CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP 1. Ở nước ngoài Trong quá trình phát triển của khoa học giáo dục, hoạt động dạy- học được nghiên cứu một cách có hệ thống từ thời J.Cômenxki(1592-1670) tới nay; nhưng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp dường như chưa được sự quan tâm của các nhà khoa học. Tuy nhiên, trong lịch sử cũng có những nghiên cứu đề cập tới vấn đề này. Đến thế kỷ XX, A.
Macarenkô(1888- 1939) - nhà sư phạm nổi tiếng của Nga vào thập niên 20, 30 đã nói về tầm quan trọng của công tác GD ngoài giờ lên lớp: Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục cần phải được đổi mới trong quá giảng dạy, đồng thời càng phải phát triển mạnh hơn nữa trong quá trình giáo dục, không chỉ thực hiện riêng ở trên lớp học, dù là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trên lớp. Công tác giáo dục chỉ đạo toàn bộ cuộc sống của trẻ [1,tr 63]. Trong thực tiễn công tác của mình, A. Macarenkô đã tổ chức các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ HS ở trại M.
Gorki và công xã F. Dzerjinski như: “Tổ đồng ca, tổ văn học Nga, tổ khiêu vũ, xưởng tự do, tổ thử nghiệm khoa học tự nhiên, tổ vật lý - hoá học, thể thao. Việc phân phối các em vào các tổ ngoại khóa, câu lạc bộ được tổ chức trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các tổ phải có kỷ luật trong quá trình hoạt động” [2,tr 173-174]. Vào những năm 60 - 70, đất nước Liên Xô (cũ) đang trên con đường xây dựng Chủ nghĩa xã hội, việc GD con người phát triển toàn diện được Đảng Cộng sản và Nhà nước Xô viết quan tâm.
Các nghiên cứu về lý luận GD 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nói chung và HĐGDNGLL nói riêng được đẩy mạnh. Trong sách “ Giáo dục học” tập 3, tác giả T.Ilina đã đề cập tới khái niệm, nội dung và các hình thức cơ bản của HĐGDNGLL. Quyển “Tổ chức và lãnh đạo công tác giáo dục ở trường phổ thông”, tác giả I. Marienco đã trình bày sự thống nhất của công tác GD trong và ngoài giờ học, nội dung và các hình thức tổ chức HĐGDNGLL, vị trí của người HT trong việc lãnh đạo hoạt động GD và các tổ chức Đội thiếu niên và Đoàn thanh niên.
Đặc biệt, trong cuốn sách “Effective Eduacational Management” (Quản lý giáo dục có hiệu quả), tác giả Van Der Westhtuizen đã nêu một số vấn đề: khái niệm, mục đích, phân loại các hoạt động của học sinh làm 7 lĩnh vực, các nhiệm vụ quản lý hoạt động của HS, vai trò của GV và những người lớn khác trong việc tổ chức hoạt động của học sinh. Ở Việt Nam - Việc giảng dạy và giáo dục được tiến hành thông qua các hoạt động giảng dạy trên lớp, lao động sản xuất và hoạt động tập thể… - Hoạt động tập thể của học sinh do nhà trường phối hợp với Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh tổ chức, bao gồm các hoạt động văn hóa, chính trị, xã hội của Đoàn và Đội và các hoạt động ngoại khóa về khoa học, kỹ thuật, văn nghệ, TD - TD của nhà trường và của địa phương. - Hoạt động tập thể góp phần GD ý thức chính trị, khả năng công tác độc lập của HS, góp phần củng cố, mở rộng kiến thức và phát triển mọi năng khiếu của họ theo chương trình và kế hoạch thống nhất. Như vậy, hoạt động tập thể được xác định là một trong những hoạt động GD cơ bản thực hiện trong trường phổ thông, nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách thế hệ trẻ.
- Công tác giáo dục ở nhà trường được thực hiện thông qua các hoạt động giáo dục: học tập văn hóa, lao động sản xuất, thực nghiệm khoa học và các hoạt động xã hội. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Các hoạt động xã hội do nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia với mức độ thích hợp, là nhằm củng cố những tri thức đã học được, bồi dưỡng tình cảm đối với nhân dân lao động, xây dựng thái độ tích cực tham gia công tác xã hội… Ngoài các hoạt động giáo dục trên đây, cần tổ chức thêm những hoạt động ngoại khóa khác như thể dục thể thao, văn nghệ để công tác giáo dục được thêm phong phú. - Nghị quyết số 14-NQ/TW ngày 11/01/1979 của Bộ Chính trị Ban chấp hành TW Đảng (Khóa IV) về cải cách giáo dục đã khẳng định: “Nội dung giáo dục ở trường phổ thông trung học mang tính chất toàn diện…, nhưng có chú ý hơn đến việc phát huy sở trường và năng khiếu cá nhân., cần coi trọng giáo dục thẩm mỹ, giáo dục và rèn luyện thể chất, hoạt động văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao và rèn luyện quân sự” [11, tr 4-5]. - Chỉ thị số 45/2007/CT-BGDĐT ngày 17 tháng 8 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về “Tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong ngành giáo dục tại mục có nêu: “Đổi mới, nâng cao chất lượng các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật ngoại khóa, lồng ghép nội dung phổ biến giáo dục pháp luật vào nội dung các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp”.
Để đáp ứng yêu cầu cải cách giáo dục, đã có nhiều công trình nghiên cứu làm rõ khái niệm “hoạt động ngoài giờ lên lớp” và xác định các hình thức tổ chức có chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong nhà trường cụ thể như: Phạm Hoàng Gia [18] đã dùng phiếu mẫu điều tra, nêu 30 loại cộng việc, gồm 57 dạng hoạt động cụ thể, phân thành các nhóm: Hoạt động học tập, hoạt động vui chơi- giải trí, hoạt động xã hội, hoạt động năng khiếu cá nhân. Giang Thị Khuyên [11] với nghiên cứu “thực trạng quản lý HĐGDNGLL ở trường Tiểu học miền núi huyện Mai Châu - Sơn La”, đã chỉ ra một số biện pháp tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh Tiểu học có hiệu quả như, Bồi dưỡng nhận thức, kỹ năng hướng dẫn tổ chức quản lý HĐGDNGLL 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho đội ngũ cán bộ, giáo viên; tăng cường công tác thi đua khen thưởng, chăm lo xây dựng, quản lý cơ sở vật chất; kiểm tra đôn đốc việc thực hiện, phối hợp các lực lượng tham gia tổ chức. Đinh Xuân Huy [17] nghiên cứu các biện pháp quản lý HĐGDNGLL của người hiệu trưởng ở trường phổ thông dân tộc nội trú - tỉnh Lai Châu đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các HĐGDNGLL với việc nâng cao chất lượng giáo dục của trườg phổ thông dân tộc nội trú. Tác giả đã xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động này của người Hiệu trưởng trong trường phổ thông dân tộc nội trú như: Bồi dưỡng nhận thức, năng lực cho đội ngũ giáo viên; cải tiến công tác quản lý; hướng dẫn; phối hợp các lực lượng tham gia vào HĐGDNGLL ở trường THPT dân tộc nội trú.
Nguyễn Văn thiềm [19] cho rằng chất lượng giáo dục học sinh ở nhà trường giảm sút một phần là do việc giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp bị buông lỏng; sự phối hợp giữa các lực lượng bị coi nhẹ cho nên phải có sự phối hợp hoạt động nhà trường với địa bàn dân cư. - Một số nghiên cứu thực nghiệm cải tiến nội dung, đổi mới phương pháp tổ chức nhằm nâng cao chất lượng HĐGDNGLL do nhóm cán bộ nghiên cứu của Viện Khoa học giáo dục thực hiện như: - Một số nghiên cứu lý luận nhằm xây dựng cơ sở lý luận về ĐGDNGLL, của một số tác giả như: Nguyễn Dục Quang [16] đã tập trung nghiên cứu các mặt của HĐGDNGLL với việc xác định mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng của nó đối với việc hình thành phát triển các phẩm chất nhân cách, đạo đức, củng cố, nâng cao kiến thức văn hóa cho học sinh. Tác giả cũng đã đưa ra các hình thức, nội dung HĐGDNGLL phương thức tổ chức linh hoạt mềm dẻo sát với thực tiễn các trường phổ thông. Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ [25] cũng cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục đích, quản lý có hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định.
Những 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn”. Qua hệ thống nghiên cứu nói trên, cho thấy các tác giả đi sâu vào nghiên cứu cơ bản về HĐGDNGLL ở trường phổ thông, nghiên cứu thực nghiệm, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng qui trình tổ chức và đổi mới nội dung phương pháp HĐGDNGLL. Còn các nghiên cứu về quản lý HĐGDNGLL nói chung ở trường phổ thông và quản lý HĐGDNGLL ở trường THPT nói riêng hầu như ít được thực hiện nghiên cứu. Qua tìm hiểu chưa có công trình, đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về quản lý và các biện pháp quản lý HĐGDNGLL của Hiệu trưởng các trường THPT tại tỉnh Điện Biên.
Chính vì vậy, trong điều kiện công tác của bản thân, tôi thấy cần có sự nghiên cứu cơ bản về thực trạng quản lý HĐGDNGLL ở các trường THPT tỉnh Điện Biên. Từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý HĐGDNGLL của người Hiệu trưởng trường THPT, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dụ phổ thông trong giai đoạn hiện nay. Cơ sở lý luận về quản lý, quản lý giáo dục và quản lý nhà trường 1. Khái niệm về quản lý Quản lý là một chức năng lao động xã hội bắt nguồn từ tính chất xã hội của lao động.
Sự cần thiết của quản lý được Các Mác viết: “Tất cả mọi lao động trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên qui mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân…. Một người độc tấu vĩ cầm riêng lẻ tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng.” (Các Mác và Anghen, Toàn tập, tập 23 trang 34, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.) Như vậy, Các Mác đã chỉ ra bản chất quản lý là một hoạt động lao động để điều khiển lao động, một hoạt động tất yếu quan trọng trong quá trình phát triển của xã hội loài người. Quản lý trở thành một hoạt động phổ biến, mọi nơi, mọi lúc, mọi lĩnh vực, mọi cấp độ và có liên quan đến mọi người. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.