CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG DÂN TỘC NỘI TRÚ 1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Ở nước ngoài, hoạt động nghiên cứu trong các trường trung học đã được triển khai từ những năm 50 và nhận được sự quan tâm, hỗ trợ rất tích cực từ các trường đại học và viện nghiên cứu như: hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, thực hiện các thí nghiệm, xin ý kiến tư vấn, góp ý từ các nhà khoa học. Chính vì vậy hoạt động nghiên cứu KHKT của học sinh diễn ra rất sôi động và có chất lượng cao, nhiều đề tài nghiên cứu của các em đã giải quyết được những vấn đề cấp thiết mà các nhà khoa học và xã hội đang quan tâm.
Do đó quản lý hoạt động NCKH của học sinh trung học là vấn đề đã được xem xét và nghiên cứu từ khá lâu trên thế giới. Tác phẩm "Mối quan hệ giữa giảng dạy và khoa học" [36] của tác giả Deanna Kuhn năm 2010 tìm hiểu về tầm quan trọng của NCKH trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy trong đó đề cao vai trò của người giáo viên hướng dẫn học sinh NCKH không những tác động lớn tới hiệu quả NCKH mà còn nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy. Tác phẩm "Mối quan hệ với gia đình, bạn bè và nhà trường khi khoa học là một thế giới khác" [40] của tác giả Victoria B. Costa nghiên cứu về sự ảnh hưởng của các yếu tố gia đình, bạn bè, nhà trường tới việc NCKH của học sinh.
Trong nghiên cứu đề cao ảnh hưởng của các yếu tố gia đình, bạn bè và nhà trường tới quá trình NCKH, các kết quản NCKH bao giờ cũng ảnh hưởng bởi các yếu tố gia đình, người thân và môi trường học tập. Trong hệ thống giáo dục của các nước có nền giáo dục phát triển thì việc quản lý hoạt động NCKH được quan tâm nhiều hơn. Tại Nhật Bản, một trong những nhiệm vụ cơ bản được đặt ra trong chiến lược phát triển khoa học – công nghệ dài hạn, đó là trong lĩnh vực giáo LUAN VAN CHAT LUONG download 8 : add luanvanchat@agmail.com dục đào tạo các nhà sư phạm phải tìm mọi cách nâng cao hơn nữa trình độ của học sinh ở tất cả các cấp học và đặc biệt phải giúp các em nhỏ ngay từ những năm đầu cắp sách tới trường đã được làm quen với cách thức tư duy táo bạo, độc đáo và giàu sáng tạo. Tại Mỹ, Với quan niệm “khoan biến trẻ em trở thành nhà bác học nhí, hãy để trẻ em yêu khoa học trước đã!” nên mỗi năm các trường học đều có “hội chợ triển lãm khoa học” dành cho các cấp độ trong trường sau thời gian nghỉ lễ giáng sinh và năm mới.
Các đề tài khoa học đều có thể được sự hỗ trợ của gia đình, trang thiết bị hiện đại của nhà trường, các trung tâm nghiên cứu. nhằm giúp học sinh tiếp cận với việc nghiên cứu khoa học, khám phá những điều mới lạ từ tự nhiên, từ cuộc sống dù chỉ là điều nhỏ nhất hoặc những điều người khác đã làm mà mình thấy có thể cải tiến được. Các phương pháp nghiên cứu và tiếp cận đề tài, trả lời cho mục đích đề tài, phân tích đề tài, tiến trình thực hiện. được hướng dẫn kĩ lưỡng giúp phụ huynh có thể hỗ trợ và cùng với con cái thực hiện.
Một số đề tài được định hướng cho học sinh tự tìm tòi tùy vào cấp học nhưng nhà trường vẫn khuyến khích đề tài mới lạ, sáng tạo là chính. Tại Australia các nhà trường khuyến khích việc chủ động tự học tự đào tạo của người học với việc tạo điều kiện về mọi mặt. Việc nghiên cứu được quan niệm là một quá trình học tập tích cực hình thành nên tư duy phê phán và kĩ năng giải quyết vấn đề; nó được sử dụng như là một công cụ tự nhiên của các nhóm làm việc và cũng là công cụ để xây dựng kĩ năng giao tiếp cho học sinh. Những nghiên cứu trong nước Hiện nay, với sự nhảy vọt của KHCN, nhân loại đang bước sang nền kinh tế tri thức, cùng với đó là xu thế toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới.
Trước bối cảnh đó, triết lý về giáo dục cho thế kỷ 21 có những biến động to lớn lấy tư tưởng chủ đạo là: “học thường xuyên, suốt đời làm nền móng”, xây dựng 4 trụ cột của giáo dục “Học để biết, Học để làm, Học để tồn LUAN VAN CHAT LUONG download 9 : add luanvanchat@agmail.com tại, Học để chung sống” hướng tới “một xã hội học tập” mà nền tảng là tự học, tự nghiên cứu. Năm 1991 Viện nghiên cứu phát triển giáo dục được Bộ GD&ĐT giao cho chủ trì đề tài: “Nghiên cứu những biện pháp để phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động KHCN và lao động sản xuất trong nhà trường” [32] mã số B91-38- 14 do tác giả Vũ Tiến Trinh làm chủ nhiệm. Kết quả nghiên cứu của đề tài đã có những đóng góp cho công tác quản lý hoạt động KHCN của ngành giáo dục cũng như điều tra thống kê nguồn lực KHCN trong các nhà trường. Tuy nhiên các biện pháp được đề ra chỉ giới hạn trong một chừng mực nhất định do sự nghiệp đổi mới quản lý kinh tế xã hội có nhiều thay đổi đang đặt ra nhiều yêu cầu mới.
Bài viết “Công tác nghiên cứu khoa học với việc nâng cao chất lượng đào tạo” của Nguyễn Tấn Phát [33]; tác giả nhấn mạnh việc đưa NCKH vào trường học sẽ thúc đẩy sự phát triển khoa học giáo dục, đem lại những tiến bộ vững chắc cho việc dạy học và giáo dục đồng thời nâng cao hiệu quả đào tạo ở các trường sư phạm. Từ năm 2006, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Công ty Intel Việt Nam và Quỹ hỗ trợ sáng tạo kĩ thuật Việt Nam (Vifotec) đã có những bước chuẩn bị đầu tiên cho việc tham gia Intel ISEF bằng việc tổ chức hội thảo (ngày 10/8/2006, tại Hà Nội với 11 trường và khối THPT chuyên) về công tác tổ chức cho học sinh nghiên cứu, sáng tạo KHKT, chuẩn bị cho việc tổ chức Hội thi KHKT cho học sinh trung học của Việt Nam, hướng tới việc tham gia Intel ISEF (Intel ISEF là hội thi KHKT quốc tế hàng năm lớn nhất dành cho học sinh trung học (từ lớp 9 đến lớp 12). Mỗi năm có khoảng hơn 1500 học sinh trung học từ khoảng 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới tham gia giới thiệu kết quả ở 17 lĩnh vực nghiên cứu khoa học, gồm: Khoa học động vật; Khoa học xã hội & hành vi; Hoá sinh; Sinh học Tế bào & Phân tử; Hoá học; Công nghệ thông tin; Khoa học Trái đất; Kỹ thuật: Vật liệu & Công nghệ sinh học; Kỹ thuật: Kỹ thuật điện & Cơ khí; Năng lượng & Vận tải; LUAN VAN CHAT LUONG download 10 : add luanvanchat@agmail.com Phân tích Môi trường; Quản lý môi trường; Toán học; Y khoa và Khoa học sức khoẻ; Vi trùng học; Vật lý và Thiên văn học; Khoa học Thực vật) Ngày 6/3/2008, Công ty Intel Việt Nam phối hợp với Sở GD&ĐT thành phố Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo giới thiệu về Intel ISEF cùng với sự tham dự của các Sở GD&ĐT Đà Nẵng, Quảng Trị, Lâm Đồng. Tháng 9/2008, Sở GD&ĐT Lâm Đồng đã hoàn thành việc đăng kí Hội thi thành viên cho Hội thi của Lâm Đồng với Intel ISEF.
Được sự hỗ trợ của Công ty Intel Việt Nam, tháng 9/2008, Sở GD&ĐT Lâm Đồng là đơn vị đầu tiên của Việt Nam tổ chức Hội thi KHKT với 28 đề tài dự thi của học sinh THPT Lâm Đồng. Hai đề tài (01 tập thể và 01 cá nhân) đoạt giải trong Hội thi của Lâm Đồng đã đại diện cho học sinh Việt Nam tham dự Intel ISEF 2009 tại Nevada, Mĩ. Đây là lần đầu tiên học sinh Việt Nam tham dự Intel ISEF. Tháng 2/2010, Hội thi KHKT được tổ chức tại thành phố Đà Lạt với 37 đề tài dự thi của 71 học sinh đến từ Lâm Đồng, Huế, Đà Nẵng và TP.Hồ Chí Minh.
Ba đề tài xuất sắc nhất của Hội thi (02 đề tài của học sinh Lâm Đồng, 01 đề tài của học sinh Đà Nẵng) đã được chọn đại diện cho học sinh Việt Nam tham gia Intel ISEF 2010 tại San Jose, Hoa Kì. Tháng 10/2010, tại Hà Nội, Bộ GD&ĐT phối hợp với Vifotec tổ chức phát động phong trào nghiên cứu khoa học (NCKH) cho học sinh THPT và tập huấn cho 15 trường THPT chuyên trên cả nước. Tháng 01/2011, Hội thi KHKT dành cho học sinh trung học được tổ chức tại thành phố Huế với sự tham gia của các Sở GD&ĐT Thừa Thiên Huế và Quảng Trị. Tháng 3/2011, Sở GD&ĐT TP.
Hồ Chí Minh phối hợp với Công ty Intel Việt Nam tổ chức Hội thi KHKT cho học sinh THPT của Tp. Hồ Chí Minh. Hai đề tài (01 của Thừa Thiên - Huế và 01 của TP. Hồ Chí Minh) đã được lựa chọn đại diện học sinh Việt Nam dự thi Intel ISEF 2011 tại Los Angeles, Hoa Kì.
Tháng 3 năm 2012, lần đầu tiên Bộ GD&ĐT đứng ra tổ chức Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học toàn quốc tại 2 khu vực: Thừa Thiên-Huế (dành cho khu vực miền Trung-Tây Nguyên và Hà Nội (dành cho học sinh Hà Nội và TP Hồ Chí Minh). Tại cuộc thi này, đề tài: “Xử lý nước mặn thành nước LUAN VAN CHAT LUONG download 11 : add luanvanchat@agmail.com ngọt bằng kỹ thuật chân không và năng lượng mặt trời phục vụ cho sinh hoạt” thuộc lĩnh vực Điện và Cơ khí của nhóm tác giả Trần Bách Trung (nhóm trưởng), Vũ Anh Vinh, Bùi Thị Quỳnh Trang, Trường chuyên Hà Nội - Amsterdam thực hiện đã đoạt giải Nhất và đã được Bộ GD&ĐT cử đi tham dự Hội thi quốc tế Intel ISEF tổ chức tại Pittsburgh, Hoa Kì từ ngày 12 đến 18/5/2012 với 1.549 thí sinh đến từ 68 quốc gia trên thế giới tham gia dự thi ở 17 lĩnh vực khoa học, kĩ thuật. Tại Lễ trao giải chính thức của Intel ISEF, đoàn Việt Nam đã được trao giải Nhất trong lĩnh vực Điện và cơ khí. Từ năm học 2011-2012, việc tổ chức Cuộc thi KHKT toàn quốc dành cho học sinh trung học trở thành một nhiệm vụ năm học trong Công văn số 5358/BGDĐT-GDTrH ngày 12/8/2011 của Bộ GD&ĐT về việc hướng dẫn nhiệm vụ năm học của GDTrH 2011-2012.
Tiếp sau đó, Bộ GD&ĐT có Công văn số 368/BGDĐT-GDTrH ngày 01/2/2012 về việc hướng dẫn tổ chức ViSEF năm học 2011-2012.