CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ KHÔNG GIAN, KIẾN TRÚC, CẢNH QUAN ĐÔ THỊ VEN BIỂN TỈNH QUẢNG NINH 1. Tổng quan về quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị ven biển 1. Tổng quan về quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị ven biển Theo thống kê của Liên Hợp Quốc, trên toàn cầu, các vùng ven biển đại diện cho 20% tổng diện tích bề mặt trái đất, phần lớn cư dân ở khu vực này cũng tập trung ở các điểm đô thị ven biển. Trải qua thời gian dài, nhiều đô thị ven biển trên thế giới hiện nay đã phát triển có quy mô lớn, thậm chí cực lớn.
Quản lý KGKTCQ đô thị là nội dung quan trọng trong công tác quản lý xây dựng đô thị theo quy hoạch, nó phản ánh hệ thống quản lý nhà nước của chính quyền đô thị ở mỗi quốc gia. Tại mỗi thời kỳ khác nhau, các chính sách về quản lý KGKTCQ tại các đô thị đều có sự thay đổi do có yếu tố tác động của sự phát triển kinh tế xã hội và BĐKH, nên các đô thị đã chú trọng đến công tác quản lý về KGKTCQ để gìn giữ cảnh quan thiên nhiên, văn hóa vùng miền, giảm thiểu CO2, ứng phó với BĐKH. Hiện nay trên thế giới một số nước đã rất thành công trong công tác quản lý cụ thể như sau: Tại Italia, thành phố Venice được biết đến nhiều nhất hiện nay với nhiều tuyến đường thủy cắt ngang qua. Được dệt nên từ 118 đảo, 175 kênh đào và các đảo nối với nhau bởi 444 cây cầu, nhìn từ xa Venice trông giống như một mạng nhện khổng lồ.
Thành phố này có lịch sử từ thế kỷ thứ VI, ẩn chứa trong lòng Venice là một số lượng lớn các công trình kiến trúc mang giá trị lịch sử và văn hóa của nhân loại. Để đạt được những thành quả này, nhà nước đã rất coi trọng công tác quy hoạch đô thị, lấy quy hoạch làm gốc để phát triển đô thị. Quy hoạch luôn được quan tâm, chú trọng đến đến công tác bảo tồn. [125] Tại Hà Lan, Amsterdam là một trong những thành phố đầu tiên bị ảnh hưởng bởi mực nước biển dâng do BĐKH, bởi vậy bằng nhiều cách khác nhau, các nhà lãnh đạo đã quyết tâm lựa chọn phát triển phương pháp vận chuyển giảm thiểu CO2.
Đó là phương thức chuyển đổi từ phương tiện cá nhân sang hình thức công cộng thuận tiện nhất, đặc biệt nhấn mạnh sử dụng xe đạp. Chiến dịch loại bỏ dần xe tư nhân, phát triển xe đạp xuất phát từ những lo ngại về chất lượng cuộc sống và ô nhiễm không khí đã bắt 11 đầu tăng khoảng thời gian đó. Vì thế, Amsterdam được quy hoạch ngay từ đầu với 450km đường xe đạp. Nhiều dự án đã thiết lập trong 4 lĩnh vực khác nhau (không gian công cộng bền vững, giao thông bền vững, cuộc sống bền vững và làm việc bền vững), [126] Hình 1.
Thành phố Venice từ trên cao Hình 1. Thành phố Amsterdam [Nguồn: Photo by Divulgaçã] [Nguồn: Photo by Horst-schlaemma] Hình 1. Thành phố Nice, Pháp Hình 1. Thành phố Boulogne-sur-Mer [Nguồn: vietmytourist.com] [Nguồn: marinas.com] Tại Pháp, thành phố Boulogne-sur-Mer thuộc tỉnh Pas-de-Calais ở miền Bắc nước Pháp là một thành phố ven biển có lịch sử đô thị khá lâu đời với sự tồn tại đã được chứng minh từ thời Đế chế La Mã.
Sau chiến tranh Thế giới thứ hai, Boulogne-sur-Mer bị tàn phá nặng nề, đây chính là thời điểm tái cấu trúc thành phố và tổ chức lại không gian theo chủ nghĩa công năng với nhiều khu vực rất khác nhau. Sự kết hợp giữa các hoạt động thuộc nhiều lĩnh vực hoặc ngành nghề khác nhau trong cùng một khu vực cần được quản lý một cách bài bản, tránh tình trạng tập trung theo kiểu tự phát. Thành phố đã tổ chức lại không gian theo chủ nghĩa công năng với nhiều khu vực rất khác nhau: bãi tắm công cộng dọc theo trục đường chính phía trung tâm thành phố; khu nội đô lịch sử trong khu vực thành thượng; khu thành hạ trở thành một khu biệt thự được xây dựng lại hoàn toàn và khu vực bên kia sông chuyển thành cảng, khu công nghiệp chuyên dụng phục vụ các 12 hoạt động đánh bắt và chế biến thủy hải sản,.[102] Tại Phần Lan, Thủ đô Helsinki là một thành phố biển nhộn nhịp với các hòn đảo tuyệt đẹp và những công viên xanh. Với hơn 460 năm lịch sử, Helsinki không chỉ có những kiến trúc nghệ thuật cổ kính, mà còn được quản lý phát triển để trở thành thành phố hiện đại với ngành công nghiệp du lịch thông minh.
Năm 2000, Helsinki được công nhận là thành phố văn hóa của châu Âu. Không gian nơi đây được quy hoạch với các tòa nhà tân nghệ thuật đầy màu sắc, cũng như những bảo tàng cổ kính, những công trình kiến trúc độc đáo và đẹp vào hàng bậc nhất châu Âu. [125] Tại Brazil, Thành phố Curitiba của Brazil là một ví dụ cho thấy chi phí không phảilà rào cản trong việc quy hoạch, phát triển và quản lý đô thị vừa mang tính sinh thái vừa đảm bảo mục tiêu phát triển. Curitiba đã phát triển được môi trường đô thị bền vững thông qua phương pháp quy hoạch tích hợp.
Diện tích mảng xanh được gia tăng, phần lớn là những công viên được tạo ra để tăng cường khả năng chống ngập lụt, nhờ vào quy định khuyến khích chuyển nhượng quyền thành phố để bảo tồn không gian xanh và các di sản văn hóa. Với tinh thần sáng tạo, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Curitiba đã giải quyết thành công ngập lụt, rác thải, nhà ở xã hội tới bảo tồn di sản. Đây cũng là thành phố duy nhất của Nam Mỹ đạt mức trên trung bình về chỉ tiêu sinh thái trong bảng xếp hạng.
Singarore, Tại châu Á, Singapore là một trong những quốc gia có tốc độ đô thị hóa nhanh đặc biện BĐKH và mực NBD là mối đe dọa hiện hữu đối với một quốc đảo nằm ở vùng trũng như Singapore. Nhưng Singapore lại mang cho người dân cuộc sống chất lượng cao, môi trường tốt, đô thị bền vững .Để làm được điều đó là nhờ vào quy hoạch tổng thể 1/5.000 có từ rất sớm ( năm 1971). Chính phủ Singapore đã làm tốt công tác quản lý quy hoạch, tôn trọng thiên nhiên bằng cách áp dụng một loạt chiến lược “vườn trong phố,vườn tường, vườn mái ”. Theo quy định, những công trình cỡ lớn bắt buộc phải có không gian cho cây xanh mới được phép xây dựng, các khoảng trống trên đường phố đều được trồng cây xanh, nên các khu đô thị lớn của Singapore có tỷ lệ cây xanh rất cao (chiếm 30%).
Chính phủ chọn ngày thứ nhất của tháng 11 là ngày trồng cây toàn quốc. Việc quản lý cây xanh rất nghiêm ngặt, ai xâm hại có thể bị phạt hoặc vào tù. Đặc biệt Singapore duy trì các lựa chọn về đất đai và không gian bằng cách tiếp 13 tục áp dụng các chiến lược sáng tạo để tối ưu hóa việc sử dụng không gian hạn chế của mình. Đầu tiên, Singapore tối ưu hóa không gian biển của mình theo cách nhạy cảm với môi trường biển, bằng cách đồng định vị các mục đích sử dụng và khai thác công nghệ.
Thứ hai, Singapore nhìn vượt xa hơn các phương pháp cải tạo đất truyền thống bằng cách khám phá các giải pháp sáng tạo và đổi mới để tạo ra đất đai. Thứ ba, Singapore khai thác không gian ngầm của mình bằng cách khám phá tính khả thi của việc tạo thêm không gian hang động. Nhiều quốc gia có biển đã phát triển thành công những mô hình đô thị biển. Các đô thị ven biển đóng góp đáng kể vào nền kinh tế nhờ hoạt động du lịch và cảng biển.
Tuy nhiên, do phát triển đô thị hóa với tốc độ cao và những diễn biến phức tạp của BĐKH, các đô thị ven biển đang đứng trước các thách thức lớn bởi mô hình quản lý phát triển đô thị theo cách truyền thống đang ứng phó và thích ứng kém hiệu quả với nhiều thách thức mới do BĐKH gây ra. Vì vậy, các đô thị ven biển cần chú trọng đến công tác quản lý về KGKTCQ để gìn giữ cảnh quan thiên nhiên, văn hóa vùng miền, giảm thiểu CO2, ứng phó với BĐKH. Tổng quan về quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị ven biển tại Việt Nam Việt Nam có vị trí địa kinh tế và quốc phòng rất đặc biệt với 3.260 km ven bờ biển cùng nhiều đảo, bán đảo, vùng vịnh. Trong vùng duyên hải có 28 tỉnh thành bao gồm: Quảng Ninh, TP Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, TP Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bà Rịa- Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang, chiếm gần 50% tổng số tỉnh thành trên cả nước (28/63 tỉnh thành), là nơi sinh sống của một nửa dân số Việt Nam (46,6 triệu người/ 97,86 triệu người cả nước).
Hệ thống đô thị ven biển cũng đã được hình thành và phát triển, chiếm 1/3 đường bờ biến, bao gồm 72 đô thị sát biển trong tổng số 368 đô thị thuộc vùng duyên hải (2019); một số đô thị cảng lớn như TP Hải Phòng; đô thị hành chính đa chức năng như TP Đà Nẵng; đô thị du lịch như TP Hạ Long, Nha Trang, Sầm Sơn… Các khu kinh tế ven biển như Vân Đồn (Quảng Ninh), Nghi Sơn (Thanh Hóa), Chân Mây (Thừa Thiên Huế), 14 Dung Quất (Quảng Ngãi), Chu Lai - Kỳ Hà (Quảng Nam)…Đô thị biển chứa đựng các tiềm năng to lớn, có thể trở thành những đô thị động lực của quốc gia với các hình thái: Đô thị biển - trung tâm kinh tế thương mại cảng; Đô thị biển - trung tâm kinh tế và du lịch; Đô thị biển - trung tâm đa chức năng lớn; Đô thị du lịch biển [49]. Bản đồ mạng lưới các đô thị du lịch ven biển Việt Nam Khu vực ven biển Việt Nam được chia thành 3 vùng chính như sau: (1) Ven biển phía Bắc: gồm 5 tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình với dân số khoảng 8,656 triệu người. (2) Ven biển miền Trung gồm 14 tỉnh, thành phố: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, dân số khoảng 21,427 triệu người. (3) Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long gồm 13 tỉnh, thành phố: Cần Thơ, Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh, Hậu Giang, Sóc TRăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang.
Dân số 17,204 triệu người.