CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DU LỊCH THEO HƯỚNG BỀN VỮNG 1. Khái luận cơ bản về quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh du lịch theo hướng bền vững 1. Khái niệm du lịch và kinh doanh du lịch 1.
Khái niệm du lịch Hiện nay, ngành đã trở thành và thực sự là một ngành kinh tế có vị trí và vai trò vô cùng quan trọng trong xu thế toàn cầu trong đó có các nước phát và các nước đang phát triển, trong đó có quốc gia Việt Nam. Ở nhiều quan điểm tiếp cận và phương diện nghiên cứu khác nhau sẽ có nhiều quan điểm và lý luận khác nhau về du lịch. Theo Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên hợp quốc (United Nations World Tourism Organization): Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn; cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư; nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. Du lịch cũng là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trường sống khác hẳn nơi định cư.
Du lịch là tập hợp các mối quan hệ hiện tượng kinh tế bắt nguồn từ hành trình và cư trú của các cá thể ngoài nơi ở thường xuyên của họ với mục đích hoà bình, nơi họ đến cư trú không phải là nơi làm việc của họ. Theo các học giả người Mỹ (Mcintosh và Goeldner): Du lịch là một ngành tổng hợp của các lĩnh vực: lữ hành, khách sạn, vận chuyển và các yếu tố cấu thành kể cả việc xúc tiến quảng bá nhằm phục vụ các nhu cầu và những mong muốn đặc biệt của du khách. Theo Luật du lịch được Quốc hội thông qua năm 2005 đã đưa ra khái niệm: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Kinh doanh du lịch Theo Luật Du lịch Việt Nam năm 2005: “Kinh doanh du lịch là việc thực thi một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình hoạt động du lịch hoặc thực hiện Luan van 13 dịch vụ du lịch trên thị trường nhằm mục đích sinh lời”.
Như vậy, nói một cách cụ thể, kinh doanh du lịch là quá trình tổ chức sản xuất lưu thông, mua bán hàng hoá dịch vụ du lịch trên thị trường nhằm đảm bảo hiệu quả về mặt kinh tế xã hội, kinh doanh du lịch cũng như mọi loại hình kinh doanh khác, diễn ra theo một chu trình chặt chẽ. Các hoạt động này gồm các bước cơ bản sau: Quảng bá, tiếp thị, tổ chức sản xuất và cung ứng hàng hoá và dịch vụ du lịch; Ký kết hợp đồng kinh tế về hoạt động du lịch; Tổ chức thực hiện hợp đồng du lịch đã được ký kết; Nghiệm thu,quyết toán hợp đồng, rút kinh nghiệm để bước vào chu trình và công đoạn mới. Bản chất, hoạt động kinh doanh du lịch là tổng hòa mối quan hệ qua lại giữa các hiện tượng kinh tế với kinh tế của hoạt động du lịch, hình thành trên cơ sở phát triển đầy đủ sản phẩm hàng hóa du lịch và quá trình trao đổi mua và bán hàng hóa du lịch trên thị trường. Sự vận hành kinh doanh du lịch là lấy tiền tệ làm môi giới, tiến hành trao đổi sản phẩm du lịch giữa người mua (du khách) và người bán (nhà kinh doanh du lịch), sự vận hành này lấy vận động mâu thuẫn giữa hai mặt cung cấp và nhu cầu du lịch làm đặc trưng chủ yếu.
Không giống với các loại hàng hóa thông thường khác, sản phẩm hàng hóa trao đổi giữa đối tượng cung - cầu trong du lịch không phải là vật cụ thể hữu hình nào đó, mà sản phẩm du khách có được vô hình là sự cảm giác, trải nghiệm hoặc hưởng thụ, do đó trong quá trình trao đổi sản phẩm du lịch, giao lưu hàng hóa và giao lưu vật chất là tách rời nhau. Sự trao đổi sản phẩm du lịch và tiền tệ do hai bên cung cầu du lịch tiến hành không làm thay đổi quyền sở hữu sản phẩm du lịch, trong quá trình chuyển đổi cũng không xảy ra sự chuyển dịch sản phẩm, du khách chỉ có quyền chiếm hữu tạm thời sản phẩm du lịch tại nơi đến du lịch. Cùng một sản phẩm dịch vụ du lịch có vẫn bán được nhiều lần cho nhiều du khách khác nhau sử dụng, sản phẩm du lịch chỉ tạm thời chuyển quyền sử dụng, còn quyền sở hữu vẫn nằm trong tổ chức, cá nhân người kinh doanh du lịch, đây chính là nội dung cơ bản của kinh doanh du lịch. Khái niệm, mục tiêu và nguyên tắc của phát triển du lịch bền vững 1.
Khái niệm du lịch bền vững Theo Luật Du lịch Việt Nam năm 2005: “Du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng được các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch của tương lai”. Trong đó, du lịch bền vững đòi hỏi phải quản lý tất cả các dạng tài nguyên theo cách nào đó để chúng ta có thể đáp ứng các Luan van 14 nhu cầu kinh tế, xã hội và thẩm mỹ trong khi vẫn duy trì được bản sắc văn hoá, các quá trình sinh thái cơ bản, đa dạng sinh học và các hệ đảm bảo sự sống. Trong luận văn này, cao học viên sử dụng khái niệm sau: Phát triển du lịch bền vững là hoạt động khai thác có quản lý một cách hiệu quả các giá trị tự nhiên và nhân văn nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch, đảm bảo mục tiêu phát triển về kinh tế cả trong ngắn hạn và dài hạn; đảm bảo sự đóng góp cho bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên du lịch, bảo tồn và phát huy các giá trị về văn hóa; góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao mức sống của cộng đồng địa phương. Mục tiêu của phát triển du lịch bền vững Phát triển du lịch theo hướng bền vững nhằm đạt được các mục tiêu cơ bản như sau: Phát triển, gia tăng sự đóng góp của du lịch vào kinh tế và môi trường; Cải thiện tính công bằng xã hội; Cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng địa phương; Ðáp ứng cao độ nhu cầu của du khách; Duy trì chất lượng môi trường; Đảm bảo tính lâu dài cho các thế hệ; Đảm bảo hài hóa giữa các yếu tố: Kinh tế, xã hội, môi trường; Bình đẳng giữa các tầng lớp xã hội, giữa các thế hệ; Đảm bảo lợi ích về kinh tế (doanh nghiệp, địa phương, xã hội); Đảm bảo các lơi ích về xã hội (văn hóa,tâm linh, thu nhập cho người dân); Nâng cao chất lượng kinh doanh (quản lý dịch vụ, giá cả, con người); Các vấn đề khác: Trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc gia.
Tất cả các mục tiêu trên phải mang tầm vĩ mô lâu dài, không vì lợi ích trước mắt mà phải mang tính lâu dài, hài hòa và đảm bảo lợi ích trước mắt và lâu dài giữa các thế hệ mai sau. Nguyên tắc của phát triển du lịch bền vững Du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp, tính liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao, muốn phát triển bền vững đòi hỏi sự nỗ lực chung của toàn xã hội. Mục tiêu của phát triển bền vững mang tới sự hài hòa giữa kinh tế - xã hội và môi trường nhưng không làm ảnh hưởng tới tương lai. Để thực hiện mục tiêu đó, cần xác định được 10 nguyên tắc của phát triển du lịch bền vững, lấy làm kim chỉ nam cho những hoạt động tiếp theo, giúp ngành du lịch phát triển bền vững trong tương lai, cụ thể: Thứ nhất, khai thác sử dụng nguồn lực một cách hợp lý.
Nguồn lực là tổng thể vị trí địa lí, tài nguyên thiên nhiên, hệ thống tài sản quốc gia, nguồn nhân lực, đường lối chính sách, vốn và thị trường… ở cả trong nước và ngoài nước có thể được khai thác nhằm phục vụ cho việc phát triển du lịch. Việc sử dụng, bảo tồn bền vững tài nguyên thiên nhiên văn hóa xã hội là hết sức cần thiết đảm bảo cho sự phát Luan van 15 triển lâu dài, khai thác phục vụ hoạt động du lịch dựa trên sự tính toán nhu cầu hiện tại. Ngành du lịch cần ngăn chặn sự phá hoại tới nguồn tài nguyên thiên nhiên, môi trường, nhân văn, phát triển và thực thi chính sách môi trường hợp lý trên các lĩnh vực của du lịch, lắp đặt các thiết bị giảm thiểu ô nhiễu không khí, nguồn nước. Thực thi nguyên tắc phòng ngừa, tôn trọng các nhu cầu của người dân địa phương, bảo vệ và ủng hộ việc thừa hưởng di sản văn hóa dân tộc trên thế giới, triển khai các hoạt động du lịch có trách nhiệm và đạo đức, kiên quyết bài trừ các hoạt động du lịch trái thuần phong mỹ tục.
Thứ hai, giảm thiểu sự tiêu thụ quá mức tài nguyên thiên nhiên. Việc tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên ở mức vừa đủ một mặt giúp cho việc phục hồi tài nguyên thiên nhiên, mặt khác giảm chất thải ra môi trường sẽ tránh nhiều phí tổn cho việc hồi phục môi trường, góp phần tăng chất lượng của du lịch. Để thực hiện được nguyên tắc này ngành du lịch cần phải khuyến khích giảm thiểu việc tiêu thụ không đúng đắn của du khách, ưu tiên việc sử dụng các nguồn lực địa phương, giảm rác thải và đảm bảo rác thải an toàn do du khách xả ra, hỗ trợ, đầu tư cơ sở hạ tầng cho địa phương, các dự án tái chế rác thải, có trách nhiệm phục hồi tổn thất qua công tác quy hoạch du lịch tạo ra. Thứ ba, duy trì tính đa dạng thiên nhiên, xã hội và nhân văn.
Cần phải trân trọng tính đa dạng của thiên nhiên, xã hội, môi trường của điểm đến, đảm bảo nhịp độ, quy mô và loại hình phát triển du lịch, để bảo vệ tính đa dạng của văn hóa địa phương. Phòng ngừa tôn trọng sức chứa của mỗi vùng, giám sát chặt chẽ các hoạt động du lịch đối với động thực vật, lồng ghép các hoạt động du lịch vào các hoạt động của cộng đồng dân cư, ngăn ngừa sự thay thế các ngành nghề truyền thống lâu đời bằng các ngành nghề hiện đại, khuyến khích các đặc tính riêng của từng vùng, từng miền.