Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI 1. Khái quát chung về trang trại và kinh tế trang trại Trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, việc đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội là vấn đề cấp thiết. Ngoài việc tập trung đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ thì mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững cũng rất quan trọng và đưa ngành nông nghiệp trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của nước ta. Việt Nam xuất phát điểm là một nước nông nghiệp, trước thời kỳ đổi mới nền nông nghiệp nước ta chủ yếu là sản xuất theo dạng nhỏ lẻ, tự cấp tự túc, các sản phẩm làm ra chất lượng còn thấp, chưa ứng dụng được các thành tựu khoa học công nghệ, quy trình sản xuất còn nghèo nàn.
Sau thời kỳ đổi mới trong văn kiện của đại hội Đảng cũng đã nêu rõ mục tiêu phát triển kinh tế của nước ta. Đẩy mạnh phát triển CNH-HĐH không chỉ ở các đô thị mà còn ở nông thôn. Để hiện đại hóa nông thôn cần có một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến, năng xuất lao động cao, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất sản xuất theo hướng hàng hoá đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Theo thực tế cho thấy sự phát triển CNH-HĐH ở các quốc gia phát triển trên thế giới đều gắn liền với mô hình kinh tế trang trại.
Kinh tế trang trại nắm một vai trò quan trọng giúp phát triển ổn định và phát huy được những tiềm năng của vùng nông thôn. Những năm gần đầy kinh tế trang trại của Việt Nam cũng đang có những chuyển biến rất rõ rệt với quy mô ngày càng lớn và ngày càng được sự quan tâm, đầu tư, hỗ trợ từ nhà nước và các doanh nghiệp. Để hiểu rõ hơn về những lợi ích và tiềm năng của việc phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện chúng ta cần hiểu rõ trang trại là gì và thế nào được gọi là kinh tế trang trại. Khái niệm về trang trại Có nhiều quan điểm khác nhau về trang trại: Trang trại là cơ sở sản xuất cơ bản trong chu trình sản xuất lương thực ở Việt Nam, kinh tế trang trại tương đối phát triển.
Trang trại có thể được sở hữu và điều hành bởi một cá nhân, cộng đồng, gia đình, tổng công ty hoặc một công ty. Một trang trại có thể là một khu vực có kích thước tùy nghi từ một diện tích nhỏ cho đến đến vài chục nghìn hata (ha). Một trang trại thường có đồng cỏ, ruộng, vườn, hồ nước và có hàng rào bao quanh, trong trang trại có thể có nhà để ở dành cho những người chủ trang trại hoặc người quản lý, lao động tại trang trại. Hay có khái niệm: Trang trại ban đầu là hình thức tổ chức sản xuất nông, lâm, ngư cơ sở, do các chủ trại gia đình và chủ trại tư nhân trực tiếp tiến hành tổ chức sản xuất trên một khu đất tập trung, liền mảnh đủ lớn để chuyên canh, thâm canh, ứng dụng những công nghệ mới nhằm cung cấp hàng hoá thường xuyên cho thị trường và quản lý sản xuất chặt chẽ để tiết kiệm các chi phí sản xuất.
Khái niệm kinh tế trang trại - Khái niệm kinh tế trang trại: Theo PGS.PTS Lê Trọng thì “ Kinh tế trang trại hay kinh tế nông trại, lâm trại, ngư trại là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở của xã hội, dựa trên cơ sở hợp tác và phân công lao động xã hội, bao gồm một số lao động nhất định để tiến hành hoạt động kinh doanh để đảm bảo đáp ứng nhu cầu của thị trường.PTS Hoàng Việt thì “Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất kinh tế trong nông nghiệp, có mục đích là sản xuất hàng hóa, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu của một người chủ độc lập, sản xuất được tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tập trung đủ lớn với phương thức quản lý sản xuất tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường.” (4) 13 Theo Nghị quyết 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 của Chính Phủ về kinh tế trang trại đã nêu rõ: “Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản.” Khi đi vào kinh tế thị trường thì hoạt động của trang trại không chỉ dừng lại ở sản xuất tổ chức sản xuất mà được mở rộng sang kinh doanh với mục đích thu lợi nhuận tối đa và từ đấy trang trại phải xử lý nhiều vấn đề kinh tế, phải đưa ra các chiến lược kinh doanh thích ứng với thị trường, phải quản lý theo phương thức marketing, theo chế độ kế hoạch và hạch toán gắn với phân tích tài chính với hiệu quả kinh doanh, với doanh lợi. Như vậy, ngày nay trang trại phải hiểu đầy đủ là kinh tế trang trại, hoặc kinh tế của chủ trang trại – đơn vị kinh doanh cơ sở trực tiếp sản xuất trồng trọt trên đồng ruộng và chăn nuôi trong chuồng trại. Đó là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông, lâm và thủy sản với mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hoá, có quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất đủ lớn, có trình độ kỹ thuật cao, tổ chức và quản lý tiến bộ. - Một số loại hình kinh tế trang trại: Trang trại nông sản: Trang trại trồng rau sạch, trang trại trồng cây ăn quả xuất khẩu, trang trại trồng cây công nghiệp hàng năm (lạc, đậu, ngô,.) Trang trại thủy sản: Trang trại nuôi tôm, trang trại nuôi cá nước ngọt, trang trại nuôi cua.
Trang trại lâm nghiệp: Các trang trại khai thác cây công nghiệp lâu năm như: keo, quế, cao su,… Trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm: trang trại chăn nuôi lợn, trang trại chăn nuôi gà, trang trại chăn nuôi bò,… Trang trại tổng hợp: Theo mô hình kinh tế vườn - ao - chuồng, trang trại chăn nuôi lợn - gà. 14 - Những tiêu chí xác định kinh tế trang trại: Theo Thông tư 27/2011/TT-BNNPTNT và thông tư 02/2020/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Điều 5. Tiêu chí xác định kinh tế trang trại Cá nhân, hộ gia đình sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản đạt tiêu chuẩn kinh tế trang trại phải thỏa mãn điều kiện sau: 1. Đối với cơ sở trồng trọt, nuôi trồng thuỷ sản, sản xuất tổng hợp phải đạt: a) Có diện tích trên mức hạn điền, tối thiểu: - 3,1 ha đối với vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long; - 2,1 ha đối với các tỉnh còn lại.
b) Giá trị sản lượng hàng hóa đạt 700 triệu đồng/năm. Đối với cơ sở chăn nuôi phải đạt giá trị sản lượng hàng hóa từ 1.000 triệu đồng/năm trở lên; 3. Đối với cơ sở sản xuất lâm nghiệp phải có diện tích tối thiểu 31 ha và giá trị sản lượng hàng hóa bình quân đạt 500 triệu đồng/năm trở lên. Thay đổi tiêu chí xác định kinh tế trang trại Tiêu chí xác định kinh tế trang trại được điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của đất nước trong từng thời kỳ, ổn định trong thời gian tối thiểu là 5 năm.
Để xác định các cơ sở sản xuất khác với trang trại chúng ta có thể thông qua một số tiêu chí sau: Mục đích sản xuất : Nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, và chủ yếu là lợi nhuận từ mô hình này mang lại cho chủ trang trại. Quy mô sản xuất: Quy mô sản xuất lớn, tập trung từ 1-3 ha, tạo thành vùng sản xuất chuyên môn hóa, hình thành nên vùng sản xuất nguyên liệu đặc trưng và có thương hiệu riêng về sản phẩm của mình. Sản phẩm sản xuất: Sản phẩm của kinh tế trang trại là nông sản, lương thực, sản phẩm từ chăn nuôi lợn, gà,. 15 Tư liệu sản xuất: Hầu hết các trang trại đều sử dụng các tư liệu sản xuất có sẵn như đất đai, phân bón bằng chất thải chăn nuôi,… và tận dụng được nguồn lực lao động tại địa phương.
Lịch sử hình thành và phát triển của kinh tế trang trại - Lịch sử phát triển kinh tế trang trại trên thế giới: Kinh tế trang trại có lịch sử phát triền lâu đời, các chuyên gia về sử học và kinh tế học thế giới đã chứng minh từ thời đế quốc La Mã, các trang trại đã hình thành trong đó lực lượng sản xuất chủ yếu là các nô lệ. Ở Trung Quốc trang trại có từ đời nhà Đường. Với nước ta, trang trại hình thành và phát triển dưới thời nhà Trần với tên gọi chung là các “thái ấp”. Trang trại trên thế giới bắt đầu phát triển mạnh khi chế độ tư bản chủ nghĩa ra đời.000 trang trại, năm 1882 ở Tây Đức có 5.000 và Ấn Độ có hơn 44 triệu trang trại.
Quá trình phát triền công nghiệp, số lượng các trang trại giảm, nhưng quy mô về diện tích và quy mô về doanh thu tăng lên. Hiện nay ở Mỹ có 2,2 triệu trang trại, sản xuất mỗi năm 50% sản lượng đậu tương và ngô trên thế giới; ở Pháp có 0,98 triệu trang trại, sản xuất một lượng nông sản gấp 2,2 lần nhu cầu trong nước; 1.500 trang trại của Hà Lan mỗi năm sản xuất 7 tỷ bông hoa, 600 triệu chậu hoa; 4 triệu lao động trong các trang trại của Nhật Bản (chiếm 3,7% dân số cả nước) nhưng bảo đảm lương thực, thực phẩm cho hơn 100 triệu người. Như vậy, trang trại là một mô hình tổ chức sản xuất phổ biến trong nông nghiệp, xu thế tất yếu của sản xuất nông nghiệp hàng hoá. - Lịch sử phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam: Kinh tế trang trại ở Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, xuất phát từ một nước có nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, sản xuất manh mún và năng xuất lao động thấp.
Trước thời kỳ đổi mới sản xuất nông nghiệp chủ yếu là sản xuất kinh tế hộ gia đình, với quy mô sản xuất nhỏ lẻ, sản xuất chủ yếu nhằm đáp ứng nhu 16 cầu sử dụng của từng hộ gia đình nên thường sản xuất đa dạng các loại hàng hóa nhằm phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng hằng ngày. Giai đoạn 1960 – 1975: Ở Việt Nam xuất hiện nhiều hình thức hợp tác xã sản xuất nông nghiệp và chia sản lượng theo đầu người.