Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ở ngoài nước Các chủ đề nghiên cứu về giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục đã được quan tâm bởi nhiều học giả và các tổ chức quốc tế. Trong đó có thể kể đến như: Hội nghị quốc tế lần thứ 39 về giáo dục được tổ chức năm 1984 tại Giơ-ne-vơ (Thụy sĩ), và nhiều hội nghị quốc tế khác về giáo dục cũng đã đi đến các mục tiêu chung có tính thống nhất: “Để nâng cao chất lượng giáo dục thì ngành giáo dục cần thường xuyên đổi với về nội, dung, cấu trúc, mục đích, phương pháp giảng dạy…để nâng cao chất lượng đào tạo cho người học ở các cấp nói chung và trẻ em nói riêng” [34].
Một trong những học giả tiêu biểu nghiên cứu về giáo dục đó là học giả Jean- Jacques Rousseau, các kết quả nghiên cứu và đóng góp của học giả này đã làm cơ sở tiền đề cho học giả Johann Heinnich Pestalozzi (1746-1827), một học giả nghiên cứu về giáo dục của Thụy Sĩ, Johann Heinnich Pestalozzi đã đưa ra quan điểm và cách tiếp cận về phát triển phương pháp dạy học dựa trên thế giới tự nhiên và giác quan, từ đó học giả đã chỉ ra rằng để đạt được hiệu quả cao thì cần ứng dụng tốt quan điểm và phương pháp dạy học trực quan. Nội dung và phương pháp dạy học trực quan đó là vận dung sự cảm nhận của các giác quan để cảm nhận được các sự vật, hình ảnh trong quá trình học (cách dạy học này thay thế cho phương pháp có tính truyền thống đó là nhồi nhét tri thức mà không có những hình ảnh, sự vật để người học có thể cảm nhận, chứng thực). Học giả người Séc Jan Amos Komenski (1592-1670), trong một tác phẩm nghiên cứu của mình với chủ đề “Thông báo về một nhà trường mẫu giáo” đã chỉ ra những quan điểm đầu tiên về dạy học trực quan thông qua các hoạt động, hành động, sự quan sát, tiếp xúc một cách trực tiếp những đồ vật tiếp xúc hang ngày. Trong nghiên cứu này, học giả đã chỉ ra những phương pháp học tập ở nhà trường mẫu giáo, nơi đó diễn ra các hoạt đông như “học mà chơi, chơi mà học”.
Học giả này cũng đề cập đến một số vẫn đề như: đưa ra những quan điểm về nững chỉ dẫn về giáo dục thẩm mỹ; đối với trẻ em thì theo học giả cần phải giáo dục cả âm nhạc, hội họa, thơ ca…. Không chỉ dừng lại ở các quan điểm trên, học giả còn xây dựng 5 cả “chương trình mẫu giáo dục cho trẻ em” và một bộ sưu tập tranh được ông đặt tên “Thế giới bằng tranh”, tác phẩm này đã được xuất bản năm 1658. Có thể nói đây là một cuốn sách bằng tranh vẽ đầu tiên trên thế giới. Qua đó cho thấy, việc bắt đầu dạy học thì rõ ràng không thể chỉ dựa vào những giải thích bằng lời nói về các sự vật, hiện tượng mà đề người học hiểu biết rõ hơn phải trên cơ sở từ sự quan sát trực tiếp các sự vật, hiện tượng, bời vì “Lời nói không thể thay thế và phản ánh được đầy đủ về sự vật và hiện tượng, không bao giờ được đi trước sự vật, hiện tượng.
Học giả Komenski đã đánh giá cao về phương pháp dạy học trong đó khuyến khích người học thông qua các giác quan, cảm giác của mình đề tiếp tu và hình thành những tri thức cho chính mình về sự vật, hiện tượng. Học giả này đã đề cao quan điểm “Hãy đề cho trẻ tri giác, cảm nhận bằng các giác quan của trẻ khi trẻ em có thể tri giác được, cái nhìn được hay nghe được hãy để chúng tự nhìn, nghe để cảm nhận và hình thành tri thức. Đây có thể coi là quy tắc rất quan trọng đối với người dạy học và trẻ em” [32]. Học giả này cũng đã để cao việc sử dụng các phương tiện, đồ dùng phục vụ giáo dục trực quan trong quá trình dạy học “…Việc dạy học phải bằng sự vật, hiện tượng.
Vì sự vật là những đối tượng, chủ thế hiện hữu có thể cảm nhận được trong khi lời nói chỉ có tính mô tả (ảo), nó không tồn tại và hiện hữu như sự vật mà chỉ có những thông tin về sự vật thông qua vở bọc ngôn ngữ”. Cùng với sự phát triển của giáo dục, nhiều học giả, nhiều nhà nghiên cứu đã thấy được và đánh giá được vai trò của phương tiện, thiết bị đồ dùng, đồ chơi phục vụ quá trình giảng dạy là quan trọng, bởi vì, những dụng cụ, phương tiện này không chỉ giúp cho trẻ nhận biết thế giới xung quanh mà còn giúp trẻ nắm được bản chất cơ bản của vấn đề, từ đó xác định sử dụng TBGD có hiệu quả giúp cho trẻ không cảm thấy bị gò bó ép buộc, cảm tính và để khám phá bản chất của đối tượng khi tham gia vào tiết học. Thực tế trẻ tiếp thu kiến thức trực tiếp thông qua các giác quan như: như nghe, nhìn thấy và cảm nhận khác, tuy nhiên chỉ thông qua các giác quan thì hiệu quả nhận thức đối với trẻ là không cao dễ quên hơn là két hợp với việc cho trẻ hoạt động và tiếp xúc trực tiếp với đồ vật thì dễ ghi nhớ, ấn tượng và khắc sâu kiến thức lâu hơn. Với vai trò và tầm quan trọng như vậy nên nghiên cứu về vị trí, vai trò, của TBGD đối với quá trình giảng dạy và học tập đã được nhiều học giả, các nhà nghiên 6 cứu, các nhà khoa học cũng như các chuyên gia quan tâm và nghiên cứu từ rất sớm.
Trong quá trình học, thông qua TBGD sẽ có tác dụng đó là khuyến khích trẻ nhận thức được thế giới, được các sự vật, hiện tượng xung quanh thông qua các giác quan của trẻ, trẻ tự cảm nhận. Có thể nói đây là phương pháp dạy học có tác dụng lớn đối với trẻ và phù hợp với điều kiện thực tế giáo dục trẻ khi ở lứa tuổi đang hình thành nhận thức xung quan, quan sát xung quan…để hình thành tri thức, phương pháp này cũng phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của người học. Phương pháp giáo dục này rõ rang phát huy hiệu quả thông qua việc giúp cho trẻ hình thành và phát triển tư duy, trẻ nhận biết về các sự vật, hiện tượng và từ đó cùng với người dạy trẻ sẽ dần dân nhận thức và đi đến bản chất của sự vật, hiện tượng cần nhận thức để từ đó ghi nhớ và vận dụng vào trong quá trình học và quá trình sống sau này. Như vậy, có thể thấy rằng muốn hiệu quả cao quá trình dạy và học, trong quá trình truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, đối với trẻ cần phải phải thông qua các giác quan để trẻ có thể cảm nhận như: như quan sát để nghe, nhìn và thực hành, từ đó sẽ dần dần tiến đến nhận thức chân lý, phản ánh đúng được bản chất hiện thực khách quan.
Nghiên cứu trong nước Ở trong nước, Đảng và Nhà nước ta cũng đã quan tâm rất nhiều đến nâng cao chất lượng giáo dục. Có thể thấy thông qua Nghị quyết 29/NQ-TW được ban hành ngày 4/11/2013 tại Hội nghị Trung ương 8 khóa XI trong đó đề cập về đổi mới căn bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo ở nước ta: Nghị quyết đã nêu cần chuyển đổi mạnh mẽ quá trình giáo dục từ mô hình chủ yếu trang bị kiến thức sang mô hình giáo dục phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của người học; Ứng dụng mạnh mẽ nguyên lý học đi đôi với hành; lý luận cần gắn liền và chặt chẽ với thực tiễn; kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục nhà trường với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội [1]. Nước ta đã và đang thực hiện đổi mới một cách chủ động và quyết tâm đối với chương trình giảng dạy và học tập, nội dung giảng dạy, phương pháp dạy học, truyền đạt kiến thức để có thể đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục nước ta. Trong đó, vấn đề đổi mới quản lý giáo dục ở các cơ sở đào tạo nói chung và ở các nhà trường nói riêng, vấn đề quản lý CSVC nói chung và quản lý TBGD nói riêng đã và đang trờ thành một nhu cầu cấp thiết.
Ngành giáo dục đã xác định các mục tiêu quan trọng, trong đó có xác định các mục tiêu: Đối với giáo dục ở bậc học mầm non, bậc học này cần giúp trẻ phát 7 triển tốt về thể chất, phát triển nhận thức về tình cảm, giúp trẻ hiểu biết các kiến thức cơ bản về thẩm mỹ và giúp trẻ hình thành các yếu tố ban đầu để xây dựng và hình thành nhân cách cho trẻ. Cần chuẩn bị những điều kiện làm tiền đề để trẻ bắt đầu tham gia bậc tiểu học. Mục tiêu phấn đấu hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi vào năm 2015 đã được thực hiện, nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học và phổ cập trong những năm tiếp theo và miễn học phí cho bậc học này trước năm 2020. Để hoàn thành các mục tiêu đó thì việc quan trọng cần tập trung đó là từng bước chuẩn hóa hệ thống nhà trường mầm non, phát triển giáo dục mầm non dưới 5 tuổi có chất lượng phù hợp với điều kiện của từng khu vực, lãnh thổ và từng địa phương và cơ sở giáo dục.
Ở bậc học mầm non thì đồ dùng, đồ chơi- thiết bị giáo dục có vai trò quan trọng trong hình thành và phát triển nhân cách trẻ. Điều này có thể thấy, những ĐDĐC này sẽ hỗ trợ và giúp trẻ được thao tác, được hoạt động với chúng, trải nghiệm thực hành, trẻ có thề thể hiện những nhu cầu của cá nhân khi trẻ muốn; trẻ có cơ hội để phát triển một cách cân đối hài hòa…những yếu tố đó sẽ giúp trẻ phát triển một cách hài hòa và toàn diện nhất. Đối với trẻ nhỏ ở tuổi mầm non thì việc chơi và học khi chơi là cách học phù hợp nhất với tuổi này, khi chúng ta muốn trẻ thông qua quá trình chơi để tìm tòi khám phá hình thành những hiểu biết, tri thức cho bản thân. Thông hoạt động chơi trẻ có thể phát triển những kỹ năng, kiến thức trong thực tiễn cuộc sống.
Như vậy, có thêt thấy thiết bị, công cụ hỗ trợ dạy học ở trường học mầm non là yếu tố hỗ trợ, thúc đẩy trẻ em thực hiện các hoạt động, thao tác khác nhau, điều đó sẽ có tác dụng đối với việc rèn luyện thể lực cho trẻ.