Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON THEO QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC “LẤY TRẺ LÀM TRUNG TÂM” 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu liên quan đến tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ ở trường mầm non Hoạt động vui chơi ngoài trời (hay hoạt động ngoài trời) là một trong những hoạt động chủ đạo trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ ở bậc mầm non. Do đó, đây là một trong những nội dung được nhiều nhà khoa học, cán bộ quản lý, giáo viên nghiên cứu tiếp cận.
Tác giả Nguyễn Thị Hà Lan (2015) trong bài viết “Thực trạng tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở một số trường mầm non thành phố Thanh Hoá” [21] đã khẳng định chăm sóc và giáo dục trẻ là hai nhiệm vụ quan trọng của giáo viên mầm non. Thông qua việc tổ chức có hiệu quả các hoạt động trong trường mầm non, trẻ phát triển toàn diện các mặt thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm xã hội và thẩm mỹ. Do yêu cầu đổi mới của chương trình giáo dục mầm non, yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đồng thời để giúp trẻ có điều kiện phát triển tối đa các mặt giáo dục, các trường mầm non đã và đang chú trọng nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục, trong đó có hoạt động ngoài trời. Vì vậy, tác giả đã tập trung đánh giá thực trạng tổ chức hoạt động ngoài trời ở các trường mầm non trên địa bàn thành phố Thanh Hóa trên các phương diện như tác dụng của hoạt động ngoài trời, khó khăn khi tổ chức hoạt động ngoài trời, hứng thú của trẻ với hình thức và các khu vực vui chơi trong hoạt động ngoài trời; từ đó có những cơ sở xác đáng, tin cậy để phát huy ưu thế, khắc phục hạn chế, đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động ngoài trời ở trường mầm non hiện nay.
7 Tác giả Đặng Lộc Thọ (2017) với nghiên cứu “Tổ chức hoạt động giáo dục lấy trẻ làm trung tâm nhằm phát triển năng lực cho trẻ” [32] đã phân tích và khẳng định để thực hiện nguyên tắc giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, giáo viên cần nhận thức đúng đắn và đầy đủ về bản chất khái niệm; Việc tổ chức các hoạt động giáo dục từ khâu chuẩn bị, tiến hành đến các trải nghiệm sau hoạt động giáo dục cần hướng đến mục tiêu phát huy tính tích cực, chủ động của trẻ, giúp trẻ học tập một cách có hiệu quả, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo nên lớp người lao động thích ứng được với yêu cầu mới của xã hội. Tác giả Phạm Thị Hoà (2018) trong đề tài luận văn“Tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ 5 - 6 tuổi theo hướng tiếp cận giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” [16] đã làm rõ các quan niệm về tổ chức hoạt động ngoài trời, giáo dục lấy trẻ làm trung tâm; đi sâu phân tích đặc điểm tâm, sinh lý của trẻ 5 - 6 tuổi; từ đó tác giả đã tiến hành đánh giá thực trạng tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ 5 - 6 tuổi theo hướng tiếp cận giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở một số trường mầm non huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, tác giả đã đề xuất được 3 biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời theo hướng tiếp cận giáo dục lấy trẻ làm trung tâm đó là: Thiết kế hoạt động ngoài trời cho trẻ 5 - 6 tuổi theo hướng tiếp cận giáo dục lấy trẻ làm trung tâm; tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ 5 - 6 tuổi theo hướng tiếp cận giáo dục lấy trẻ làm trung tâm theo kế hoạch đã thiết kế; xây dựng môi trường vật chất và môi trường xã hội cho trẻ hoạt động ngoài trời theo hướng tiếp cận giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Tác giả Nguyễn Thị Hòa (2019) trong cuốn sách “Giáo dục học mầm non” đã chỉ rõ hoạt động ngoài trời là một hoạt động bổ ích và lý thú với trẻ, qua đó trẻ được tận hưởng những điều kiện của tự nhiên, được vận động tự do, thoải mái, đáp ứng nhu cầu vận động của trẻ.
Tác giả đã xác định thười gian tiến hành, nội dung thực hiện và một số điểm lưu ý để tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ đạt hiệu quả cao [17, tr. 8 Trong cuốn sách “Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non” của Nguyễn Thị Ánh Tuyết, Nguyễn Thị Như Mai, Đinh Thị Kim Thoa (2019) đã nói về tầm quan trọng của hoạt động vui chơi “vào tuổi mẫu giáo nhiều hình thức hoạt động phong phú đã xuất hiện (như vui chơi, “học tập”, “lao động”), nhưng vui chơi mà trung tâm là trò chơi đóng vai theo chủ đề được coi là hình thức hoạt động chủ đạo”. Như vậy, vui chơi đối với trẻ mẫu giáo rất quan trọng vì vui chơi là hoạt động chủ đạo, quyết định cũng như cản trở sự phát triển của trẻ [35, tr. Tác giả Cao Thị Hồng Nhung (2020) trong luận án “Tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non” [24], đã phân tích, làm rõ được một số khái niệm cốt lõi như: phát triển lời nói mạch lạc của trẻ 5 - 6 tuổi; tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non.
Mô tả được bức tranh về thực tiễn tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển lời nói mạch cho trẻ 5 - 6 tuổi. Đồng thời cũng đã chỉ ra những hạn chế trong tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển lời nói mạch lạc như: môi trường giáo dục ngoài trời chưa được xây dựng và khai thác triệt để; chưa tạo nhiều cơ hội cho trẻ trải nghiệm, chia sẻ, trao đổi về những kinh nghiệm trẻ đạt được; giáo viên chưa chú ý đến việc khuyến khích trẻ cùng cô xây dựng kế hoạch và môi trường hoạt động; chưa chú ý đến việc tạo cơ hội cho trẻ nói/kể lại kinh nghiệm trong các hoạt động giáo dục khác theo chế độ sinh hoạt nhằm phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ. Trong “Chương trình giáo dục mầm non” của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021) đã chỉ rõ đối với trẻ mẫu giáo, trẻ phải được học thông qua chơi vì vậy phải tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trường xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ; trong đó, xác định tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ là một hình thức giáo dục chủ yếu nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non [5]. 9 Như vậy, thông qua các công trình nghiên cứu có thể thấy, các tác giả đều khẳng định vai trò của hoạt động ngoài trời đối với trẻ mầm non.
Thông qua hoạt động ngoài trời giúp trẻ phát triển toàn diện và hình thành nhân cách. Vì vậy, giáo viên phải xây dựng và tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ trên cơ sở phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, khả năng, sở thích của trẻ nhằm giúp trẻ phát huy những tiềm năng vốn có của mình. Những nghiên cứu liên quan đến quản lý hoạt động ngoài trời cho trẻ ở trường mầm non Tác giả Lê Thị Diệu (2008) với công trình “Thực trạng và giải pháp quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non trong thành phố Cà Mau” [8] đã khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi đối với sự phát triển tâm lý, thể chất của trẻ mẫu giáo lớn; tác giả đã xác định những nội dung chủ yếu trong quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo lớn. Tác giả Tạ Thị Thu Hiền (2015) với đề tài luận văn “Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở các trường mầm non thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc” [15] đã đánh giá cụ thể thực trạng công tác quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.
Trên cơ sở đó, đề tài đã đề xuất 5 biện pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo dục 5 - 6 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc, bao gồm: Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, cha mẹ trẻ em về vai trò quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống với trẻ 5 - 6 tuổi; Xác định và hoàn thiện mục tiêu giáo dục và yêu cầu giáo dục kỹ năng sống phù hợp với đặc điểm của địa phương; Nâng cao số lượng, chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý nhà trường; Trang bị đầy đủ hệ thống trang thiết bị và cơ sở vật chất phục dạy học; Quan tâm đến điều kiện sống và hoàn cảnh gia đình học sinh. 10 Tác giả Trần Thị Mùi (2018) với công trình nghiên cứu “Quản lý hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương” [22] đã nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo, quản lý hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo ở trường mầm non, thực trạng quản lý hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương; trên cơ sở đó đã đề xuất hệ thống 5 biện pháp để quản lý hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương để đạt hiệu quả cao Tác giả Phạm Thu Hương (2020) với công trình “Quản lý hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non địa bàn miền núi thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh” [19] đã tập trung làm rõ những vấn đề lý luận về tổ chức hoạt động vui chơi và quản lý hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.