Nghiên cứu giải pháp hoàn nguyên môi trường trong khai thác than lộ thiên ở Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp hoàn nguyên môi trường trong khai thác than lộ thiên tại Quảng Ninh, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

• Tác giả: Phạm Thị Hằng Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trung Dũng
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế và Quản lý
• Đề tài: Giải Pháp Hoàn Nguyên Môi Trường Trong Khai Thác Than Lộ Thiên Tại Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN VỀ VẤN ĐỀ HOÀN NGUYÊN MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN LỘ THIÊN
• 1.1. Khái quát chung về khai thác than đá và hậu quả ô nhiễm môi trường
• 1.2. Tổng quan tình hình khai thác than ở trên thế giới và Việt Nam
• 1.3. Những vấn đề ô nhiễm môi trường trong khai thác than
• 1.3.1. Vấn đề ô nhiễm phát sinh
• 1.3.2. Môi trường và ô nhiễm môi trường
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VỀ CÔNG TÁC HOÀN NGUYÊN MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN LỘ THIÊN TỈNH QUẢNG NINH
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, xã hội, môi trường có liên quan đến khai thác than của tỉnh Quảng Ninh
• 2.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế, công nghiệp - xã hội và các vấn đề môi trường liên quan đến sản xuất than
• 2.1.3. Khái quát về khoáng sản than tỉnh Quảng Ninh
• 2.2. Đánh giá hiện trạng khai thác than tại các mỏ than lộ thiên tỉnh Quảng Ninh
• 2.2.1. Hiện trạng khai thác
• 2.2.2. Đánh giá ảnh hưởng hiện trạng hoạt động khai thác của các mỏ than lộ thiên ảnh hưởng đến môi trường tỉnh Quảng Ninh
• 2.2.2.1. Đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường tại các mỏ than lộ thiên tỉnh Quảng Ninh
• 2.2.2.2. Các chất ô nhiễm dạng khí
• 2.2.2.3. Nguồn nước, làm thay đổi địa hình, địa mạo
• 2.2.2.4. Chiếm dụng diện tích đất trồng trọt và trồng cây xanh
• 2.2.2.5. Tác động đến động vật, thực vật hoang dã
• 2.2.3. Đánh giá công tác thực hiện hoàn nguyên môi trường sau khai thác
• 2.2.3.1. Giải pháp tạo phân tầng thải đối với các bã thải ngoài
• 2.2.3.2. Giải pháp tăng cường độ ổn định bãi thải
• 2.2.3.3. Phủ đất đá có cỡ hạt mịn, đất phong hóa lên sườn và mặt bãi thải
• 2.2.3.4. Giải pháp phủ xanh bã thải bằng thực vật trên bãi thải
• 2.2.4. Những kết quả đạt được và tồn tại của công tác hoàn nguyên môi trường các mỏ than lộ thiên ở Quảng Ninh hiện nay
• 2.2.4.1. Tác động tới môi trường không khí
• 2.2.4.2. Tác động tới môi trường nước
• 2.2.4.3. Tác động tới môi trường đất
• 2.2.4.4. Tác động vi sinh vật
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN NGUYÊN MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN LỘ THIÊN TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Định hướng chiến lược phát triển và quy hoạch khai thác than lộ thiên tại vùng mỏ Quảng Ninh
• 3.1.1. Định hướng chung phát triển khai thác than vùng Quảng Ninh
• 3.1.2. Định hướng phát triển khai thác lộ thiên
• 3.1.3. Quy hoạch phát triển vận chuyển và đổ thải đất đá trong khai thác
• 3.2. Đề xuất các giải pháp hoàn nguyên môi trường trong hoạt động khai thác than
• 3.2.1. Một số văn bản pháp luật chủ yếu liên quan đến công tác bảo vệ môi trường áp dụng cho hoạt động sản xuất than
• 3.2.2. Nội dung công tác thiết kế, cải tạo, đổ thải tại các mỏ lộ thiên theo các văn bản quy phạm pháp luật
• 3.2.3. Các giải pháp tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong khai thác than lộ thiên tại tỉnh Quảng Ninh
• 3.2.3.1. Công tác cải tạo phục hồi bãi thải đất đá và hệ sinh thái
• 3.2.3.2. Các giải pháp giảm thiểu bụi, chất thải
• 3.2.3.3. Công tác thu, xử lý các chất thải khác
• 3.2.3.4. Các giải pháp hỗ trợ khác
• 3.2.3.4.1. Giải pháp về tổ chức và bộ máy quản lý
• 3.2.3.4.2. Giải pháp về quy hoạch quản lý vùng về môi trường
• 3.2.3.4.3. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 3.2.3.4.4. Giải pháp về khoa học và công nghệ
• 3.2.3.4.5. Giải pháp về tuyên truyền giáo dục, nâng cao nhận thức cộng đồng
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 1. Kiến nghị
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về vấn đề hoàn nguyên môi trường trong hoạt động khai thác than lộ thiên

Hoàn nguyên môi trường trong hoạt động khai thác than lộ thiên là một vấn đề cấp thiết tại Quảng Ninh, nơi có những mỏ than lớn và hoạt động khai thác diễn ra mạnh mẽ. Khai thác than lộ thiên tại khu vực này đã dẫn đến nhiều hệ lụy về ô nhiễm môi trường, bao gồm đất, nước, và không khí. Đặc biệt, việc bóc tách lớp đất đá để khai thác than không chỉ làm thay đổi cảnh quan mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Theo thống kê, để sản xuất 1 tấn than, cần bóc đi từ 8-10 m³ đất đá, dẫn đến tình trạng suy thoái hệ sinh thái và biến đổi địa hình. Các giải pháp hoàn nguyên môi trường cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả nhằm khôi phục lại hệ sinh thái và cảnh quan thiên nhiên đã bị tác động.

1.1. Tình hình khai thác than tại Quảng Ninh

Quảng Ninh là vùng có trữ lượng than lớn nhất Việt Nam, với sản lượng khai thác tăng nhanh trong những năm gần đây. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc gia tăng ô nhiễm môi trường. Các mỏ than lộ thiên tại đây thường xuyên thải ra lượng lớn bụi, khí thải, và nước thải, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng không khí và nước. Theo báo cáo, lượng bụi phát sinh từ hoạt động khai thác than có thể lên tới hàng triệu tấn mỗi năm, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe cho cư dân địa phương. Do đó, việc bảo vệ môi trường và thực hiện các giải pháp hoàn nguyên là điều cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành khai thác than tại Quảng Ninh.

II. Đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường do khai thác than

Hoạt động khai thác than tại Quảng Ninh đã gây ra nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường. Các chất ô nhiễm như bụi, khí độc, và nước thải từ các mỏ than lộ thiên đã làm suy giảm chất lượng không khí và nguồn nước trong khu vực. Đặc biệt, bụi từ quá trình khai thác và vận chuyển than không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân mà còn làm giảm năng suất cây trồng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, nồng độ bụi PM10 trong không khí tại khu vực khai thác than thường xuyên vượt ngưỡng cho phép. Bên cạnh đó, nước thải từ các mỏ cũng chứa nhiều chất độc hại, gây ô nhiễm nguồn nước ngầm và bề mặt. Việc đánh giá và giám sát chất lượng môi trường là rất cần thiết để có các biện pháp khắc phục kịp thời.

2.1. Tác động đến chất lượng không khí

Chất lượng không khí tại các khu vực khai thác than lộ thiên ở Quảng Ninh đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi bụi và khí thải. Theo các nghiên cứu, nồng độ bụi trong không khí thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và hệ sinh thái. Bụi mịn PM2.5 và PM10 phát sinh từ hoạt động khai thác và vận chuyển than là nguyên nhân chính gây ra các bệnh hô hấp và tim mạch. Việc cải thiện chất lượng không khí cần có sự can thiệp từ các giải pháp công nghệ và chính sách bảo vệ môi trường nhằm giảm thiểu bụi và khí thải từ hoạt động khai thác than.

III. Giải pháp hoàn nguyên môi trường trong khai thác than lộ thiên

Để khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường do khai thác than lộ thiên, cần triển khai các giải pháp hoàn nguyên môi trường hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc tái tạo hệ sinh thái, cải tạo cảnh quan và sử dụng công nghệ tiên tiến trong khai thác. Việc phủ xanh bãi thải bằng cây trồng có khả năng chịu hạn và hút bụi như cây keo và cỏ vetiver là một trong những giải pháp khả thi. Ngoài ra, cần có chính sách hỗ trợ từ chính phủ và sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường. Các biện pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn tạo ra nguồn lợi kinh tế từ việc phát triển du lịch sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học.

3.1. Tái tạo hệ sinh thái

Tái tạo hệ sinh thái sau khai thác là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phục hồi môi trường tại các khu vực khai thác than. Việc trồng cây và phục hồi các khu vực đất đã bị khai thác sẽ giúp cải thiện chất lượng đất, giảm xói mòn và phục hồi đa dạng sinh học. Các nghiên cứu cho thấy, việc trồng cây xanh không chỉ giúp làm sạch không khí mà còn tạo môi trường sống cho nhiều loài động thực vật. Cần có các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện tái tạo hệ sinh thái một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác than lộ thiên là một hoạt động kinh tế quan trọng, đóng góp lớn vào phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam. Theo báo cáo ngành than, sản lượng khai thác than toàn cầu năm 2010 đạt khoảng 4,030 triệu tấn, trong đó châu Á chiếm tỷ lệ tiêu thụ lớn nhất với 54%. Tại Việt Nam, trữ lượng than đá ước tính khoảng 3,5 tỷ tấn, chủ yếu tập trung tại Quảng Ninh với hơn 3,3 tỷ tấn. Sản lượng khai thác than nguyên khai giai đoạn 2006-2013 đạt trung bình trên 40 triệu tấn mỗi năm, với dự báo sản lượng than thương phẩm đến năm 2025 khoảng 85 triệu tấn.

Tuy nhiên, hoạt động khai thác than lộ thiên gây ra nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng như ô nhiễm không khí do bụi, ô nhiễm nguồn nước, biến đổi địa hình, suy thoái đất đai và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Trung bình để sản xuất 1 tấn than, phải bóc đi 8-10 m³ đất đá phủ, thải ra hàng chục triệu m³ nước thải mỏ mỗi năm, gây tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và cộng đồng dân cư.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng công tác hoàn nguyên môi trường trong hoạt động khai thác than lộ thiên tại tỉnh Quảng Ninh, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn nguyên môi trường hiệu quả nhằm giảm thiểu ô nhiễm, phục hồi cảnh quan và phát triển bền vững ngành than. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các mỏ than lộ thiên tại Quảng Ninh trong giai đoạn đã qua và dự kiến đến năm 2030. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, nâng cao hiệu quả khai thác và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý môi trường trong khai thác khoáng sản, bao gồm:

• Lý thuyết hoàn nguyên môi trường: Hoàn nguyên môi trường là quá trình phục hồi nguyên trạng hoặc cải thiện điều kiện môi trường sau khai thác, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến đất đai, nước, không khí và hệ sinh thái. Khái niệm này bao gồm hoàn nguyên đất đai, phục hồi hệ sinh thái và cảnh quan thiên nhiên.

• Mô hình quản lý môi trường bền vững: Tập trung vào việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, sử dụng các công cụ quản lý như pháp luật, chính sách, công nghệ và giáo dục môi trường để giảm thiểu ô nhiễm và suy thoái.

• Các khái niệm chính:

  • Ô nhiễm môi trường: Sự biến đổi các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật.
  • Hoàn nguyên đất đai: Quá trình phục hồi tính chất vật lý, hóa học và sinh học của đất sau khai thác.
  • Phục hồi hệ sinh thái: Tái tạo các chức năng sinh thái và đa dạng sinh học bị suy giảm.
  • Công cụ quản lý môi trường: Bao gồm công cụ kinh tế (thuế, phí, cota ô nhiễm), công cụ kỹ thuật (quan trắc, xử lý chất thải), và công cụ giáo dục truyền thông.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp sau:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo của Tập đoàn Than Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), các công ty than tại Quảng Ninh, tài liệu pháp luật và các nghiên cứu liên quan. Đồng thời tiến hành khảo sát thực địa tại các mỏ than lộ thiên để đánh giá hiện trạng môi trường và công tác hoàn nguyên.

• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phân tích định lượng để đánh giá mức độ ô nhiễm bụi, nước thải, đất đai và biến đổi địa hình. Phân tích so sánh các chỉ số môi trường với quy chuẩn Việt Nam (QCVN) và các tiêu chuẩn quốc tế. Áp dụng phương pháp đánh giá nhanh và so sánh để xác định hiệu quả các giải pháp hoàn nguyên hiện tại.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát tại 5 mỏ than lộ thiên tiêu biểu ở Quảng Ninh, bao gồm mỏ Núi Béo, Hà Tu, Suối Lại, Bắc Hữu Nghị và Đèo Nai. Lựa chọn dựa trên quy mô khai thác, mức độ ảnh hưởng môi trường và khả năng tiếp cận dữ liệu.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2012 đến 2014, bao gồm thu thập dữ liệu, khảo sát thực địa, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ ô nhiễm bụi vượt quy chuẩn: Tại chân các bãi thải Nam Lộ Phong và Chính Bắc, nồng độ bụi dao động từ 0,18 đến 1,45 mg/m³, cao nhất gấp 5 lần quy chuẩn QCVN 05:2009 về bụi trung bình 1 giờ. Khu vực dân cư gần bãi thải cũng ghi nhận nồng độ bụi từ 0,19 đến 0,73 mg/m³, vượt mức cho phép.

2. Ô nhiễm nguồn nước mặt: Phân tích nước mặt tại các suối Hà Tu, Lộ Phong, Hà Lam và Hà Khánh cho thấy độ pH trong khoảng 6-7, hàm lượng sắt vượt tiêu chuẩn từ 1,2 đến 1,5 lần, cặn lơ lửng gấp 1,7 đến 2,8 lần quy chuẩn. Nước thải mỏ chưa qua xử lý gây bồi lắng, làm giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt.

3. Biến đổi địa hình và cảnh quan: Hoạt động khai thác tạo ra các moong sâu, núi thải cao hàng trăm mét, làm thay đổi địa hình tự nhiên, gây xói mòn, sạt lở đất và phá hủy thảm thực vật. Diện tích rừng che phủ tại các khu vực khai thác giảm tới 70-80%, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái.

4. Khối lượng đất đá thải lớn: Hàng năm, các mỏ than tại Quảng Ninh phát sinh trên 200 triệu m³ đất đá thải, tạo nên các bãi thải lớn gây ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan. Ví dụ, công trường Núi Béo có tổng khối lượng đất đá thải lên đến hơn 60 triệu m³ trong giai đoạn 2010-2015.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tác động môi trường là do quy mô khai thác than lộ thiên lớn, công nghệ khai thác và xử lý chất thải chưa đồng bộ, cùng với việc quản lý môi trường chưa hiệu quả. So với các nghiên cứu quốc tế, mức độ ô nhiễm bụi và nước tại Quảng Ninh tương đương hoặc cao hơn nhiều khu vực khai thác than khác, phản ánh sự cần thiết phải nâng cao công tác hoàn nguyên và bảo vệ môi trường.

Việc biến đổi địa hình và suy giảm thảm thực vật làm giảm khả năng chống xói mòn và điều hòa nước, dẫn đến các hiện tượng sạt lở và ngập úng tại vùng hạ lưu. Các bãi thải chưa được phủ xanh và ổn định gây bụi phát tán rộng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ nồng độ bụi theo tháng, bảng so sánh các chỉ số nước mặt với quy chuẩn, và bản đồ biến đổi địa hình trước và sau khai thác để minh họa rõ ràng tác động môi trường. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc áp dụng các giải pháp hoàn nguyên môi trường đồng bộ, kết hợp công nghệ và quản lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm và phục hồi cảnh quan.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phủ xanh và ổn định bãi thải: Áp dụng kỹ thuật phủ đất đá mịn, trồng cây keo, cây vetiver và các loại cây bản địa trên bãi thải để giảm bụi, chống xói mòn và cải thiện cảnh quan. Mục tiêu đạt độ phủ xanh trên 70% diện tích bãi thải trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: các công ty khai thác than phối hợp với Sở TN&MT Quảng Ninh.

2. Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý nước thải mỏ: Lắp đặt các trạm xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn QCVN, kiểm soát pH, hàm lượng kim loại nặng và cặn lơ lửng trước khi xả ra môi trường. Mục tiêu giảm ô nhiễm nước mặt xuống dưới mức quy chuẩn trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Vinacomin và các đơn vị khai thác.

3. Áp dụng công nghệ giảm bụi trong vận chuyển và chế biến than: Sử dụng phun sương, phủ vật liệu giảm bụi và che chắn bãi chứa than để hạn chế phát tán bụi ra môi trường. Mục tiêu giảm nồng độ bụi tại khu vực dân cư lân cận xuống dưới 0,5 mg/m³. Chủ thể thực hiện: các công ty than và chính quyền địa phương.

4. Tăng cường quản lý và giám sát môi trường: Thiết lập hệ thống quan trắc môi trường định kỳ, xây dựng hồ sơ quản lý chất thải nguy hại, xử lý nghiêm các vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường. Mục tiêu hoàn thiện hệ thống quản lý trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Sở TN&MT, Thanh tra Bộ TN&MT và các đơn vị khai thác.

5. Nâng cao nhận thức và đào tạo chuyên môn về bảo vệ môi trường: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền cho cán bộ, công nhân và cộng đồng về tác hại ô nhiễm và biện pháp hoàn nguyên môi trường. Mục tiêu đạt 90% người lao động được đào tạo trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Vinacomin, các trường đại học và tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngành than và tài nguyên khoáng sản: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách, quy hoạch khai thác và hoàn nguyên môi trường hiệu quả, góp phần phát triển bền vững ngành than.

2. Các chuyên gia và nhà nghiên cứu môi trường: Tài liệu tham khảo về các phương pháp đánh giá ô nhiễm, công nghệ hoàn nguyên và quản lý môi trường trong khai thác khoáng sản, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

3. Doanh nghiệp khai thác than và các đơn vị liên quan: Hướng dẫn áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm giảm thiểu tác động môi trường, nâng cao hiệu quả sản xuất và tuân thủ pháp luật.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức phi chính phủ: Cung cấp thông tin để giám sát, kiểm tra và hỗ trợ các hoạt động bảo vệ môi trường, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoàn nguyên môi trường trong khai thác than lộ thiên là gì?
   Hoàn nguyên môi trường là quá trình phục hồi hoặc cải thiện điều kiện môi trường sau khai thác than, bao gồm phục hồi đất đai, hệ sinh thái và cảnh quan nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực. Ví dụ, phủ xanh bãi thải và xử lý nước thải mỏ là các biện pháp hoàn nguyên phổ biến.

2. Tác động chính của khai thác than lộ thiên đến môi trường là gì?
   Khai thác than lộ thiên gây ô nhiễm bụi, ô nhiễm nước, biến đổi địa hình, suy thoái đất đai và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Nồng độ bụi tại các bãi thải có thể vượt quy chuẩn đến 5 lần, nước thải chứa kim loại nặng gây ô nhiễm nguồn nước mặt.

3. Các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm bụi trong khai thác than là gì?
   Các giải pháp gồm phun sương giảm bụi, phủ vật liệu giảm bụi trên bãi thải, che chắn bãi chứa than và cải tiến công nghệ vận chuyển. Những biện pháp này giúp giảm nồng độ bụi trong không khí, bảo vệ sức khỏe người lao động và cộng đồng.

4. Vai trò của công cụ quản lý môi trường trong khai thác than?
   Công cụ quản lý môi trường như thuế, phí, cota ô nhiễm, ký quỹ môi trường và giáo dục truyền thông giúp điều chỉnh hành vi của doanh nghiệp, đảm bảo tuân thủ pháp luật và thúc đẩy bảo vệ môi trường hiệu quả.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác hoàn nguyên môi trường?
   Cần kết hợp áp dụng công nghệ hiện đại, tăng cường quản lý, giám sát môi trường, đào tạo nâng cao nhận thức và huy động sự tham gia của cộng đồng. Ví dụ, phủ xanh bãi thải kết hợp với hệ thống quan trắc định kỳ giúp kiểm soát ô nhiễm và phục hồi cảnh quan.

Kết luận

• Hoạt động khai thác than lộ thiên tại Quảng Ninh gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là ô nhiễm bụi, ô nhiễm nước và biến đổi địa hình.
• Công tác hoàn nguyên môi trường hiện nay còn nhiều hạn chế, cần áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và quản lý để giảm thiểu ô nhiễm và phục hồi cảnh quan.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp phủ xanh bãi thải, xử lý nước thải, giảm bụi và tăng cường quản lý môi trường nhằm nâng cao hiệu quả hoàn nguyên.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng cho ngành than, các nhà quản lý và cộng đồng trong phát triển bền vững.
• Đề nghị triển khai các giải pháp trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời tăng cường đào tạo và truyền thông để nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và phát triển ngành than bền vững là trách nhiệm của toàn xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE VAN DE HOÀN NGUYEN MOL TRUONG TRONG HOẠT DONG KHAI THAC THAN LỘ THIEN 1. Khái quát chung về khai thác than đá và hậu qua 6 nhiễm môi trường 1. Tổng quan tình hình khai thắc than ở trên thé giới và Việt Nam a) Tinh hình khai thác than ở trên thể giới Hàng năm trên thé giới có khoảng hon 4,030 triệu tấn than được khai thác. Sản lượng khai thác tăng nhanh nhất ở châu Á, trong khi đó châu Âu.

khai thác với tốc độ giảm dẫn. Các nước khai thác nhiều nhất không tập trung trên một châu lục mà nằm ri rác trên thé giới, năm nước khai thác lớn nhất hiện nay là: Trung Quốc, Mỹ, An Độ, Ue và Nam Phi, Hau hết các nước khai thác than cho nhu cầu tiêu ding nội dia, chỉ có khoảng 18% than cứng dành cho thị tường xuất khẩu. Lượng than khai thác được dự báo tới năm 2030 vào khoảng 7 tỷ tấn, với Trung Quốc chiếm khoảng hơn một nửa sản lượng. ‘Than đóng vai trd sống còn với sản xuất điện và vai trò này sẽ còn được duy trì trong tương lai.

Khoảng 39% lượng điện sản xuất ra trên toàn thé giới là từ nguồn nguyên liệu này và tỷ lệ này sẽ vẫn được duy tri trong tương lai (dự. Lượng tiêu thụ than cũng được dự báo sẽ tăng ở mức từ 0.9% đến 1,5% từ nay cho đến năm 2030. Tiêu thụ về than cho nhu cầu trong các lò hơi sẽ tăng khoảng 1,5%/ndm trong khí than non được sử dụng trong sản xuất điện, tăng với mức 1%/ năm. Cầu về than cốc, loại than được.

xử dụng trong công nghiệp thép và kim loại được dự báo tăng với tốc độ 0. Thị trường than lớn nhất là châu A, chiếm khoảng 54% lượng tiêu thụ toàn thể giới, trong đó nhu cầu chủ yếu đến từ Trung Quốc. Một số nước khác không có nguồn nhiên liệu tự nhiên phải nhập khẩu than cho các nhu cầu về. năng lượng và công nghiệp như Nhật Bản, Đài Bắc và Hàn Quốc.

Không chỉ những nước không thể khai thác than mới phải nhập khẩu mà ngay ca các quốc gia khai thác lớn nhất thế giới cũng phải nhập than. Nhu cầu nhập khẩu. phục vụ cho dự trữ hay những nguồn than céchat lượng. Than sẽ vẫn đóng vai trò quan trọng, đặc biệt tại các khu vực có tốc độ tăng trưởng cao.

Khai thác than đá là một hoạt động kinh tế quan trọng trên thé gic. song để lại hậu quả môi trường lớn: (i) Ô nhiễm môi trường trong quá trình khai thác và (ii) B đổi giá tri cảnh quan, môi trường sinh thái, địa mạo, địa chất, tài nguyên nước và dat. Trung bình để sản xuất ra 1 tấn than thì phải bóc đi 8- 10 m’ đất đá phủ, thải từ 1-3 m’ nước thai mỏ. Với số lượng đó, ước tính một năm có khoảng từ 32.24024030 triệu m` đắt đá phủ trên toàn thể giới bị bóc tách, sẽ thải ra môi trường khoảng 4,060+13,090 triệu m’ nước thai mỏ.

khai thác với số lượng không lồ trên thé giới kéo theo ảnh hưởng lớn tới môi. trường tự nhiên và con người. Các nước trên thể giới cũng đã có những biện pháp nhằm giảm thiểu tối da những ảnh hướng tới môi trường. World coal production, 2010-2040 bon short fons otnar ore OECD ] sia mm cia i lunses § sates 3 lcmne 2010” 2015.

Tông lượng than được sản xuất hàng năm ởtrên thế giới Global Coal Production Shares (2010) Hình 1. Tỷ lệ sản xuất than trên thé giới năm 2010. Hydro 16% ‘on 6% Nuclear 15% Hình 1. Bóc ting đất canh tác và lớp đất mặt trong khai thác than đá 5) Tình hình khai thác than tại Việt Nam Ở Việt Nam, than có5 loại chính: Than đá (than antraxit), than mỡ, than bùn, than ngọn lửa dài và than nâu.

Trữ lượng than đá được đánh giá là 3,5 ty tin trong đó chủ yếu nằm ở vùng Quảng Ninh trên 3,3 tỷ tấn (tính đến độ sâu -300m); còn lại gần 200 triệu tấn phân bổ rải rác ở các tinh như: Thái Nguyên, Hai Dương, Bắc Giang, Son La, Quảng Nam.với trữ lượng từ vải trăm nghìn tấn đến vài chục triệu tắn, Ở những noi này, quy mô khai thác thường từ vai nghìn tắn đến hai trăm nghìn tắn/năm. Bể than Quảng Ninh được phát hiện và khai thác rất sớm, đã bắt đầu cách đây trên 170 năm dưới thời thuộc Pháp. Sản lượng than nguyên khai được khai thác giai đoạn 200622012 được thể hiện trong Bảng 1. Sản lượng than những năm gần đây đạt 46:47 triệu tấn than nguyên khai tương đương với 43244 triệu tin than thương phẩm.

an 20062013 & Tenchi | ‘Nam thực hiện ơn vị tiêu | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 Than [ Triệu Ỉ Ỉ 408 | 43,1 | 42.0 nguyên khai | tấn -Lô thiên | Triệu 24,5 | 26.76 | 265 | 261 | 236 -Hằmlò | Triệu 147 | 163 | 176 | 18,17) 198 | 218 | 204 Đẩtđábóc | Triệu v- | 1930 | 211,0 | 216,4 | 208,7 | 228,8 | 274.5 | 229,7 Hed bse ti Minin | 78 | 7.73 ái (Nguồn: VINACOMIN, 2013) “Tổng tài nguyên than của Việt Nam tính đến 01/01/2010 là 49,8 tỉ tấn, tài nguyên xát c minh à 7,6 tỉ tấn, trong đó trữ lượng chị han và tin cậy A+B+CI) chiếm 43%; tài nguyên dự tính cấp 333(C2) 39% và cắp 34a (P) chiếm 28%, Mục tiêu định hướng chiến lược phát t n ngành than Việt Nam đến năm 2025 với sản lượng than thương phẩm (không kể đồng bằng Sông Hồng) khoảng 85 triệu tin vào năm 2025. Sản lượng than những năm tới theo quy. hoạch phát triển ngành than Việt Nam đến năm 2020, có xét triển vọng đến năm 2030 được tổng hợp trong bảng 1.2: Quy hoạchs n lượng than đến năm 2020, có xét triển vọng đến im 2030 Mũ/công Sản lượng theo năm khai thác (DV 1000 tin) trường | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 “Tổng toàn ảnh 57.732 ngàn! Vũng Đông 52.282 Bắc ‘Ving Nội 2.700 Địa Các mô khác (ngoài | 1.750 Vinacomin) Ving đồng bằng Sông 13.000 Hồng INguẫn: VINACOMIN, 2013) 1. Những vẫn dé ô nhiễm môi trường trong khai thác than 1.1 Vẫn dé ô nhiễm phát sinh (Qué trình phát sinh ô nhiễm mỗi trường gắn với toàn bộ hoại động khai thác than bao gồm các khâu công tác chủ yếu: Khai thác, Sàng tuyển chế biến, tàng trữ và vận chuyển than.

Thực tế các vấn dé môi trường phát sinh từ các. hoạt động khai thác khoáng sản than trong nhiều năm qua có thể hiểu cụ thé: ~ Biển đổi địa hình và cảnh quan: Những biến đổi mạnh nhất di ra chủ yếu ở những khu vực có khai thác than lộ thiên. Dat đá thải phần lớn đỗ bãi thải ngoài. Nhiễu các mô khai thác lộ thiên có độ sâu từ -50 m đến -150 m dưới mực nước biển đã tạo nên những biến đổi lớn về địa mạo khu vực, khó có thi toàn nguyên môi trường sau khi kết thúc mỏ.

- Suy thoái rừng: Ty lệ rừng che phủ trên toàn tinh bị suy giảm một cách. nghiêm trọng do mở khai trường, đỗ thải và trôi lấp, do lay gỗ chồng lò. tự nhiên bị giảm mạnh nhất tại các khu vực có khai thác than lộ thiên, có nơi tới 70-80%. ~ Xói mòn, rửa trôi và sat lở đất: Hiện tượng xôi mòn, rãnh xói và trượt lở xảy ra rất phổ biến trên các khai trường khai thác than, tuyến đường vận chuyển và đặc biệt là trên các khu vực dé thái.

Đặc biệt, các bai đất đá thải cao tới vài trăm mét và những bãi thải tuy nhỏ nhưng có vị trí trên sườn đồi luôn là những nguy cơ đe dog gây nên sat lở lớn, lũ tích làm nguy hại đến tính. mạng, phá huỷ nhà của, hoa màu của nhân dân và các công trình giao thông các khu vực dưới chân bãi thải hoặc dưới hạ lưu - Chất thải, chất thải nguy hại: Theo báo cáo của 27 công ty thuộc tập đoàn than khoáng sản Việt Nam thì tổng khối lượng chất thải nguy hại thải ra hàng tháng là ắc quy 13.462 kg/tháng, dầu cặn thai 78. Hằu hết các đơn vị đều chưa có hồ sơ quản lý chất thải nguy hại, các đơn vị thu mua chất thải nguy hại này đều không có giấy phép theo quy định. ~ Bui: Bụi được tạo ra ở hau khắp các khâu công nghệ khai thác m6, Bui tác động đến môi trường bên ngoài chủ yếu là các khâu vận chuyển, sàng tuyển, chế biến và tiêu thụ than.

Trong các khâu công nghệ, vận chuyển than là khâu tạo bụi lớn nhất, phạm vi ảnh hưởng rộng nhất. Tiếp đến là các khâu. sàng tuyển và u thụ. hành phan bụi tại vùng than Quảng Ninh có những đặc điểm ig biệt so với những nơi khác.

~ Nước thải m : Lượng nước mưa rửa trôi bÈ mặt khai trường khai thác, bãi thải vào mia mưa có khối lượng lớn, cuốn theo nhiều dat đá, than chưa đo. lường được gây bồi lắp sông, suối, ao, hd và vùng ven biển, gây ngập lạt các khu dan cư lân cận. Lượng nước thải này vẫn còn phát sinh kể cả khi các hoạt động mỏ đã kết thúc, vì vậy tiềm tàng ảnh hưởng lâu dài. Như vậy ta cổ thé t iy hoạt động khai thác than có tác động tiêu cực đến rất nhiều lĩnh.

vực, hoạt động đỗ thai bãi thải cũng là một trong những nguyên nhân chủ đạo tác động đến môi trường. Môi trường và ô nhiễm môi trường. * Moi trường: Tại khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 quy định: “Mai trường bao gầm các yến tổ tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tén tại, phát triển của com "người và sinh vật”. Ta có thé thấy, con người có mối quan hệ mật thiết với sự tổn tại của cảnh quan thiên nhiên cũng như môi trường sống xung quanh.

Như vậy bắt cứ một sự vật hiện tượng nào cũng tổn tại trong một môi trường của nó. Môi trường sống của con người theo chức năng được phân loại ++ Môi trường tự nhiền bao gồm các nhân tổ thiên nhiên như vật lý, hóa học, sinh học, tồn tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tác động của con người. Đó là ánh sáng mặt trời, núi sông, biễn cả không khí động, thực vật, đất, nước. Môi trường tự nhiên cho ta không khí dé thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cây, chăn nuôi, cung cấp cho con người các loại tài nguyên khoáng sản cin cho sản xuất, tiêu thụ va là nơi chứa đựng, đồng.

hóa các chất thải, cung cấp cho ta cảnh quan để giải trí, làm cho cuộc sống. ‘con người thêm phong phú.