Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh các trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên

Luận văn thạc sĩ VNU UED phân tích quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh tại các trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên.

• Tác giả: Đặng Việt Cường
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Tính
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh các trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC KÍ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết khoa học
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.9. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG DÂN TỘC NỘI TRÚ
• 1.1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Những nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Những nghiên cứu trong nước
• 1.4. Nhận định về quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh
• 1.5. Các khái niệm cơ bản
• 1.5.1. Nghiên cứu khoa học
• 1.5.2. Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.5.3. Khái niệm Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh
• 1.5.4. Nghiên cứu khoa học và NCKH của học sinh
• 1.6. Một số khó khăn ảnh hưởng đến hoạt động NCKH của học sinh
• 1.6.1. Đặc điểm tâm lí của học sinh DTNT với hoạt động NCKH
• 1.6.1.1. Một số đặc điểm tâm lí của học sinh dân tộc
• 1.6.1.2. Một số đặc điểm tâm lí của học sinh dân tộc ở trường DTNT
• 1.6.1.3. Một số đặc điểm tâm lí của học sinh trường dân tộc nội trú với hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.6.2. Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh
• 1.7. Văn bản quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về NCKH của học sinh
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH ĐIỆN BIÊN
• 2.1. Sơ lược địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Một số đặc điểm địa lí, kinh tế - xã hội tỉnh Điện Biên
• 2.3. Các trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên
• 2.4. Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh các trường DTNT trên tỉnh Điện Biên
• 2.4.1. Tình hình NCKH của học sinh
• 2.4.2. Giáo viên và hoạt động NCKH của học sinh
• 2.4.3. Thực trạng quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh
• 2.4.4. Nhận thức về hoạt động NCKH của học sinh
• 2.4.5. Thực trạng lập kế hoạch quản lý hoạt động NCKH của học sinh
• 2.4.6. Thực trạng tổ chức hoạt động NCKH của học sinh
• 2.4.7. Thực trạng việc chỉ đạo triển khai hoạt động NCKH của học sinh
• 2.4.8. Thực trạng việc kiểm tra đánh giá hoạt động NCKH của học sinh
• 2.4.9. Đánh giá chung
• 2.4.9.1. Những điểm mạnh
• 2.4.9.2. Những điểm còn hạn chế
• 2.4.9.3. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH ĐIỆN BIÊN
• 3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển
• 3.1.2. Nguyên tắc toàn diện
• 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống
• 3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ
• 3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan
• 3.1.6. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh ở các trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên
• 3.2.1. Nâng cao nhận thức về hoạt động NCKH của học sinh
• 3.2.2. Xây dựng kế hoạch dài hạn và ngắn hạn cho hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh phù hợp với các hoạt động trong nhà trường
• 3.2.3. Tổ chức mô hình đội công tác của giáo viên hướng dẫn và câu lạc bộ NCKH cho học sinh
• 3.2.4. Bồi dưỡng năng lực NCKH cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh
• 3.2.5. Xây dựng quy trình NCKH và tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm NCKH của học sinh phù hợp với môi trường DTNT
• 3.2.6. Tăng cường phát huy các điều kiện cho hoạt động hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học
• 3.2.7. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.2.8. Khảo sát cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học cho học sinh DTNT

Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) cho học sinh trường dân tộc nội trú (DTNT) tại Điện Biên là một vấn đề quan trọng trong giáo dục hiện nay. Hoạt động này không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo mà còn nâng cao năng lực thực hành và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Tuy nhiên, việc quản lý NCKH cho học sinh DTNT còn gặp nhiều thách thức do đặc thù của đối tượng học sinh và điều kiện cơ sở vật chất.

1.1. Đặc điểm của học sinh trường DTNT trong hoạt động NCKH

Học sinh DTNT thường có những đặc điểm tâm lý và xã hội riêng biệt. Họ thường thiếu thốn về tài nguyên học tập và gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tham gia vào các hoạt động NCKH. Việc hiểu rõ những đặc điểm này là cần thiết để xây dựng các phương pháp quản lý phù hợp.

1.2. Vai trò của giáo viên trong quản lý hoạt động NCKH

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn và hỗ trợ học sinh trong quá trình NCKH. Họ không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu trong học sinh. Việc bồi dưỡng năng lực cho giáo viên là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động NCKH.

II. Những thách thức trong quản lý hoạt động NCKH cho học sinh DTNT

Quản lý hoạt động NCKH cho học sinh DTNT tại Điện Biên gặp nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ đến từ học sinh mà còn từ hệ thống giáo dục và cơ sở vật chất. Việc thiếu hụt tài liệu, thiết bị nghiên cứu và sự hỗ trợ từ cộng đồng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt tài nguyên và cơ sở vật chất

Nhiều trường DTNT thiếu thốn về cơ sở vật chất và thiết bị nghiên cứu. Điều này làm hạn chế khả năng thực hiện các đề tài NCKH của học sinh. Cần có sự đầu tư từ các cấp quản lý để cải thiện tình hình này.

2.2. Khó khăn trong việc hướng dẫn và hỗ trợ học sinh

Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc hướng dẫn học sinh thực hiện các đề tài NCKH do thiếu kinh nghiệm và phương pháp. Việc tổ chức các khóa bồi dưỡng cho giáo viên là cần thiết để nâng cao năng lực hướng dẫn.

III. Phương pháp quản lý hiệu quả hoạt động NCKH cho học sinh DTNT

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động NCKH cho học sinh DTNT, cần áp dụng các phương pháp quản lý khoa học và thực tiễn. Việc xây dựng kế hoạch cụ thể và tổ chức các hoạt động hỗ trợ là rất quan trọng.

3.1. Xây dựng kế hoạch hoạt động NCKH cho học sinh

Kế hoạch hoạt động NCKH cần được xây dựng dựa trên nhu cầu và khả năng của học sinh. Cần có sự tham gia của giáo viên và học sinh trong quá trình lập kế hoạch để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

3.2. Tổ chức các hoạt động hỗ trợ nghiên cứu cho học sinh

Các hoạt động như hội thảo, câu lạc bộ nghiên cứu khoa học có thể giúp học sinh phát triển kỹ năng và kiến thức cần thiết. Việc tạo ra môi trường nghiên cứu tích cực sẽ khuyến khích học sinh tham gia nhiều hơn vào các hoạt động NCKH.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong quản lý NCKH

Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả sẽ mang lại những kết quả tích cực trong hoạt động NCKH của học sinh DTNT. Các nghiên cứu cho thấy rằng khi được hỗ trợ đúng cách, học sinh có thể thực hiện các đề tài NCKH chất lượng cao.

4.1. Kết quả từ các đề tài NCKH của học sinh

Nhiều đề tài NCKH của học sinh DTNT đã đạt giải cao trong các cuộc thi cấp tỉnh và quốc gia. Điều này chứng tỏ rằng học sinh có khả năng nghiên cứu và sáng tạo nếu được hỗ trợ đúng mức.

4.2. Tác động của hoạt động NCKH đến sự phát triển của học sinh

Hoạt động NCKH không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng nghiên cứu mà còn nâng cao tự tin và khả năng giải quyết vấn đề. Những kỹ năng này rất cần thiết cho sự phát triển toàn diện của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho hoạt động NCKH

Quản lý hoạt động NCKH cho học sinh DTNT tại Điện Biên cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư hợp lý để nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực nghiên cứu cho học sinh.

5.1. Đề xuất các chính sách hỗ trợ cho hoạt động NCKH

Cần có các chính sách cụ thể từ Bộ Giáo dục và Đào tạo để hỗ trợ hoạt động NCKH cho học sinh DTNT. Việc này sẽ giúp tạo ra môi trường thuận lợi cho học sinh phát triển.

5.2. Tương lai của hoạt động NCKH trong giáo dục DTNT

Hoạt động NCKH sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong giáo dục DTNT. Việc phát triển năng lực nghiên cứu cho học sinh sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống giáo dục phổ thông Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy chế thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học. Tại địa bàn miền núi biên giới Tây Bắc có diện tích tự nhiên 9.097 km2 và dân số 438.135 người, tỉnh Điện Biên đối mặt với nhiều rào cản trong việc phát triển giáo dục vùng cao. Hệ thống 8 trường phổ thông dân tộc nội trú trên địa bàn, bao gồm 1 trường cấp tỉnh và 7 trường cấp huyện với quy mô đào tạo hơn 2.600 học sinh, giữ vai trò nòng cốt trong việc tạo nguồn cán bộ và nhân lực chất lượng cao cho địa phương.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ sự lúng túng trong công tác quản lý, tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học cho học sinh dân tộc nội trú, khi đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên còn thiếu kinh nghiệm hướng dẫn thực hành. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng quản lý tại 8 trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên trong năm học 2013 – 2014, từ đó xây dựng hệ thống 6 biện pháp quản lý khoa học, khả thi. Ý nghĩa thực tiễn của công trình được thể hiện qua việc nâng cao nhận thức cho 100% cán bộ quản lý và giáo viên, xóa bỏ tỷ lệ 0,0% câu lạc bộ khoa học tại các trường nội trú, tạo tiền đề nâng cao số lượng đề tài sáng tạo kỹ thuật tham gia các kỳ thi cấp tỉnh và cấp quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của công trình được xây dựng dựa trên thuyết quản lý hành chính của Henry Fayol với 4 chức năng cơ bản: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, kết hợp tư tưởng quản lý khoa học của Fredrich Taylor và thuyết quản lý duy lý của Max Weber. Luận văn tiếp cận hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh thông qua mô hình chuẩn quốc tế Intel ISEF với hai quy trình: dự án khoa học gồm 6 bước thực nghiệm (từ đặt câu hỏi, nghiên cứu tổng quan đến kiểm chứng giả thuyết và phân tích kết quả) và dự án kỹ thuật gồm 8 bước (từ xác định vấn đề, thiết lập tiêu chí đến chế tạo mẫu và hoàn thiện sản phẩm).

Các khái niệm công cụ cốt lõi bao gồm: quản lý giáo dục, nghiên cứu khoa học của học sinh, năng lực giải quyết vấn đề và đặc điểm tâm lý học sinh dân tộc nội trú. Nghiên cứu khoa học của học sinh được xác định là một hoạt động giáo dục đặc thù, trong đó mục tiêu chính là phát triển phẩm chất, rèn luyện phương pháp làm việc khoa học và gắn kết tri thức trong nhà trường với thực tiễn đời sống, sản phẩm nghiên cứu là hệ quả của quá trình học tập sáng tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu từ cỡ mẫu gồm 311 khách thể, bao gồm 245 học sinh và 66 cán bộ quản lý, giáo viên đang công tác, học tập tại 8 trường phổ thông dân tộc nội trú trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo từng đơn vị trường học và khối lớp được áp dụng nhằm bảo đảm tính đại diện khách quan cho toàn bộ hệ thống giáo dục nội trú vùng cao.

Phương pháp phân tích kết hợp điều tra bằng bảng hỏi Anket, phỏng vấn sâu chuyên gia quản lý, tổng kết kinh nghiệm sư phạm và thống kê toán học (tính tần số, tỷ lệ phần trăm, trung bình cộng, phương sai và hệ số tương quan). Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả và suy luận toán học là nhằm lượng hóa chính xác sự khác biệt nhận thức giữa giáo viên và học sinh, bảo đảm tính khách quan tuyệt đối cho các luận điểm khoa học và thiết lập căn cứ tin cậy để đo lường tính cấp thiết cũng như tính khả thi của các giải pháp đề xuất. Timeline nghiên cứu thực địa và thu thập số liệu được triển khai tập trung trong suốt năm học 2013 – 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả khảo sát chỉ ra khoảng cách nhận thức đáng kể giữa các chủ thể. Có 64,1% học sinh (157 em) tự đánh giá có biết và 22,0% (54 em) nắm rất rõ thông tin nghiên cứu khoa học. Ngược lại, phía giáo viên chỉ đánh giá 9,1% học sinh (6 người) nắm rất rõ, trong khi có tới 34,8% giáo viên (23 người) nhận định học sinh chỉ biết rất ít và 54,5% đánh giá ở mức có biết.

Thứ hai, cơ cấu kênh truyền thông về nghiên cứu khoa học tại các trường dân tộc nội trú bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng. Nguồn tin chủ yếu đến từ các kênh hành chính một chiều: giáo viên chủ nhiệm thông báo chiếm tỷ lệ cao nhất với 97,6% ở học sinh (239 em) và 100% ở giáo viên (66 người); bảng thông báo trường đạt 90,2% ở học sinh (221 em) và 100% ở giáo viên; tiết chào cờ đạt 86,1% ở học sinh (211 em) và 90,9% ở giáo viên. Đáng chú ý, kênh truyền thông chuyên sâu qua giáo viên hướng dẫn chỉ đạt 24,5% ở học sinh, và tỷ lệ học sinh tiếp cận thông tin qua sinh hoạt câu lạc bộ khoa học ghi nhận mức 0,0% ở cả 8 trường.

Thứ ba, rào cản triển khai nghiên cứu xuất phát từ việc thiếu phòng thí nghiệm tại 100% các trường nội trú. Đồng thời, khoảng 85% giáo viên phản ánh gặp khó khăn do thiếu kinh phí, trong khi học sinh gặp trở ngại lớn về vốn tiếng Anh chuyên ngành và phương pháp luận khi xử lý dữ liệu thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch trong đánh giá nhận thức phản ánh công tác thông tin tại các nhà trường còn mang tính truyền đạt một chiều từ trên xuống, thiếu cơ chế đối thoại và tương tác trực tiếp. Tình trạng 0,0% học sinh tiếp cận thông tin qua câu lạc bộ học thuật giải thích nguyên nhân tại sao phong trào nghiên cứu khoa học của học sinh dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên còn mang tính mùa vụ, thiếu tính chiều sâu và chưa phát huy được tính chủ động của người học.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Deanna Kuhn (2010) và Victoria B. Costa về tầm quan trọng của môi trường học đường và vai trò dẫn dắt của giáo viên hướng dẫn đối với tư duy khoa học của học sinh. Dù học sinh dân tộc thiểu số có ưu thế về tư duy trực quan hình ảnh và sự gắn bó thực tế với bản làng, nhưng rào cản tâm lý tự ti và thiếu hụt phương pháp nghiên cứu đã cản trở các em hoàn thiện ý tưởng sáng tạo.

Trong luận văn, dữ liệu thực trạng được mô tả trực quan qua hệ thống bảng số liệu tần suất và biểu đồ cột so sánh mức độ nhận thức giữa giáo viên và học sinh, kết hợp biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng các nguồn cung cấp thông tin. Cách trình bày này giúp các nhà quản lý giáo dục nhận diện nhanh chóng các điểm nghẽn trong quy trình tổ chức tại cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tổ chức các chiến dịch tuyên truyền đầu năm học từ tháng 9/2014 nhằm nâng cao nhận thức cho 100% cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về mục tiêu của Thông tư 38/2012/TT-BGDĐT, do Ban Giám hiệu các trường dân tộc nội trú chủ trì.

Thứ hai, xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học ngắn hạn và dài hạn giai đoạn 2014 – 2020, đặt chỉ tiêu tối thiểu 2 đến 3 dự án khoa học kỹ thuật dự thi cấp tỉnh mỗi năm cho mỗi trường, do Phòng Giáo dục Trung học thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên phê duyệt.

Thứ ba, thành lập mô hình tổ giáo viên hướng dẫn nòng cốt và câu lạc bộ nghiên cứu khoa học học sinh, nâng tỷ lệ trường có câu lạc bộ từ 0,0% lên 100% ngay trong học kỳ 1 năm học 2014 – 2015, do Tổ chuyên môn phối hợp Đoàn Thanh niên phụ trách.

Thứ tư, triển khai định kỳ 2 khóa bồi dưỡng/năm về phương pháp nghiên cứu và ứng dụng công nghệ thông tin cho 100% cán bộ quản lý và giáo viên hướng dẫn, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp các trường đại học sư phạm thực hiện.

Thứ năm, ban hành quy trình nghiên cứu khoa học 6 bước và chuẩn hóa bộ tiêu chí đánh giá sản phẩm khoa học phù hợp với học sinh dân tộc nội trú, hoàn thiện áp dụng đồng bộ trong vòng 6 tháng kể từ khi ban hành, do Hội đồng Khoa học nhà trường đảm nhiệm.

Thứ sáu, đầu tư nâng cấp phòng thí nghiệm và thư viện điện tử tại 8 trường nội trú, bảo đảm hỗ trợ 100% kinh phí cơ bản cho các đề tài nghiên cứu trọng điểm tham gia dự thi cấp tỉnh và quốc gia trước năm 2016.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý tại Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục Trung học các tỉnh miền núi có thể sử dụng công trình làm căn cứ khoa học để xây dựng văn bản hướng dẫn và hoạch định chính sách phát triển phong trào sáng tạo khoa học kỹ thuật phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội địa phương.

Thứ hai, Ban Giám hiệu và giáo viên các trường phổ thông dân tộc nội trú trên toàn quốc khai thác mô hình câu lạc bộ khoa học và quy trình bồi dưỡng học sinh dân tộc thiểu số vượt qua rào cản ngôn ngữ, tâm lý tự ti.

Thứ ba, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục tham khảo khung lý thuyết 4 chức năng quản lý, bộ công cụ khảo sát thực chứng 311 khách thể và phương pháp thống kê toán học ứng dụng trong đánh giá giáo dục.

Thứ tư, các tổ chức phát triển giáo dục STEM vùng cao sử dụng quy trình dự án khoa học kỹ thuật của đề tài để thiết kế chương trình tài trợ thiết bị và tập huấn kỹ năng nghiên cứu thực tiễn cho học sinh miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động nghiên cứu khoa học mang lại lợi ích gì cho học sinh dân tộc nội trú? Nghiên cứu khoa học giúp học sinh vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn đời sống, rèn luyện tư duy phản biện và năng lực tự học. Tại 8 trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên, hoạt động này giúp học sinh rèn luyện kỹ năng sử dụng tiếng Việt, giảm bớt tâm lý rụt rè và nâng cao chất lượng học tập các môn văn hóa.

Vì sao tỷ lệ học sinh tiếp cận thông tin qua câu lạc bộ khoa học lại ghi nhận mức 0,0%? Do trong năm học 2013 – 2014, cả 8 trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên đều chưa thành lập mô hình câu lạc bộ nghiên cứu khoa học. Nguồn thông tin chủ yếu dựa vào giáo viên chủ nhiệm (97,6%) và bảng tin (90,2%), dẫn đến thiếu không gian trao đổi học thuật chuyên sâu cho học sinh.

Quy trình nghiên cứu khoa học của học sinh gồm những bước cơ bản nào? Theo chuẩn Intel ISEF và Thông tư 38/2012/TT-BGDĐT, dự án khoa học gồm 6 bước: đặt câu hỏi nghiên cứu, nghiên cứu tổng quan tài liệu, xây dựng giả thuyết, kiểm chứng bằng thực nghiệm, phân tích dữ liệu và báo cáo kết quả.

Giải pháp nào khắc phục tình trạng thiếu thốn trang thiết bị thí nghiệm tại vùng cao? Nhà trường cần chủ động liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu để mượn phòng thí nghiệm, đồng thời định hướng học sinh khai thác các đề tài gắn liền với tri thức bản địa và tài nguyên thiên nhiên sẵn có tại địa phương nhằm tiết kiệm chi phí.

Tính khả thi của các biện pháp đề xuất trong luận văn được đánh giá như thế nào? Kết quả khảo sát chuyên gia và thực nghiệm tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT huyện Điện Biên cho thấy hơn 85% cán bộ quản lý và giáo viên đánh giá các biện pháp có tính cấp thiết cao và tính khả thi vững chắc trong thực tiễn giáo dục miền núi.

Kết luận

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh phổ thông dân tộc nội trú dựa trên 4 chức năng quản lý cốt lõi.
• Khảo sát thực trạng trên 311 khách thể tại 8 trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên, làm rõ khoảng cách nhận thức 25,7% giữa giáo viên và học sinh cùng sự thiếu vắng của câu lạc bộ học thuật.
• Đóng góp hệ thống 6 biện pháp quản lý đồng bộ từ nâng cao nhận thức, lập kế hoạch, phát triển câu lạc bộ đến chuẩn hóa tiêu chí đánh giá sản phẩm.
• Xác lập lộ trình triển khai cụ thể giai đoạn 2014 – 2020 nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và tỷ lệ đạt giải khoa học kỹ thuật cấp quốc gia cho học sinh dân tộc nội trú.
• Các nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục vùng cao cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG DÂN TỘC NỘI TRÚ 1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Ở nước ngoài, hoạt động nghiên cứu trong các trường trung học đã được triển khai từ những năm 50 và nhận được sự quan tâm, hỗ trợ rất tích cực từ các trường đại học và viện nghiên cứu như: hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, thực hiện các thí nghiệm, xin ý kiến tư vấn, góp ý từ các nhà khoa học. Chính vì vậy hoạt động nghiên cứu KHKT của học sinh diễn ra rất sôi động và có chất lượng cao, nhiều đề tài nghiên cứu của các em đã giải quyết được những vấn đề cấp thiết mà các nhà khoa học và xã hội đang quan tâm.

Do đó quản lý hoạt động NCKH của học sinh trung học là vấn đề đã được xem xét và nghiên cứu từ khá lâu trên thế giới. Tác phẩm "Mối quan hệ giữa giảng dạy và khoa học" [36] của tác giả Deanna Kuhn năm 2010 tìm hiểu về tầm quan trọng của NCKH trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy trong đó đề cao vai trò của người giáo viên hướng dẫn học sinh NCKH không những tác động lớn tới hiệu quả NCKH mà còn nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy. Tác phẩm "Mối quan hệ với gia đình, bạn bè và nhà trường khi khoa học là một thế giới khác" [40] của tác giả Victoria B. Costa nghiên cứu về sự ảnh hưởng của các yếu tố gia đình, bạn bè, nhà trường tới việc NCKH của học sinh.

Trong nghiên cứu đề cao ảnh hưởng của các yếu tố gia đình, bạn bè và nhà trường tới quá trình NCKH, các kết quản NCKH bao giờ cũng ảnh hưởng bởi các yếu tố gia đình, người thân và môi trường học tập. Trong hệ thống giáo dục của các nước có nền giáo dục phát triển thì việc quản lý hoạt động NCKH được quan tâm nhiều hơn. Tại Nhật Bản, một trong những nhiệm vụ cơ bản được đặt ra trong chiến lược phát triển khoa học – công nghệ dài hạn, đó là trong lĩnh vực giáo LUAN VAN CHAT LUONG download 8 : add [e-mail] dục đào tạo các nhà sư phạm phải tìm mọi cách nâng cao hơn nữa trình độ của học sinh ở tất cả các cấp học và đặc biệt phải giúp các em nhỏ ngay từ những năm đầu cắp sách tới trường đã được làm quen với cách thức tư duy táo bạo, độc đáo và giàu sáng tạo. Tại Mỹ, Với quan niệm “khoan biến trẻ em trở thành nhà bác học nhí, hãy để trẻ em yêu khoa học trước đã!” nên mỗi năm các trường học đều có “hội chợ triển lãm khoa học” dành cho các cấp độ trong trường sau thời gian nghỉ lễ giáng sinh và năm mới.

Các đề tài khoa học đều có thể được sự hỗ trợ của gia đình, trang thiết bị hiện đại của nhà trường, các trung tâm nghiên cứu. nhằm giúp học sinh tiếp cận với việc nghiên cứu khoa học, khám phá những điều mới lạ từ tự nhiên, từ cuộc sống dù chỉ là điều nhỏ nhất hoặc những điều người khác đã làm mà mình thấy có thể cải tiến được. Các phương pháp nghiên cứu và tiếp cận đề tài, trả lời cho mục đích đề tài, phân tích đề tài, tiến trình thực hiện. được hướng dẫn kĩ lưỡng giúp phụ huynh có thể hỗ trợ và cùng với con cái thực hiện.

Một số đề tài được định hướng cho học sinh tự tìm tòi tùy vào cấp học nhưng nhà trường vẫn khuyến khích đề tài mới lạ, sáng tạo là chính. Tại Australia các nhà trường khuyến khích việc chủ động tự học tự đào tạo của người học với việc tạo điều kiện về mọi mặt. Việc nghiên cứu được quan niệm là một quá trình học tập tích cực hình thành nên tư duy phê phán và kĩ năng giải quyết vấn đề; nó được sử dụng như là một công cụ tự nhiên của các nhóm làm việc và cũng là công cụ để xây dựng kĩ năng giao tiếp cho học sinh. Những nghiên cứu trong nước Hiện nay, với sự nhảy vọt của KHCN, nhân loại đang bước sang nền kinh tế tri thức, cùng với đó là xu thế toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới.

Trước bối cảnh đó, triết lý về giáo dục cho thế kỷ 21 có những biến động to lớn lấy tư tưởng chủ đạo là: “học thường xuyên, suốt đời làm nền móng”, xây dựng 4 trụ cột của giáo dục “Học để biết, Học để làm, Học để tồn LUAN VAN CHAT LUONG download 9 : add [e-mail] tại, Học để chung sống” hướng tới “một xã hội học tập” mà nền tảng là tự học, tự nghiên cứu. Năm 1991 Viện nghiên cứu phát triển giáo dục được Bộ GD&ĐT giao cho chủ trì đề tài: “Nghiên cứu những biện pháp để phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động KHCN và lao động sản xuất trong nhà trường” [32] mã số B91-38- 14 do tác giả Vũ Tiến Trinh làm chủ nhiệm. Kết quả nghiên cứu của đề tài đã có những đóng góp cho công tác quản lý hoạt động KHCN của ngành giáo dục cũng như điều tra thống kê nguồn lực KHCN trong các nhà trường. Tuy nhiên các biện pháp được đề ra chỉ giới hạn trong một chừng mực nhất định do sự nghiệp đổi mới quản lý kinh tế xã hội có nhiều thay đổi đang đặt ra nhiều yêu cầu mới.

Bài viết “Công tác nghiên cứu khoa học với việc nâng cao chất lượng đào tạo” của Nguyễn Tấn Phát [33]; tác giả nhấn mạnh việc đưa NCKH vào trường học sẽ thúc đẩy sự phát triển khoa học giáo dục, đem lại những tiến bộ vững chắc cho việc dạy học và giáo dục đồng thời nâng cao hiệu quả đào tạo ở các trường sư phạm. Từ năm 2006, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Công ty Intel Việt Nam và Quỹ hỗ trợ sáng tạo kĩ thuật Việt Nam (Vifotec) đã có những bước chuẩn bị đầu tiên cho việc tham gia Intel ISEF bằng việc tổ chức hội thảo (ngày 10/8/2006, tại Hà Nội với 11 trường và khối THPT chuyên) về công tác tổ chức cho học sinh nghiên cứu, sáng tạo KHKT, chuẩn bị cho việc tổ chức Hội thi KHKT cho học sinh trung học của Việt Nam, hướng tới việc tham gia Intel ISEF (Intel ISEF là hội thi KHKT quốc tế hàng năm lớn nhất dành cho học sinh trung học (từ lớp 9 đến lớp 12). Mỗi năm có khoảng hơn 1500 học sinh trung học từ khoảng 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới tham gia giới thiệu kết quả ở 17 lĩnh vực nghiên cứu khoa học, gồm: Khoa học động vật; Khoa học xã hội & hành vi; Hoá sinh; Sinh học Tế bào & Phân tử; Hoá học; Công nghệ thông tin; Khoa học Trái đất; Kỹ thuật: Vật liệu & Công nghệ sinh học; Kỹ thuật: Kỹ thuật điện & Cơ khí; Năng lượng & Vận tải; LUAN VAN CHAT LUONG download 10 : add [e-mail] Phân tích Môi trường; Quản lý môi trường; Toán học; Y khoa và Khoa học sức khoẻ; Vi trùng học; Vật lý và Thiên văn học; Khoa học Thực vật) Ngày 6/3/2008, Công ty Intel Việt Nam phối hợp với Sở GD&ĐT thành phố Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo giới thiệu về Intel ISEF cùng với sự tham dự của các Sở GD&ĐT Đà Nẵng, Quảng Trị, Lâm Đồng. Tháng 9/2008, Sở GD&ĐT Lâm Đồng đã hoàn thành việc đăng kí Hội thi thành viên cho Hội thi của Lâm Đồng với Intel ISEF.

Được sự hỗ trợ của Công ty Intel Việt Nam, tháng 9/2008, Sở GD&ĐT Lâm Đồng là đơn vị đầu tiên của Việt Nam tổ chức Hội thi KHKT với 28 đề tài dự thi của học sinh THPT Lâm Đồng. Hai đề tài (01 tập thể và 01 cá nhân) đoạt giải trong Hội thi của Lâm Đồng đã đại diện cho học sinh Việt Nam tham dự Intel ISEF 2009 tại Nevada, Mĩ. Đây là lần đầu tiên học sinh Việt Nam tham dự Intel ISEF. Tháng 2/2010, Hội thi KHKT được tổ chức tại thành phố Đà Lạt với 37 đề tài dự thi của 71 học sinh đến từ Lâm Đồng, Huế, Đà Nẵng và TP.Hồ Chí Minh.

Ba đề tài xuất sắc nhất của Hội thi (02 đề tài của học sinh Lâm Đồng, 01 đề tài của học sinh Đà Nẵng) đã được chọn đại diện cho học sinh Việt Nam tham gia Intel ISEF 2010 tại San Jose, Hoa Kì. Tháng 10/2010, tại Hà Nội, Bộ GD&ĐT phối hợp với Vifotec tổ chức phát động phong trào nghiên cứu khoa học (NCKH) cho học sinh THPT và tập huấn cho 15 trường THPT chuyên trên cả nước. Tháng 01/2011, Hội thi KHKT dành cho học sinh trung học được tổ chức tại thành phố Huế với sự tham gia của các Sở GD&ĐT Thừa Thiên Huế và Quảng Trị. Tháng 3/2011, Sở GD&ĐT TP.

Hồ Chí Minh phối hợp với Công ty Intel Việt Nam tổ chức Hội thi KHKT cho học sinh THPT của Tp. Hồ Chí Minh. Hai đề tài (01 của Thừa Thiên - Huế và 01 của TP. Hồ Chí Minh) đã được lựa chọn đại diện học sinh Việt Nam dự thi Intel ISEF 2011 tại Los Angeles, Hoa Kì.

Tháng 3 năm 2012, lần đầu tiên Bộ GD&ĐT đứng ra tổ chức Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học toàn quốc tại 2 khu vực: Thừa Thiên-Huế (dành cho khu vực miền Trung-Tây Nguyên và Hà Nội (dành cho học sinh Hà Nội và TP Hồ Chí Minh). Tại cuộc thi này, đề tài: “Xử lý nước mặn thành nước LUAN VAN CHAT LUONG download 11 : add [e-mail] ngọt bằng kỹ thuật chân không và năng lượng mặt trời phục vụ cho sinh hoạt” thuộc lĩnh vực Điện và Cơ khí của nhóm tác giả Trần Bách Trung (nhóm trưởng), Vũ Anh Vinh, Bùi Thị Quỳnh Trang, Trường chuyên Hà Nội - Amsterdam thực hiện đã đoạt giải Nhất và đã được Bộ GD&ĐT cử đi tham dự Hội thi quốc tế Intel ISEF tổ chức tại Pittsburgh, Hoa Kì từ ngày 12 đến 18/5/2012 với 1.549 thí sinh đến từ 68 quốc gia trên thế giới tham gia dự thi ở 17 lĩnh vực khoa học, kĩ thuật. Tại Lễ trao giải chính thức của Intel ISEF, đoàn Việt Nam đã được trao giải Nhất trong lĩnh vực Điện và cơ khí. Từ năm học 2011-2012, việc tổ chức Cuộc thi KHKT toàn quốc dành cho học sinh trung học trở thành một nhiệm vụ năm học trong Công văn số 5358/BGDĐT-GDTrH ngày 12/8/2011 của Bộ GD&ĐT về việc hướng dẫn nhiệm vụ năm học của GDTrH 2011-2012.

Tiếp sau đó, Bộ GD&ĐT có Công văn số 368/BGDĐT-GDTrH ngày 01/2/2012 về việc hướng dẫn tổ chức ViSEF năm học 2011-2012.