Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG TAI NẠN CHO TRẺ Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Khái niệm quản lý Quản lý là một hiện tượng xã hội xuất hiện rất sớm. Nó ra đời khi xã hội cần có sự chỉ huy, điều hành, phân công, hợp tác, kiểm tra, chỉnh lý trong lao động tập thể trên một quy môn nào đó để đạt năng suất, hiệu quả tốt hơn. Loài người đã trải qua nhiều thời kỳ phát triển, nhiều hình thái xã hội khác nhau nên cũng trải qua nhiều hình thức quản lý khác nhau.
Đã có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý ở các góc độ khoa học khác nhau. Có thể kể ra một số quan niệm sau của các nhà khoa học trên thế giới và trong nước. Harold Koontz (1992):“Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nổ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm”[15. Taylor: “Quản lý là biết được chính sác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”.
Lerence chủ tịch hiệp hội các nhà kinh doanh Mỹ đã khái quát quan điểm của W. Taylor và cho rằng: : “Quản lý là thông qua người khác để đạt được mục tiêu của mình”. Cùng thời với F. Taylor, nhà quản lý hành chính người Pháp là H.
Fayon lại định nghĩa quản lý theo các chức năng của nó. Fayon: “Quản lý là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra. Theo Paul Hersey và KenBlanc Heard trong cuốn “Quản lý nguồn nhân lực” thì: Quản lý là một quá trình cùng làm việc giữa nhà quản lý và người bị quản lý nhằm thông qua hoạt động của cá nhân, của nhóm, huy động các nguồn lực khác để đạt mục tiêu của tổ chức. Các nhà khoa học của Việt Nam bàn về quản lý: Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện được các mục tiêu dự kiến” [29, tr.
8 Đặng Quốc Bảo: “Quản lý là quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung” [4, tr 24]. Mạc Văn Trang: “Quản lý là quá trình tác động có định hướng (có chủ đích) có tổ chức, có lựa chọn trong số các tác động có thể dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm giữa cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới các mục tiêu đã định” [33, tr. Trần Kiểm: “Quản lý là những tác hoạch định của chủ thể quản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức( chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất [19, tr. Trần Quốc Thành: “ Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình quản lý xã hội, hành vi và hành động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan” [32, tr.
Nguyễn Quốc Chí và Đặng Thị Mỹ Lộc: “ Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý ( người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục đích của tổ chức” [12, tr. Khái niệm quản lý được xem xét ở các góc độ khác nhau, nhưng có thể thấy những điểm chung của quản lý là: - Đối tượng tác động của quản lý là một hệ thống xã hội hoàn chỉnh như một cơ thể sống gồm nhiều yếu tố liên kết hữu cơ theo một quy luật nhất định tồn tại trong thời gian, không gian cụ thể (một doanh nghiệp, trường học, cơ quan…). - Hệ thống quản lý gồm có hai phân hệ: Chủ thể và khách thể quản lý. - Tác động quản lý thường mang tính tổng hợp bao gồm nhiều giải pháp khác nhau.
- Hoạt động trí tuệ mang tính sáng tạo bằng những quyết định đúng quy luật và có hiệu quả quản lý nhưng cũng phải tuân theo những nguyên tắc nhất định hướng đến mục tiêu. Mục tiêu cuối cùng của quản lý là chất lượng sản phẩm, vì lợi ích phục vụ con người. Quản lý tựu chung lại là nghiên cứu khoa học, nghệ thuật giải quyết các 9 mối quan hệ giữa con người với con người, đây là quan hệ vô cùng phức tạp không chỉ giữa chủ thể với khách thể trong hệ thống mà còn có mối quan hệ tương tác với các hệ thống khác nhằm hướng đến mục tiêu chung của tổ chức mình. Từ điểm chung trên của các nhà khoa học về quản lý, luận văn xác định: Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm thực hiện các mục tiêu đã định trước, phù hợp với quy luật vận động khách quan của xã hội.
Chức năng quản lý Quản lý có các chức năng cơ bản sau: - Kế hoạch hóa: là việc chủ thể quản lý dựa trên những thông tin về thực trạng bộ máy tổ chức, nhân lực, cơ sở vật chất và các điều kiện khác nhau của tổ chức để vạch ra mục tiêu, dự kiến nguồn lực (nhân lực, tài lực và vật lực), phân bố thời gian và đề xuất các biện pháp thực hiện mục tiêu. - Tổ chức: là việc chủ thể quản lý thiết lập cấu trúc bộ máy, bố trí nhân lực và xây dựng cơ chế hoạt động, ấn định chức năng, nhiệm vụ cho các bộ phận và các nhân; huy động, sắp xếp và phân bố nguồn lực nhằm thực hiện kế hoạch đã có. - Chỉ đạo: là chủ thể quản lý hướng dẫn công việc, liên kết, liên hệ, động viên, kích thích, giám sát các bộ phận và mọi các nhân thực hiện kế hoạch theo dụng ý đã xác định trong bước tổ chức. - Kiểm tra: là việc chủ thể quản lý đành giá các hoạt động của cá nhân, của đơn vị trong tổ chức, nhằm so sánh kết quả với mục tiêu đã xác định để nhận biết mức độ kết quả các hoạt động mà có các quyết định quản lý về phát huy các mặt tốt, điều chỉnh các sai lệch nhỏ, xử lý các sai phạm [19,tr45].
Hoạt động phòng chống tai nạn cho trẻ tại trường mầm non 1. Tai nạn của trẻ em ở các trường mầm non - Khái niệm tai nạn Có nhiều khái niệm tai nạn được các nhà khoa học đưa ra, đứng dưới lập trường quan điểm khoa học khác nhau, các nhà khao học đã đưa ra khái niệm này theo quan điểm của mình. Dưới đây chúng tôi sẽ nêu dẫn cụ thể một số khái niệm. 10 Theo tác giả Robertson (2015): Tai nạn còn gọi là chấn thương không chủ ý, là một sự kiện không mong muốn, ngẫu nhiên và không có kế hoạch, dẫn đến bị thương hoặc chết người [24].
Tại Thông tư số 13 /2010/TT-BGDĐT, Ban hành Quy định về xây dựng trường học an toàn, phòng chống tai nạn, thương tích trong cơ sở giáo dục mầm no, Hà Nội khái niệm tai nạn được trình bầy như sau: Tai nạn là sự kiện xảy ra bất ngờ ngoài ý muốn, do tác nhân bên ngoài, gây nên thương tích cho cơ thể [11,tr2]. Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng khái niệm tai nạn theo thông tư 13 của Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu trên. - Các loại tai nạn: Có hai loại tai nạn: " Tai nạn không chủ định" thường không có nguyên nhân rõ ràng, khó có thể đoán trước được như ngã, bỏng, ngộ độc, chết đuối. Loại "Tai nạn có chủ định" như chiến tranh, bạo lực, tự tử, bạo hành.thường có nguyên nhân và có thể phòng tránh được.
Tai nạn của trẻ em trong trường mầm non được xem như là những tai nạn ngẫu nhiên, gây nên thương tích cho cơ thể như rách da, chảy máu, gẫy xương, ngạt thở, bỏng [11,tr2]. Tuy nhiên trong vòng vài thập kỷ gần đây, sự hiểu biết rõ hơn về bản chất tai nạn đã làm thay đổi những quan niệm cũ này, các tai nạn được xem xét mở rộng và phòng tránh được - Nguyên nhân tai nạn: + Các tai nạn do ngã: Chủ yếu do trơn trựơt, vấp ngã do đường đi mấp mô và thường xảy ra ở nơi vui chơi + Đuối nước : Do trẻ bị ngã vào xô- chậu có nước, một số trường, lớp, sân chơi của trẻ gần ao, hồ, sông suối nhưng không có tường bao quanh, cổng chắn cũng là nguyên nhân dẫn tới trẻ bị đuối nước… + Các tai nạn do ngộ độc: chủ yếu do ngộ độc thực phẩm, ăn phải quả độc, thức ăn có dược phẩm độc hại, do uống nhầm thuốc… + Tai nạn gây ra do vật sắc nhọn và thường xảy ra ở nơi vui chơi:do trẻ đùa nghịch xô đẩy nhau, dùng que làm kiếm nghịch, đấu kiếm, chọc nhau. Trẻ vô tình chọc vào mắt gây chấn thương mắt rất nguy hiểm. Trẻ có thể cầm gạch, sỏi 11 ném đùa nhau, va vào các bậc thềm gây rách da, chấn thương phần mềm, gẫy xương.
Đồ dùng đồ chơi cũ hỏng, gẫy tạo ra góc sắc nhọn là nguyên nhân gây vết thương cho trẻ ở trường, hay những đồ dùng học tập như kéo thủ công, bút chì nếu không có sự hướng dẫn thường xuyên về kỹ năng sử dụng cũng là nguyên nhân gây tai nạn cho trẻ. + Tai nan gây ngạt đường thở: Do trẻ tự nhét đồ chơi vào mũi, tai mình hoặc nhét vào tai bạn, mũi bạn. Các vật trẻ có thể nhét vào mũi, tai là hạt cườm, con xúc xắc, các loại hạt, quả, thậm chí có trường hợp trẻ còn nhét cả đất nặn vào tai. Trẻ còn ngậm đồ chơi vào mồm và có thể rách niêm mạc miệng, gãy răng hoặc hít vào gây dị vật đường thở, nuốt vào gây dị vật đường ăn… + Tai nạn do súc vật và động vật hoang dã ( chó, rắn, ong… ): Trong đó chủ yếu do súc vật cắn và thường xảy ra ở nơi vui chơi, một số ít xảy ra ở gia đình + Do bỏng: Chủ yếu do trẻ sau khi chơi, khát nước – uống nhầm vào nước nóng, khi ăn, uống, trẻ cũng có thể bị bỏng do thức ăn (canh, cháo, súp ….) mang từ nhà bếp lên còn đang rất nóng, nếu không chú ý mà ăn, uống ngay sẽ gây bỏng cho trẻ.
