chính của cuộc sống con người, nó là một lĩnh vực chủ chốt trong đào tạo chuyên môn của các chuyên gia, bao gồm cả các trường đại học giáo dục. Niềm khao khát tránh được các rủi ro, đảm bảo an toàn tương đối, là động lực cơ bản cho việc thiết kế một môi trường giáo dục an toàn tại các cơ sở giáo dục.
(Behzadkolaee et al. [20] Trong nghiên cứu The development of the idea of general safety in the Russian education system của Akimova đã nhấn mạnh ý nghĩa giáo dục của một môi trường, trong đó có trường học an toàn. Mô hình giáo dục của hệ thống giáo dục Nga tập trung vào bảo vệ tính mạng và sức khỏe của HS, đảm bảo “sự phát triển toàn diện về mặt thể chất, tâm lý và xã hội, sự tự chủ, thực hiện quyền tự do sáng tạo của HS”. HS học được các quy tắc xã hội điều tiết quan hệ của họ với môi trường, đảm bảo cho HS có thể vượt qua được những nguy hiểm, vượt qua các rủi ro trong cuộc sống.
Điều này cũng rất quan trọng khi thiết kế một nhà trường an toàn cho HS. (Akimove, 2018) [19] Nhắc đến an toàn, không chỉ nhắc đến việc bảo vệ tính mạng và sức khỏe, mà còn phổ biến hơn đó chính là phải giảm bớt mức độ rủi ro để đạt được mục tiêu trong cuộc sống và công việc. Tác động từ xã hội thực hiện chức năng xây dựng của giáo dục về đảm bảo an toàn người học trong nhà trường. Không thể tách rời an toàn cá nhân với an ninh của một xã hội, một đất nước.
Những nghiên cứu về quản lý môi trường giáo dục ở các trường THCS theo định hướng trường học an toàn Luận văn của tác giả Đinh Ngọc Thông “Giải pháp quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh ở các trường Trung học phổ thông thành phố Bắc Giang” đã nêu thực trạng và đề xuất các giải pháp quản lý môi trường giáo dục lành mạnh như: Thực hiện tham mưu với cấp Đảng ủy, chính quyền; tổ chức bồi dưỡng nhận thức, hành động cho mọi người về công tác xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh; thực hiện kế hoạch hóa huy động tiềm năng xã hội; xây dựng quy chế thống nhất phối hợp quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh. [17] Tác giả Hoàng Bích Hường nghiên cứu “Phát triển môi trường giáo dục tại các trường mầm non huyện Cẩm khê, tỉnh Phú Thọ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay” [8] Đỗ Chiêu Hạnh nghiên cứu “Thiết kế môi trường giáo dục cho nhóm trẻ 6- 12 tháng tuổi ở trường mầm non”. Bài viết trình bày cách thiết kế môi trường giáo dục cho nhóm trẻ 6-12 tháng tuổi nhằm cung cấp một số kinh nghiệm cho cán bộ quản lí và GV mầm non trong việc thiết kế lớp học, đáp ứng nhu cầu, phù hợp với đặc điểm phát triển và chế độ sinh hoạt của trẻ 6 -12 tháng tuổi. [7] Dương Thị Thùy Trâm (2019) nghiên cứu luận văn “Quản lý xây dựng trường học an toàn, phòng chống tai nạn thương tích ở các trường mầm non quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng” tác giả đã chỉ ra các tiêu chí để xây dựng môi trường học an toàn phòng chống tai nạn thương tích và đề xuất các biện pháp dành cho CBQL tại quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng.
[18] Tác giả Võ Cao Long (2020) nghiên cứu “Một số vấn đề lí luận về hoạt đọng xây dựng môi trường học tập cho HS ở trường THCS” đã kết luận: Tạo môi trường học tập cho HS ở trường trung học cơ sở bao gồm việc xây dựng môi trường vật chất và tinh thần. Môi trường vật chất đảm bảo trang bị đầy đủ, bảo quản tốt và đầu tư đầy đủ. Môi trường tinh thần tạo ra các mối quan hệ tốt đẹp, 7 phong cách giảng dạy thuận lợi cho HS và giáo dục HS về động cơ, hứng thú và tính tích cực trong học tập. [13] Theo nghiên cứu “Quản lí hoạt động giáo dục an toàn giao thông cho HS ở các trường trung học cơ sở thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ trong bối cảnh hiện nay” của tác giả Nguyễn Phương Linh đã chỉ ra Giáo dục An toàn giao thông cho HS trong trường trung học cơ sở là rất cần thiết.
Các em cần được trang bị kiến thức cơ bản về An toàn giao thông, và gia đình, nhà trường và xã hội đều có trách nhiệm giáo dục An toàn giao thông cho các em. Nhà trường cần tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp và tuyên truyền phổ biến luật giao thông, cũng như tích hợp giáo dục An toàn giao thông vào các môn học khác để nâng cao nhận thức cho các em về vấn đề này [11] 1. Đánh giá các nghiên cứu đi trước và xác định nội dung nghiên cứu của luận văn Các nghiên cứu trước đây đã nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường an toàn đối với sự phát triển của HS khi đến trường. Các nghiên cứu này đã chỉ ra các yếu tố quan trọng của một môi trường giáo dục an toàn dành cho HS.
Các đề tài nghiên cứu đã đa dạng ở các cấp học, bậc học khác nhau và dành cho GV và HS. Tuy nhiên, vẫn còn hạn chế về việc nghiên cứu và quản lý xây dựng trường học an toàn ở cấp trung học cơ sở. Các nghiên cứu đã đưa ra các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất biện pháp để tạo một môi trường giáo dục thu hút và gây hứng thú cho HS. Tuy nhiên, các nghiên cứu vẫn còn hạn chế trong việc tìm hiểu chi tiết về yếu tố "an toàn" trong môi trường giáo dục.
Nghiên cứu liên quan đến Quản lý môi trường giáo dục cho HS THCS theo định hướng trường học an toàn như một đề tài nghiên cứu khoa học độc lập trong lĩnh vực quản lí giáo dục còn chưa được nghiên cứu. Vì vậy hướng nghiên cứu của đề tài luận văn đã xác định được những điểm nổi bật mới trong lĩnh vực quản lí giáo dục. Các khái niệm liên quan 1. Quản lý Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì quản lý là “Quá trình tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể (người bị quản lý) - trong một tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của mình”.
[6] Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”. [10] Khái niệm về quản lí là khái niệm rất chung, tổng quát. Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lí: "Quản lí nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biển thành những thành tựu của xã hội"; "Quản li là những tác động của chủ thể quản lí trong việc huy động, phát huy, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (Nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (Chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất "; "Quản lí là tác động có mục đích đến tập thể những con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quy trình lao động". Từ các quan niệm trên chúng ta có thể khẳng định mặc dù có cách nói, cách diễn đạt khác nhau song đều có điểm chung: - Quản lí được tiến hành trong tổ chức hay một nhóm xã hội; - Quản lí là những tác động có tính định hướng.
Tính định hướng thể hiện ở chỗ thực hiện mục đích của tổ chức đề ra; - Quản lí là những tác động phối hợp nỗ lực của các tổ chức, cá nhân nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức và đáp ứng yêu cầu, mong đợi của xã hội và cá nhân. Từ những khái niệm trên, trong khuôn khổ đề tài, tác giả khái niệm: “Quản lý là quá trình tác động có định hướng, có mục đích, có tổ chức và có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm giữ cho sự vận hành 9 của tổ chức được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục tiêu đã đề ra với hiệu quả cao nhất”. Môi trường giáo dục an toàn Theo Mc Robbie & Thomas (2002): Bất kể định nghĩa nào về môi trường giáo dục thì đặc điểm chung của nó cũng hướng đến sự an toàn cá nhân của người học. Trong lý thuyết và thực tiễn của giáo dục, con người luôn tìm kiếm các phương pháp để tránh những rủi ro của môi trường gây nên.
[24] Ở một phương diện khác, theo tác giả Phạm Hồng Quang định nghĩa môi trường giáo dục là tập hợp không gian với các hoạt động xã hội của cá nhân, các phương tiện và giao lưu được phối hợp với nhau tạo điều kiện thuận lợi để giáo dục đạt kết quả cao nhất. Môi trường giáo dục còn là toàn bộ CSVC, tinh thần mà trong đó con người được giáo dục đang sống, lao động và học tập được sử dụng nhằm tác động đến sự hình thành nhân cách của họ phù hợp với mục đích giáo dục đã định. [15] Môi trường giáo dục là tổng hòa các mối quan hệ trong đó giáo dục và người được giáo dục tiến hành hoạt động dạy và học. [9] Hernandez, Floden và Bosworth (2010) cho rằng trường học an toàn là nơi không có bạo lực và được thể hiện bằng một MT không có cảm giác sợ hãi đối với trường học hoặc các thủ tục kỷ luật của trường.
[28] Một định nghĩa tổng quát về trường học an toàn là một MT cung cấp những điều tích cực, cho phép học sinh, GV và nhân viên có thể giao tiếp, tương tác mà không có nỗi sợ hãi hoặc đe dọa nào. Tất cả được hỗ trợ để đạt được mục tiêu đã đề ra. [21] Như vậy, MT giáo dục an toàn là MT giáo dục mà trong đó các thành viên được bảo vệ, không bị tổn hại về thể chất và tinh thần và kiểm soát tốt các khả năng gây nguy hiểm, rủi ro, thương tích.