Quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở vùng khó khăn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018

Luận văn: Quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường THCS vùng khó khăn huyện Đồng Hỷ, Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng
• Người hướng dẫn: GS.TS. Trần Quốc Thành
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở vùng khó khăn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý hoạt động trải nghiệm THCS vùng khó Đồng Hỷ

Hoạt động trải nghiệm đóng vai trò cốt lõi trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Đây là hoạt động giáo dục bắt buộc ở bậc trung học cơ sở. Nhà trường tổ chức cho học sinh tiếp cận thực tiễn đời sống xã hội. Các em tự chủ tham gia giải quyết vấn đề và khám phá thế giới xung quanh. Địa bàn huyện Đồng Hỷ thuộc tỉnh Thái Nguyên có nhiều trường vùng khó khăn. Nơi đây tập trung đông đảo học sinh dân tộc thiểu số như Sán Dìu, Nùng, Mông. Hoàn cảnh kinh tế gia đình học sinh còn nhiều thiếu thốn. Cơ sở hạ tầng giáo dục tại nhiều điểm trường chưa đồng bộ. Quản lý hoạt động trải nghiệm tại đây đòi hỏi sự linh hoạt cao. Cán bộ quản lý cần nắm vững quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Công tác lập kế hoạch phải gắn liền với điều kiện thực tế địa phương. Mục tiêu trọng tâm là hình thành năng lực thích ứng và phẩm chất tích cực cho học sinh. Hoạt động trải nghiệm giúp xóa bỏ rào cản ngôn ngữ và sự tự ti ở các em. Nhà trường cần biến thách thức địa lý thành cơ hội rèn luyện bản lĩnh sống.

1.1. Khái niệm và mục tiêu hoạt động trải nghiệm theo CT GDPT 2018

Hoạt động trải nghiệm là hình thức tổ chức giáo dục định hướng hành động. Học sinh trực tiếp thao tác, chiêm nghiệm và rút ra kiến thức thực tế. Mục tiêu cốt lõi là phát triển năng lực tự chủ và thích ứng xã hội. Học sinh THCS rèn luyện phẩm chất chăm chỉ, trung thực và tinh thần trách nhiệm. Hoạt động này liên kết chặt chẽ bốn mạch nội dung chính. Đó là hoạt động hướng vào bản thân, hướng đến xã hội, hướng đến tự nhiên và hướng nghiệp. Người học tiếp nhận tri thức qua cảm xúc và việc làm cụ thể. Các kỹ năng giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề được củng cố liên tục. Đây là tiền đề xây dựng nhân cách toàn diện cho thế hệ trẻ.

1.2. Đặc thù quản lý giáo dục tại các trường THCS vùng khó huyện Đồng Hỷ

Huyện Đồng Hỷ có mạng lưới trường học trải rộng trên địa hình đồi núi phức tạp. Các trường THCS vùng khó như Cây Thị, Văn Lăng đối mặt muôn vàn trở ngại. Giao thông cách trở khiến việc kết nối cộng đồng gặp nhiều hạn chế. Công tác quản lý tại đây đòi hỏi sự thích ứng linh hoạt từ ban giám hiệu. Hiệu trưởng phải điều phối nguồn lực hạn hẹp để tổ chức chương trình hiệu quả. Việc xây dựng kế hoạch trải nghiệm phải dựa trên bối cảnh văn hóa bản địa. Đội ngũ quản lý cần khơi dậy nhiệt huyết của giáo viên trong từng tiết học. Sự tham gia của chính quyền địa phương và phụ huynh giữ vai trò then chốt. Quản lý đồng bộ giúp duy trì sự bền vững của các hoạt động ngoại khóa.

II. Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm ở THCS vùng khó Đồng Hỷ

Thực tế triển khai tại huyện Đồng Hỷ bộc lộ nhiều điểm sáng song hành rào cản. Tỷ lệ cán bộ quản lý đạt chuẩn đào tạo ở mức rất cao. Đa số cán bộ quản lý đều đạt trình độ đại học và thạc sĩ. Ban giám hiệu các trường luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm mới còn lúng túng. Nhiều trường vẫn duy trì lối mòn giáo dục nặng về lý thuyết. Các hoạt động ngoại khóa đôi khi mang tính hình thức. Học sinh vùng khó khăn còn mang tâm lý rụt rè, e ngại. Các em quen giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt thường nhật. Khả năng diễn đạt bằng tiếng phổ thông còn nhiều hạn chế. Điều này gây khó khăn trực tiếp cho quá trình làm việc nhóm. Cơ sở vật chất sân chơi, bãi tập tại các điểm trường còn thiếu thốn nghiêm trọng. Kinh phí tổ chức hoạt động trải nghiệm hoàn toàn phụ thuộc ngân sách hạn hẹp. Sự hỗ trợ từ cha mẹ học sinh chưa đáp ứng yêu cầu thực tế do hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Năng lực thiết kế bài giảng sáng tạo của một bộ phận giáo viên chưa đồng đều.

2.1. Khó khăn về tâm lý học sinh và rào cản ngôn ngữ địa phương

Học sinh vùng sâu vùng xa huyện Đồng Hỷ chịu nhiều thiệt thòi về môi trường sống. Đa số phụ huynh là nông dân nghèo hoặc đi làm thuê xa nhà. Con em thiếu sự chăm sóc và định hướng tinh thần thường xuyên. Trẻ em hình thành tính cách khép kín, nhút nhát và tự ti. Việc sử dụng tiếng mẹ đẻ hàng ngày làm giảm phản xạ tiếng phổ thông. Khi gặp bài học đòi hỏi tương tác công cộng, học sinh tỏ ra e sợ. Các em sợ nói sai và sợ bị người khác chê cười. Tâm lý tự ái dễ dẫn đến xu hướng thu mình hoặc chán học. Giáo viên gặp nhiều thách thức khi lôi cuốn học sinh vào các trò chơi tập thể. Đây là rào cản tâm lý lớn nhất trong công tác giáo dục trải nghiệm.

2.2. Bất cập về trang thiết bị và kinh phí tổ chức ngoại khóa

Hầu hết các trường THCS vùng cao tại Đồng Hỷ thiếu phòng chức năng chuyên biệt. Sân chơi chật hẹp, bề mặt gồ ghề gây cản trở các bài thực hành tập thể. Trang thiết bị âm thanh, đạo cụ tổ chức sự kiện chưa được đầu tư thỏa đáng. Nguồn ngân sách chi trả cho hoạt động tham quan thực địa rất khan hiếm. Nhà trường khó huy động nguồn lực xã hội hóa do người dân còn nghèo khó. Nhiều kế hoạch dã ngoại đành hủy bỏ vì thiếu phương tiện di chuyển an toàn. Giáo viên phải tận dụng đồ dùng tự chế đơn sơ để giảng dạy. Sự thiếu thốn trang thiết bị làm giảm tính hấp dẫn của hoạt động ngoại khóa. Học sinh vì thế chưa có cơ hội phát huy hết tiềm năng cá nhân.

III. Giải pháp quản lý hoạt động trải nghiệm tại THCS khó khăn Đồng Hỷ

Để nâng cao chất lượng hoạt động trải nghiệm, cấp quản lý cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, hiệu trưởng phải đổi mới quy trình xây dựng kế hoạch giáo dục. Kế hoạch năm học cần bám sát đặc điểm tâm lý học sinh dân tộc thiểu số. Nội dung trải nghiệm nên lồng ghép nét đẹp văn hóa bản địa như nghề làm chè, lễ hội truyền thống. Nhà trường cần phát triển chương trình tập huấn chuyên môn định kỳ cho giáo viên. Công tác bồi dưỡng phương pháp sư phạm tương tác giúp giáo viên tự tin hơn. Việc đánh giá học sinh cần chuyển từ chấm điểm hình thức sang theo dõi quá trình tiến bộ. Ban giám hiệu chủ động huy động nguồn lực xã hội từ các doanh nghiệp địa phương. Nhà trường liên kết chặt chẽ với ban đại diện cha mẹ học sinh và đoàn thể xã hội. Sự phối hợp đa chiều tạo nên sức mạnh tổng hợp vượt qua khó khăn tài chính. Môi trường học tập thân thiện giúp học sinh rũ bỏ tâm lý tự ti và phát triển năng khiếu tự nhiên.

3.1. Bồi dưỡng chuyên môn và kỹ năng thực hành cho giáo viên THCS

Nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên giữ vị trí trung tâm trong chiến lược quản lý. Phòng Giáo dục huyện cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng thiết kế chủ đề trải nghiệm. Giáo viên cần học cách ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy thực nghiệm. Các buổi sinh hoạt chuyên môn cụm trường tạo diễn đàn chia sẻ giáo án hay. Cán bộ quản lý khuyến khích thầy cô linh hoạt sử dụng đồ dùng dạy học tự tạo. Giáo viên bộ môn phối hợp liên môn để giảm áp lực thời gian cho học sinh. Kỹ năng lắng nghe, thấu hiểu tâm lý học trò vùng khó cần được rèn luyện thường xuyên. Người thầy đóng vai trò người dẫn đường nhiệt tình và kiên nhẫn. Đội ngũ giáo viên vững vàng giúp nâng cao chất lượng hoạt động.

3.2. Đa dạng hóa hình thức tổ chức gắn với văn hóa địa phương Đồng Hỷ

Hoạt động trải nghiệm cần bắt nguồn từ đời sống thực tiễn xung quanh học sinh. Nhà trường tổ chức các buổi tìm hiểu văn hóa các dân tộc Tày, Nùng, Dao tại bản làng. Học sinh tham gia trực tiếp vào quy trình canh tác và chế biến chè đặc sản Thái Nguyên. Trải nghiệm lao động giúp các em yêu quý thành quả công việc và trân trọng nguồn cội. Các hội thi văn nghệ, trò chơi dân gian tạo sân chơi hào hứng cho toàn trường. Học sinh có cơ hội sử dụng tiếng phổ thông trong không khí vui tươi, cởi mở. Mối quan hệ giữa gia đình, nhà trường và xã hội được củng cố qua từng ngày hội. Cách làm này vừa tiết kiệm chi phí, vừa bồi đắp lòng tự hào quê hương.

IV. Khẳng định hiệu quả quản lý hoạt động trải nghiệm THCS vùng khó

Đổi mới quản lý hoạt động trải nghiệm là chìa khóa nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó huyện Đồng Hỷ. Quá trình này đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp đồng bộ giữa nhiều lực lượng. Kết quả nghiên cứu chứng minh tác động tích cực của các giải pháp quản lý đổi mới. Học sinh THCS vùng khó dần tự tin hơn trong giao tiếp và chủ động trong học tập. Rào cản ngôn ngữ và sự e dè từng bước được xóa bỏ nhờ môi trường học tập cởi mở. Tỷ lệ học sinh đạt hạnh kiểm tốt và khá duy trì ở mức cao qua các năm học. Kế hoạch quản lý khoa học giúp khai thác tối đa tiềm năng sẵn có của địa phương miền núi. Mô hình này hoàn toàn có thể nhân rộng sang các huyện khó khăn khác trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Ban giám hiệu các trường cần tiếp tục theo dõi sát sao và điều chỉnh phương án tổ chức định kỳ. Đầu tư đúng hướng cho hoạt động trải nghiệm sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của học sinh.

4.1. Đánh giá tính khả thi và hiệu quả giáo dục toàn diện tại trường

Các biện pháp quản lý cải tiến thể hiện tính khả thi cao qua kết quả thực nghiệm. Học sinh tham gia đều đặn và hào hứng hơn trong mỗi giờ học ngoại khóa. Tinh thần đoàn kết giữa các nhóm học sinh dân tộc được thắt chặt rõ rệt. Phẩm chất trách nhiệm và ý thức kỷ luật của học sinh chuyển biến tích cực. Điểm rèn luyện hạnh kiểm và học lực duy trì ổn định qua nhiều năm học. Thầy cô giáo chủ động hơn trong khâu chuẩn bị kế hoạch bài giảng. Mối liên kết giữa nhà trường và cộng đồng địa phương ngày càng khăng khít. Những chuyển biến này khẳng định sự đúng đắn của đường lối đổi mới giáo dục.

4.2. Khuyến nghị nhân rộng mô hình cho các trường trung học miền núi

Mô hình quản lý tại Đồng Hỷ đem lại bài học quý báu cho giáo dục vùng cao. Các cấp quản lý cần tăng cường đầu tư ngân sách cho cơ sở vật chất học đường. Ngành giáo dục cần xây dựng cơ chế khen thưởng đối với giáo viên sáng tạo vùng khó. Ban giám hiệu các trường miền núi nên chủ động chia sẻ kinh nghiệm quản lý liên trường. Việc xây dựng kế hoạch cần đặt trọng tâm vào bản sắc văn hóa từng địa bàn. Chương trình trải nghiệm phải đảm bảo tính an toàn và tiết kiệm chi phí tối đa. Sự chung tay của toàn xã hội sẽ tạo động lực lớn cho học sinh nghèo hiếu học. Đây là hướng đi bền vững nâng tầm chất lượng giáo dục miền núi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết số 29-NQ/TW và Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội đã khẳng định định hướng chuyển đổi căn bản nền giáo dục từ truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Thực hiện mục tiêu này, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 chính thức xác lập Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12. Tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, một huyện miền núi với diện tích 427,73 km2 và dân số 92.421 người, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới 36,7%. Toàn huyện có 16 trường trung học cơ sở, trong đó có 6 trường thuộc các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tiễn triển khai chương trình mới tại địa bàn vùng cao còn gặp nhiều rào cản. Dù 100% trường học đã đạt chuẩn quốc gia, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm vẫn nặng về hình thức, thiếu nguồn kinh phí và chịu tác động từ tâm lý rụt rè của học sinh dân tộc thiểu số. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng quản lý theo 4 chức năng cốt lõi và đề xuất 6 biện pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại 6 trường trung học cơ sở vùng khó khăn huyện Đồng Hỷ trong giai đoạn từ tháng 12/2020 đến tháng 5/2021. Ý nghĩa của nghiên cứu gắn liền với việc cung cấp giải pháp duy trì tỷ lệ học sinh xếp loại hạnh kiểm tốt trên 81,2% và thúc đẩy tỷ lệ phân luồng hướng nghiệp sau trung học cơ sở đạt mục tiêu trên 30% vào năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình học tập trải nghiệm của David Kolb công bố năm 1984, xác định chu trình tiếp nhận tri thức qua 4 giai đoạn nối tiếp: trải nghiệm cụ thể, quan sát phản xạ, khái quát hóa trừu tượng và thử nghiệm tích cực. Đồng thời, luận văn kết hợp lý thuyết quản lý tổ chức của Henri Fayol với 4 chức năng căn bản gồm lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo điều hành và kiểm tra đánh giá. Tác giả cũng kế thừa thuyết phát triển nhận thức của Jean Piaget và quan điểm giáo dục kết hợp với lao động sản xuất của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Các khái niệm then chốt được làm rõ gồm: Quản lý giáo dục là hệ thống các tác động có mục đích và có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tổ chức giáo dục nhằm đạt mục tiêu giáo dục tối ưu; Hoạt động trải nghiệm cấp trung học cơ sở theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT là hoạt động bắt buộc với thời lượng 105 tiết mỗi năm học, bao gồm 4 mạch nội dung chính là hoạt động phát triển cá nhân, hoạt động lao động, hoạt động xã hội phục vụ cộng đồng và hoạt động hướng nghiệp; Vùng khó khăn được xác định theo Quyết định số 50/2016/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với tiêu chí tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo từ 55% trở lên cùng hạ tầng giao thông, trường học chưa đạt chuẩn.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu khảo sát thực chứng của luận văn gồm 248 khách thể, bao gồm 2 cán bộ quản lý và chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đồng Hỷ, 48 giáo viên trung học cơ sở, 48 cha mẹ học sinh và 150 học sinh khối 6 tại 6 trường: Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Văn Lăng, Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Tân Long, THCS Hợp Tiến, THCS Cây Thị, THCS Tân Lợi và THCS Nam Hòa.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện nhằm phản ánh đa dạng các tiểu vùng địa lý và các thành phần dân tộc thiểu số như Nùng, Dao, Mông. Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp bảng hỏi anket điều tra viết, phỏng vấn sâu cá nhân, quan sát sư phạm và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn. Việc kết hợp phân tích định lượng và định tính giúp lượng hóa chính xác điểm trung bình, độ lệch chuẩn và tỷ lệ phần trăm về mức độ nhận thức, đồng thời lý giải sâu sắc nguyên nhân tâm lý, xã hội và văn hóa vùng miền. Dữ liệu khảo sát được thu thập thực tế từ tháng 12/2020 đến tháng 5/2021 và được xử lý bằng thống kê toán học trong khoa học giáo dục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại 6 trường trung học cơ sở vùng khó khăn huyện Đồng Hỷ mang lại 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, nhận thức về hoạt động trải nghiệm có sự chênh lệch lớn giữa các nhóm đối tượng. Khoảng 88,5% cán bộ quản lý và giáo viên đánh giá đúng tầm quan trọng của hoạt động trong việc phát triển năng lực học sinh. Tuy nhiên, chỉ có 52,1% cha mẹ học sinh hiểu đúng mục tiêu giáo dục này, trong khi 47,9% phụ huynh vẫn xem đây là hoạt động ngoại khóa phụ hoặc lo ngại phát sinh chi phí đóng góp.

Thứ hai, nội dung hoạt động triển khai chưa cân đối. Hoạt động giáo dục phát triển cá nhân và hoạt động lao động được thực hiện thường xuyên nhất, đạt tỷ lệ lần lượt là 78,2% và 72,5%. Ngược lại, hoạt động xã hội phục vụ cộng đồng chỉ đạt 41,3% và hoạt động hướng nghiệp chỉ đạt 38,2%. Sự thiếu hụt này khiến học sinh vùng cao thiếu kiến thức thực tế về thị trường lao động và kỹ năng hòa nhập xã hội.

Thứ ba, hình thức tổ chức còn đơn điệu và bó hẹp trong khuôn viên trường. Hình thức sinh hoạt dưới cờ và sinh hoạt lớp chiếm tỷ lệ áp đảo tới 82,4% tổng thời lượng. Các hình thức giàu tính khám phá như tham quan thực tế ngoài địa phương chỉ chiếm 18,6%, và câu lạc bộ học thuật hay dự án nghiên cứu khoa học chỉ đạt 14,8% do hạn chế về kinh phí và phương tiện đi lại.

Thứ tư, công tác quản lý còn khuyết thiếu ở khâu kiểm tra và huy động nguồn lực. Điểm trung bình đánh giá khâu lập kế hoạch đạt mức khá với 3,85 trên thang điểm 5. Tuy vậy, có tới 64,6% giáo viên phản ánh tiêu chí kiểm tra, đánh giá phẩm chất học sinh còn lúng túng, và 71,2% trường học chưa xây dựng được cơ chế xã hội hóa hiệu quả để thu hút nguồn lực hỗ trợ từ bên ngoài.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thu thập được có thể trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ thực hiện 4 nhóm nội dung hoạt động giữa trường bán trú và trường thường, cùng biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu các hình thức tổ chức. Bảng ma trận tương quan giữa mức độ nhận thức của cha mẹ học sinh và tỷ lệ học sinh tham gia trải nghiệm cũng làm rõ sự tác động trực tiếp của gia đình đối với chất lượng hoạt động.

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên là do điều kiện kinh tế của huyện Đồng Hỷ thuần nông, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3% mỗi năm nhưng thu nhập của người dân vẫn ở mức thấp. Cha mẹ học sinh dân tộc thiểu số thường đi làm ăn xa hoặc bận việc đồng áng, ít có thời gian đồng hành cùng nhà trường. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Ngô Sơn Ngân năm 2021 tại huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên và nghiên cứu của Nguyễn Thị Minh Huế năm 2020 tại huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, đều chỉ ra trở ngại lớn nhất tại vùng núi là thiếu thốn kinh phí và địa hình cách trở. Mặc dù vậy, huyện Đồng Hỷ có lợi thế lớn khi 100% cán bộ quản lý đạt chuẩn với 4 thạc sĩ và 31 cử nhân đại học, tạo nền tảng vững chắc để tiếp thu và vận hành các phương pháp quản lý hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tổ chức tuyên truyền sâu rộng nâng cao nhận thức cho các lực lượng giáo dục. Ban giám hiệu các trường trung học cơ sở chủ trì phối hợp với tổ chức Đoàn, Đội và chính quyền địa phương triển khai các chuyên đề truyền thông về Chương trình 2018 bằng tiếng phổ thông và tiếng mẹ đẻ của đồng bào. Mục tiêu là nâng tỷ lệ đồng thuận của cha mẹ học sinh từ 52,1% lên trên 85% trong năm học 2022 - 2023.

Thứ hai, chuẩn hóa kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm phù hợp với điều kiện thực tế. Hiệu trưởng chỉ đạo các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch trải nghiệm tích hợp liên môn bám sát khung 105 tiết quy định, khai thác tối đa bản sắc văn hóa các dân tộc Dao, Nùng, H'mông. Chỉ tiêu đề ra là 100% tổ chuyên môn hoàn thành kế hoạch giáo dục chi tiết trước ngày 30 tháng 8 hàng năm, bảo đảm hoạt động hướng nghiệp chiếm tối thiểu 25% thời lượng.

Thứ ba, bồi dưỡng kỹ năng thiết kế và điều hành hoạt động trải nghiệm cho đội ngũ sư phạm. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đồng Hỷ chủ trì liên kết với các trường đại học sư phạm tổ chức các khóa tập huấn thực hành phương pháp trải nghiệm sáng tạo và kỹ thuật đánh giá theo năng lực. Phấn đấu 100% giáo viên chủ nhiệm và tổng phụ trách Đội được cấp chứng nhận bồi dưỡng chuyên môn trước quý 2 năm 2024.

Thứ tư, đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá và tăng cường huy động nguồn lực xã hội hóa. Hiệu trưởng ban hành quy chế đánh giá kết quả trải nghiệm kết hợp tự đánh giá của học sinh với đánh giá đồng đẳng và nhận xét từ phụ huynh. Đồng thời, nhà trường chủ động liên kết với các cơ sở sản xuất chè và làng nghề truyền thống tại Đồng Hỷ để tổ chức trải nghiệm thực tế tại chỗ, giảm thiểu ít nhất 50% chi phí đi lại cho học sinh nghèo trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là cán bộ quản lý Phòng Giáo dục và Đào tạo cùng ban giám hiệu các trường trung học cơ sở miền núi. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn giúp người quản lý xây dựng kế hoạch giáo dục 105 tiết một cách linh hoạt, phù hợp với năng lực tài chính và hạ tầng của các vùng khó khăn.

Nhóm thứ hai là giáo viên trung học cơ sở và tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Công trình cung cấp hệ thống quy trình tổ chức diễn đàn, sân khấu hóa và sinh hoạt chuyên đề gắn với văn hóa dân tộc bản địa, tạo động lực thu hút 100% học sinh tham gia chủ động.

Nhóm thứ ba là học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục. Dữ liệu khảo sát từ 248 khách thể cùng hệ thống bảng hỏi chuẩn hóa là nguồn ngữ liệu học thuật giá trị để tiếp tục phát triển các đề tài nghiên cứu về giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhóm thứ tư là các nhà hoạch định chính sách và chính quyền địa phương. Báo cáo thực trạng trong luận văn cung cấp căn cứ thực tế để các cấp lãnh đạo phê duyệt nguồn ngân sách hỗ trợ hoạt động trải nghiệm cho 36,7% học sinh dân tộc thiểu số tại các địa bàn khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động trải nghiệm theo Chương trình 2018 khác gì so với hoạt động ngoài giờ lên lớp trước đây? Chương trình giáo dục phổ thông 2018 quy định hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục bắt buộc với thời lượng chuẩn hóa 105 tiết mỗi năm học, có chương trình và chuẩn đầu ra rõ ràng. Hoạt động này được thiết kế để hình thành năng lực thích ứng và định hướng nghề nghiệp, kết quả được đánh giá và ghi nhận chính thức vào học bạ tương đương một môn học.

Tại sao việc quản lý hoạt động trải nghiệm ở vùng khó khăn huyện Đồng Hỷ gặp trở ngại lớn về kinh phí? Huyện Đồng Hỷ có 6 xã đặc biệt khó khăn với tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo vượt mức 55% theo tiêu chí quốc gia. Ngân sách nhà trường dành cho hoạt động giáo dục ngoài giờ rất hạn hẹp, trong khi đời sống nhân dân còn nhiều thiếu thốn, dẫn đến việc huy động đóng góp xã hội hóa từ cha mẹ học sinh để tổ chức trải nghiệm xa trường gặp nhiều khó khăn.

Giải pháp nào giúp học sinh dân tộc thiểu số vượt qua sự rụt rè khi tham gia hoạt động trải nghiệm? Nhà trường cần thiết kế các nội dung gắn liền với văn hóa truyền thống của 5 nhóm dân tộc thiểu số tại địa phương như nghề làm chè, múa khèn, trò chơi dân gian. Khi được trải nghiệm trong không gian văn hóa quen thuộc, sự tự tin của học sinh được khơi dậy, giúp nâng tỷ lệ tham gia tích cực lên trên 90%.

Làm thế nào để đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm bảo đảm tính khách quan? Giáo viên cần áp dụng phương pháp đánh giá đa chiều dựa trên hồ sơ hoạt động của học sinh. Cơ cấu đánh giá tối ưu gồm 30% tự đánh giá của cá nhân, 30% đánh giá đồng đẳng từ bạn học trong nhóm và 40% nhận xét toàn diện của giáo viên chủ nhiệm kết hợp phản hồi từ gia đình.

Các biện pháp quản lý trong luận văn có thể áp dụng cho các địa phương miền núi khác không? Hệ thống 6 biện pháp được thiết kế vừa bám sát quy định chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo, vừa tính đến đặc thù thiếu thốn nguồn lực. Kết quả khảo nghiệm cho thấy mức độ phù hợp đạt trên 85% đối với các huyện miền núi có điều kiện kinh tế và tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số tương đồng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm tại trường trung học cơ sở vùng khó khăn theo định hướng phát triển năng lực của Chương trình 2018.
• Khảo sát thực chứng trên mẫu 248 khách thể tại 6 trường trung học cơ sở huyện Đồng Hỷ đã phản ánh rõ nét thực trạng quản lý và những khó khăn đặc thù của giáo dục miền núi.
• Nghiên cứu đã chỉ rõ sự mất cân đối giữa 4 mạch nội dung hoạt động và điểm nghẽn lớn về nhận thức của phụ huynh cũng như hạn chế về nguồn lực tài chính.
• Hệ thống 6 biện pháp quản lý đề xuất có tính đồng bộ, khoa học, được khảo nghiệm thực tế khẳng định mức độ cần thiết và khả thi cao với điểm số trên 4,2 trên thang điểm 5.
• Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị phục vụ trực tiếp cho công tác quản trị trường học và hoạch định chính sách giáo dục tại các địa bàn khó khăn.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi ngành giáo dục huyện hoàn thành việc bồi dưỡng chuyên sâu cho 100% cán bộ, giáo viên trong năm học 2022 - 2023 và hoàn thiện tài liệu hướng dẫn trải nghiệm bản địa trước quý 3 năm 2024. Các nhà quản lý và thầy cô giáo hãy tích cực áp dụng các giải pháp của luận văn vào thực tiễn để nâng cao chất lượng giáo dục và chắp cánh ước mơ cho học sinh vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở vùng khó khăn theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở vùng khó khăn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở vùng khó khăn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÙNG KHÓ KHĂN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm ở nước ngoài Triết lý giáo dục về HĐTN đã xuất hiện từ rất lâu thông qua những công trình nghiên cứu của các nhà giáo dục học, tâm lý học nổi tiếng trên thế giới.

Vai trò của trải nghiệm trong giáo dục có lịch sử kết nối với các cuộc tranh luận triết học giữa các nhà duy lý và chủ nghĩa kinh nghiệm. Các nhà duy lý lập luận rằng thông tin thu được thông qua các giác quan của một người là không đáng tin cậy, và kiến thức đáng tin cậy duy nhất là thông tin có được chỉ bằng lý trí. Các nhà kinh nghiệm lập luận rằng kiến thức có nguồn gốc từ ấn tượng cảm giác đáp ứng yêu cầu kinh nghiệm và các khái niệm trừu tượng sẽ không không thể được biết đến nếu không thể trực tiếp trải nghiệm. Năm 1787, nhà triết học người Đức Immanuel Kant đã giải quyết luận bằng cách lập luận rằng cả tính hợp lý và kinh nghiệm đều có chỗ đứng trong việc xây dựng kiến thức.

Thật vậy, tâm trí con người áp đặt tật tự lên kinh nghiệm của thế giới trong quá trình nhận thức nó. Ông lập luận rằng không phải tất cả trải nghiệm đều mang tính giáo dục. Trải nghiệm có thể được đánh giá là có tính giáo dục nếu chúng dẫn đến sự phát triển về trí tuệ và phẩm chất, đạo đức; và mang lại lợi ích cho cộng đồng. Công trình của nhà lý thuyết thực địa Kurt Lewin (1890 - 1947), nhà nhận thức di truyền học Jean Piaget (1896 - 1980), và nhà giáo dục và nhà hoạt động Paulo Freire (1921 - 19970 cũng cung cấp nền tảng lý thuyết cho giáo dục kinh nghiệm.

Kolb đã xuất bản “Học tập đáp ứng yêu cầu kinh nghiệm: Kinh nghiệm là nguồn học tập và phát triển”, trong đó phác thảo một chu kỳ cho sự phản ánh. Chu trình bắt đầu với kinh nghiệm cụ thể, chuyển sang quan sát phản xạ, sau đó đến khái niệm trừu tượng và cuối cùng đến giai đoạn ứng dụng, thử nghiệm tích cực. Sự phản ánh thường bao gồm việc tái cấu trúc trải nghiệm, tạo mối liên hệ với kiến thức hoặc kỹ năng trước đó, kiểm tra sự hiểu biết và đưa ra quyết định về cách áp dụng kiến thức hoặc kỹ năng trong một tình huống mới. Hiện nay, HĐTN được hầu hết các nước phát triển quan tâm và thực hiện một cách linh hoạt, giúp học sinh vừa trải nghiệm thực tiễn, vừa học tốt các môn học chính khóa.

Giáo dục Nhật Bản chú trọng vào đạo đức - là điều cốt lõi mà một học sinh phải biết đến đầu tiên, đề cao tính tự lập và tinh thần kỷ luật.