chương 1 trình bày tổng quan về vấn đề nghiên cứu và đưa ra một số khái niệm và lí luận cần thiết về quản lí và kiểm tra đánh giá nói chung, trên cơ sở đó đề cập đến vấn đề dạy và học, kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn ở cấp THCS. Tổng quan về quản lí kiểm tra đánh giá nói chung và quản lí kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn cấp THCS nói riêng 1. Các công trình nghiên cứu về quản lí kiểm tra đánh giá trên thế giới và các công trình nghiên cứu tại Việt nam Có thể nói rằng bất kì khâu nào của quản lí giáo dục cũng cần tới đánh giá. Không có đánh giá thì hệ thống quản lí giáo dục sẽ trở thành một hệ thống một chiều, không có cơ chế phản ánh trở lại, tức là chỉ có chiều đi mà không có chiều về.
Đây là một cơ chế quản lí không khoa học, không hoàn thiện. Chỉ khi có đánh giá, quản lí giáo dục mới nhận được phản hồi, mới kịp thời phát hiện ra các vấn đề và giải quyết chúng. Giáo dục là một hệ thống quản lí hai chiều theo kiểu khứ hồi. Như vậy có thể nói đánh giá là một nhân tố đảm bảo cho quản lí giáo dục có tính khoa học và hoàn thiện.
Đánh giá giáo dục là một biện pháp quan trọng nhằm đi sâu cải cách giáo dục và là một phương pháp quan trọng để nâng cao toàn diện chất lượng giáo dục, có tác dụng tích cực tới các dự án trong nhà trường, giúp học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt [10]. Kiểm tra đánh giá kết quả học tập là một trong những hoạt động quan trọng nhất của quá trình dạy học. Bản chất của kiểm tra đánh giá là thu thập các thông tin định tính và định lượng, xử lí các thông tin đó và xác định xem mục tiêu của chương trình đào tạo, của môn học có đạt được hay không và nếu đạt được thì ở mức độ nào. Kiểm tra đánh giá là khâu cuối cùng và cũng là khâu quan trọng nhất trong quá trình dạy học bởi lẽ nó không chỉ cho ta biết quá trình đào tạo có đạt mục tiêu hay không, mà còn cung cấp các thông tin hữu ích để điều chỉnh toàn bộ các hoạt động xảy ra trước đó.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kiểm tra đánh giá là định hướng cuối cùng để người dạy hướng dẫn người học cùng vươn tới cũng là để người học tuỳ theo năng lực của bản thân tìm cách riêng cho mình hướng tới. Với nghĩa này, kiểm tra đánh giá sẽ định hướng cách dạy của thầy và cách học của trò sao cho hiệu quả nhất, nghĩa là cùng hướng tới việc đạt mục tiêu. Ngoài ra, các thông tin khai thác được từ kết quả kiểm tra đánh giá sẽ rất hữu ích cho việc điều chỉnh phương pháp dạy của thầy và phương pháp học của trò, đồng thời giúp các nhà quản lí có những thay đổi cẩn thiết trong việc tổ chức quá trình đào tạo như điều chỉnh chương trình đào tạo, nội dung đào tạo, hình thức tổ chức dạy- học. Nếu xem chất lượng của quá trình dạy- học là sự trùng khớp với mục tiêu thì kiểm tra- đánh giá là cách tốt nhất để đánh giá chất lượng của qui trình đào tạo [10].
Vì vai trò của kiểm tra - đánh giá quan trọng như vậy nên đã có rất nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã đề cập đến vấn đề này. Trên thế giới quản lí kiểm tra đánh giá rất được quan tâm. Đã có nhiều công trình nghiên cứu: Mô hình đánh giá theo mục tiêu (Goal- based Model) hay mô hình E B Taylor; mô hình CIPP do L. Sutufflebeam đề xuất năm 1966; mô hình đánh giá sự khác biệt (Discrepancy Evaluation Model) do Malcolm Provus (1971)…Nhưng các nghiên cứu này ngoài những điểm mạnh: chỉ ra được những qui trình đánh giá theo mục tiêu, tạo điều kiện để xác lập mục tiêu phù hợp hơn với nhu cầu phát triển, tăng cường lực lượng đánh giá; qua việc đánh giá các điều kiện thực thi, quá trình thực thi, các nhà quản lí kịp thời điều chỉnh những điểm yếu và giúp hoạt động giáo dục đạt chất lượng và hiệu quả hơn….thì vẫn còn bộc lộ nhiều khiếm khuyết là: hạn chế sự phát triển tự do năng lực sáng tạo của người học; không bám sát mục tiêu chương trình; chỉ quan tâm đến hiệu ứng thật của chương trình và kết quả đầu ra….
Ở Việt Nam,vấn đề quản lí kiểm tra- đánh giá cũng đã có nhiều tác giả nghiên cứu: Nguyễn Đức Chính, Đo lường và đánh giá trong giáo dục, tập bài giảng Lưu hành nội bộ - Khoa sư phạm, Hà nội 2004; Dương Thiệu Thống, Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập, Nxb Khoa học xã hội, 2005; Lâm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quang Thiệp, Đo lường và đánh giá trong giáo dục, 2003; Trần Khánh Đức, Đo lường và đánh giá trong giáo dục, tập bài giảng, Khoa sư phạm, Hà nội 2006; Đặng Bá Lãm, Kiểm tra đánh giá trong dạy học đại học, Nxb Giáo dục, Hà nội 2003; Nguyễn Đức Chính – Đinh Thị Kim Thoa, Kiểm tra đánh giá theo mục tiêu, tập bài giảng, Khoa Sư phạm, Hà nội 2005…. Các nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau, mỗi nghiên cứu có những điểm mạnh, điểm yếu, có nhiệm vụ nhằm vào những mục đích đánh giá khác nhau, tuy nhiên đều có mục đích chung là: đánh giá sự tiến bộ của người học qua từng giai đoạn, đánh giá mức độ đạt chuẩn của người học và cuối cùng là đánh giá và nâng cao chất lượng giáo dục. Các công trình nghiên cứu về quản lí kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn cấp THCS Nhiều năm qua, quản lí và kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn cấp THCS bộc lộ nhiều tồn tại nếu không nhanh chóng khắc phục sẽ có tác động xấu đến chất lượng dạy và học môn Ngữ văn. Đứng trước thực tế này, có nhiều nghiên cứu về kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn: Nguyễn Thuý Hồng, Đổi mới đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn của học sinh THCS, THPT, Nxb Giáo dục, 2007, Một số vấn đề đổi mới đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn lớp 6,7,8,9, TS Nguyễn Thuý Hồng, ThS.
Nguyễn Hồng Vân, Nxb Giáo dục, HN, 2004; Vũ Xuân Lạng, Đổi mới cách ra đề bài môn Ngữ văn cho học sinh THCS, diễn đàn Dân trí 2011; Phan Thanh Vân, Xu hướng đổi mới kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn, diễn đàn Dân trí 2011; Bùi Minh Tuấn, Nên khuyến khích dạng đề mở đối với môn Ngữ văn, diễn đàn Dân trí 2011….Mặt mạnh của các nghiên cứu này là chủ yếu tập trung phân tích thực trạng, tìm nguyên nhân của việc chất lượng học tập môn Ngữ văn có nhiều giảm sút trong thời gian gần đây và đưa ra giải pháp khắc phục. Một trong những nguyên nhân quan trọng kìm hãm chất lượng chính là công tác kiểm tra đánh giá chưa được thực hiện nghiêm túc. Các giải pháp đưa ra cơ bản có tính khả thi. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhưng các nghiên cứu vẫn chưa đưa ra một qui trình quản lí kiểm tra đánh giá cụ thể, tính phù hợp về đối tượng và điều kiện cơ sở vật chất của từng vùng miền, từng địa phương vẫn còn hạn chế.
Hơn nữa các nghiên cứu mới chỉ đưa ra các giải pháp phục vụ trực tiếp cho công tác kiểm tra đánh giá của giáo viên, nhiệm vụ của các nhà quản lí trong kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn cấp THCS- một nhiệm vụ đóng vai trò cực kì quan trọng cho đến nay vẫn chưa được quan tâm và cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến. Đề tài “Quản lí qui trình quản lí kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn các trường THCS quận Hải An, Hải Phòng " lần đầu tiên được nghiên cứu với các số liệu được điều tra, thu thập tại các trường THCS quận Hải An, Hải Phòng có tính khả thi cao và mang tính cấp thiết trong nhiệm vụ nâng cao chất lượng môn Ngữ văn cấp THCS quận Hải An trong giai đoạn hiện nay. Các khái niệm của đề tài 1. Quản lý Từ khi xã hội loài người xuất hiện, bắt đầu hình thành các nhóm người, để thực hiện các mục tiêu mà họ không thể đạt được với tư cách là những cá nhân riêng lẻ thì quản lí xuất hiện như một yếu tố cần thiết để phối hợp những nỗ lực cá nhân hướng tới những mục tiêu chung.
Xã hội ngày càng phát triển, quản lí càng có vai trò quan trọng trong việc điều khiển các hoạt động của xã hội, qua nhiều phương thức sản xuất khác nhau về trình độ tổ chức, điều hành quản lí ngày càng cao khiến năng suất lao động ngày càng tiến bộ trong mọi lĩnh vực của đời sống con người nói chung và trong lĩnh vực giáo dục đào tạo nói riêng. Có thể nói rằng, quản lí là một yếu tố cấu thành sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Quản lí là thuộc tính bất biến nội tại của mọi quá trình lao động xã hội [7] Marx đã viết: “Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở qui mô tương đối lớn đều cần một chừng mực nhất định của quản lí [23] 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Marx, quản lí về bản chất nó là quá trình điều chỉnh mọi quá trình xã hội khác:” Một nghệ sĩ vĩ cầm thì tự điều khiển mình còn dàn nhạc thì cần nhạc trưởng” [23] Theo lí luận của Chủ nghĩa Mác- Lê nin về quản lí: “Quản lí xã hội một cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lí đối với toàn bộ hay những hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng đắn những qui luật khách quan vốn có của nó, nhằm đảm bảo cho nó hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra” [23] Các nhà lí luận quản lí quốc tế như Frederics Wiliam Taylor (Mỹ- 1856- 1915), Henri Fayol (Pháp- 1841-1925), Max Weber (Đức- 1864- 1920) đều đã khẳng định: “Quản lí là khoa học đồng thời là nghệ thuật” Nói một cách tổng quát nhất, có thể xem ”quản lí là một quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí nhằm đạt được mục đích quản lí” [23] Thực tế là chính sách đúng sẽ không mang lại hiệu quả nếu như không được tổ chức, chỉ đạo, quản lí thực hiện một cách khoa học.